Transit ticaret, malların bir ülkeden diğerine geçişi sırasında üçüncü bir ülke üzerinden yapılan ticaret şeklini ifade eder. Bu ticaret yöntemi, ekonomik, lojistik ve stratejik açıdan büyük öneme sahiptir. Transit ticaretin dünya ekonomisindeki yeri, tercih edilme sebepleri ve uygulama örnekleri hakkında bilgi sahibi olun.
Transit Ticaret Nedir?
Transit ticaret, alış ve satış bedelleri arasında lehte fark esas olmak üzere, gerçek ve tüzel kişi transit tacirince satın alınan yabancı menşeli veya yerli menşeli olup da yurt dışına satılmış malların doğrudan doğruya ithalat ve ihracat rejimi hükümlerine tabi olmaksızın başka bir ülkeye satılmasıdır. İlgili kanunlarda düzenlenmiş istisnai durumlar dışında transit ticarete konu eşyaya ilişkin gümrük vergileri teminata bağlanır.
Transit Ticaretin Önemi ve Son Dönemlerdeki Artışı
Covid-19 salgını döneminde bazı eşyaların ihracatı ön izne veya kayda tabi tutulunca transit ticaret ile ilgili sorular gündeme gelmeye başladı. Özellikle maske, solunum cihazı, etil alkol gibi eşyaların ihracatına getirilen ön izinler veya kayıt şartları dolayısıyla mevcut müşterilerini mağdur etmek istemeyen ticaret erbabı transit ticareti gündemine aldı. Bu nedenlerle transit ticaretin önemi son dönemlerde artmıştır.
Transit Ticarette Fatura Kesme Zorunluluğu
Söz konusu ticaret biçiminde ürünün alındığı ülkedeki şirket fatura kesmek zorundadır. Aynı şekilde bizim de ürünü satmış olduğumuz ülkede yer alan müşteriye fatura kesme zorunluluğumuz bulunur. Bu fatura mutlak suretle İngilizce olarak hazırlanmalı ve KDV dahil edilmemelidir. Malın alışı esnasında KDV ödemesi yapılmadığı için satış sırasında da KDV’nin faturalarda yer almaması gerekir.
Transit Ticarette Fatura Düzeni
Yurt dışından, antrepodan veya serbest bölgelerden alınarak gene bu yerlere satılan mallar için 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 232. maddesi uyarınca fatura kesilmek zorundadır. Buna göre, e-arşiv mükelleflerince e-arşiv fatura, diğer mükelleflerce kağıt fatura düzenlenecektir.
Transit Rejimi Nedir?
Transit rejimi, Türkiye Gümrük Bölgesi içinde serbest dolaşıma girmemiş ve ihracat işlemleri tamamlanmış eşyanın, gümrük gözetimi altında bir noktadan başka bir noktaya taşınmasıdır. Bu taşıma işlemi transit rejimi beyanı, TIR karnesi, ATA karnesi, Kuzey Atlantik Anlaşması’na göre form 302, posta yoluyla, demiryoluyla CIM Taşıma Belgesi, büyük konteynerlerle TR Transfer Notu veya havayolu/denizyoluyla eşya manifestosu ile yapılabilir.
Transit Rejimine İlişkin Düzenlemeler
Transit Rejimine ilişkin düzenlemeler, Ortak Transit Sözleşmesi, Gümrük Kanunu’nun 84 ila 92. maddeleri, Gümrük Yönetmeliğinin 212 ila 244. maddeleri, 4 Seri No.lu Gümrük Genel Tebliğinde (Transit Rejimi) detaylı olarak yer almaktadır.
Türkiye Gümrük Bölgesi’nde Transit Rejiminde Akaryakıt Taşınması
Türkiye Gümrük Bölgesi’nde akaryakıt taşınmasının transit rejiminde uygulanan genel esaslar, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ve ilgili gümrük genel tebliğleri ile belirlenmiştir. Bu esaslara göre, ham petrol, akaryakıt ürünleri ve sıvılaştırılmış petrol gazlarının (LPG) transit edilmesi düzenlenmiştir.
Transit Ticaretin Avantajları
Transit ticaret, yurt dışından ithal edilen malların iç piyasaya sunulmadan ve vergi ödenmeden başka bir ülkeye sevk edilmesi anlamına gelir. Bu ticaret türünün en büyük avantajı, malların antrepodan çıkarılmadan yeniden satılabilmesi ve vergi ödenmemesidir. Transit ticaret yapanlar için ihracatçı birliğine üye olma zorunluluğu yoktur ve Türkiye’de vergi numarası olan her gerçek veya tüzel kişi bu ticareti kolayca yapabilir.
Transit Ticaretin Yasal Çerçevesi
Transit ticaretin yasal çerçevesi, gümrük kanunları ve uluslararası ticaret anlaşmaları ile belirlenmiştir. Bu çerçevede, transit ticaret işlemleri sırasında dikkat edilmesi gereken en önemli hususlardan biri, malların geçiş yaptığı ülkelerin gümrük ve vergi düzenlemelerine uyum sağlamaktır. Ayrıca, uluslararası ticaret yasakları ve ambargoları da transit ticarette göz önünde bulundurulmalıdır.
Transit Ticaretin Muhasebe Kaydı
Transit ticareti tercih eden şirketler, ülke sınırlarındaki gümrük bölgelerine giriş yapan ürünler için gümrük beyannamesi düzenlemek zorunda değildirler. Bunun yerine, transit ticaret beyannamesi hazırlanmalıdır. Sevkiyat belgeleri, ürünün çıkış ve varış yaptığı ülkelerin kurallarına uygun olarak düzenlenmelidir. Türkiye’ye giriş yapmadan satılan ürünler KDV’den muaf tutulur.
Transit Ticaretin Türkiye’deki Önemi
Türkiye, Avrupa ve Orta Doğu arasında stratejik bir geçiş noktası olduğundan, transit ticaretin büyük önem taşıdığı bir ülkedir. Özellikle Covid-19 pandemisi sırasında, maskeler ve solunum cihazları gibi ürünlerin transferiyle ilgili düzenlemeler, transit ticaretin önemini daha da artırmıştır. Türkiye’de transit ticarette dikkate alınması gereken kritik bir nokta, malların Türkiye’nin gümrük bölgesinden geçerken Türkiye’nin ithalat ve ihracat prosedürlerinden muaf olmasıdır.
Türkiye’de Transit Ticaret Örnekleri
- Çin’den Avrupa’ya Demiryolu Taşımacılığı: Çin’den gelen kargolar, Türkiye üzerinden geçerek Avrupa’ya ulaşırken, Türkiye’deki limanlar ve lojistik merkezlerde geçici depolama veya dağıtım yapılabilir.
- Rusya’dan Avrupa’ya Doğalgaz ve Petrol: Türkiye üzerinden geçen boru hatları ve enerji iletim hatları, bu süreçte stratejik bir rol oynamaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
- Transit ticaret kimler tarafından yapılabilir? Vergiye tabi ve bir ticaret odasına kayıtlı tüm gerçek ve tüzel kişiler transit ticaret yapabilir.
- Transit ticarette fatura kime kesilir? Transit ticarette malın alındığı yer, alıcıya bir fatura keser.
- T1, T2 ve TR rejimleri ne demektir? T1 rejimi, Avrupa Birliği dışı eşyanın transit beyanı için kullanılırken, T2 rejimi ise Avrupa Birliği eşyasının transit beyanı için kullanılır. TR rejim kodu, ulusal transit işlemlerinin ayırt edilebilmesini teminen Türkiye Gümrük Bölgesi içerisinde başlayıp biten taşıma işlemlerinde kullanılır.
- Transit Refakat Belgesi nedir? Transit refakat belgesi, transit beyanı bilgilerine dayanan ve eşyanın hareket gümrük idaresince serbest bırakıldığı andan itibaren eşyaya eşlik eden basılı bir belgedir.
- EORI Numarası nedir? EORI Numarası (Economic Operators Registration and Identification Number), Avrupa Birliği mevzuatı gereği, transit beyannamesi doldurulabilmesi için gerekli olan, firmalara ait bir çeşit kayıt ve kimlik numarasıdır.
- Transit ticarette hangi tür konşimento düzenlenmelidir? Transit ticarette switch bill of lading düzenlenmesi tavsiye edilmektedir.
