CHP Bursa Milletvekili Orhan Sarıbal, bademden sonra dünyada en çok yetiştirilen sert kabuklu meyve olan fındıkta üretim alanlarının yüzde 70’i Türkiye’de bulunduğunu kaydederek, “Ülkemiz dünya fındık üretiminin yaklaşık yüzde 65’ini gerçekleştirmekte; Türkiye’yi İtalya, ABD ve Azerbaycan izlemektedir. Türkiye dünya fındık ihracatında da yüzde 56’lık hisseyle başkan pozisyondadır. Türkiye’yi ihracatta; ABD, İtalya ve Gürcistan takip etmektedir” dedi.
Türkiye’nin son üç yıllık ihracatı ortalama 310 bin ton iç fındık karşılığı yaklaşık 2 milyar dolar olduğunu söz eden Sarıbal, “Fındık ihracatında birinci üç firmanın ikisi yabancı sermayelidir. 2023 yılının ihracat şampiyonu 378 milyon $ ile İtalyan Ferrero olup, ikinci sırada Balsu Besin, üçüncü ise Singapur sermayeli Olam Besin gelmektedir. Fındık giderek tekelci şirketlerin denetimine girmektedir Dünyanın en büyük dört çikolata üreticisinden biri olan İtalyan şirketi Ferrero, 2014 yılında Türkiye’nin ihracat şampiyonu olan Oltan Gıda’yı satın almış ve şirketin ismini “Ferrero Fındık” olarak değiştirmiştir. Ferrero 10 yıldır kıymetli tarım ismi altında sürdürdüğü programla 100 bin hektar alanda (tüm fındık alanlarının yüzde 14’ü) 50 bin fındık üreticisine (tüm üreticilerin yüzde 23’ü) ulaşmıştır. Şirketin maksadı Karadeniz’de fındık üreten küçük çiftçileri tasfiye ederek kendine bağlı büyük işletmeler oluşturmaktır. Ferrero’nun hala 10 bin üreticiyle mukavelesinin bulunduğu belirtilmektedir. Kamunun tarım siyasetinin özgür piyasaya dayalı olması nedeniyle şirketlerin dediği olmaktadır. TMO alım fiyatını şirketlerin istediği formda maliyetin altında açıklamanın yanı sıra gereğince fındık almamakta; böylece üreticiyi şirketlerin kucağına atmaktadır. 2023 yılında maliyeti kg başına 70 TL olarak kabuklu fındık alım fiyatları; TMO tarafından Giresun kalite için 84 TL, ve Sivri kalite için 80 TL olarak açıklanmıştır. Lakin TMO’nun alım ölçüsü pazarlanan fındığın yüzde 1’ini geçmemiştir.” diye konuştu.
Sarıbal, fındık rekoltesi üzerinden fiyatın baskılanmasına son verilmesi gerektiğini kaydederek, dünya üretimin yüzde 65’ini gerçekleştirdiğimiz fındık fiyatının belirlenmesi şirketlerin insafına bırakılmamasını istedi.
Sarıbal, bu mevzuda teklifleri şöyle sıraladı:
1) Fındık üreticilerinin örgütlenmeleri teşvik edilmeli, Fiskobirlik üreticilerin direkt idaresine katılacağı bir biçimde tekrar yapılandırılmalıdır.
2) Mevsimlik fındık personelleri emeğinin karşılığını alabilmeli, beşere yakışır barınma ve çalışma şartları sağlanmalıdır.
3) Fındık fiyatı tek başına şirketler tarafından değil, fındık üreticileri ve şirketler ortasında pazarlıkla belirlenmelidir.
4) 2018 yılından beri 170 TL/dekar olarak uygulanan alan bazlı takviye günümüz şartlarına nazaran revize edilmelidir.
5) Birçok kuruluş tarafından üretim maliyeti 120 TL/kg olarak hesaplanan fındığın taban alım fiyatı dizginlenemeyen enflasyon koşulları dikkate alınarak en az 160 TL olarak açıklanmalıdır.
