Bu yaz, Barselona’da yerel halkın turist karşıtı eylemleri zirve noktasına ulaştı. Türkiye’nin turizm merkezi olan Antalya, bu yılın ilk sekiz ayında 11 milyon turisti ağırladı. Ancak, bu durum aşırı turizm riski taşıyor mu? Aşırı turizm belirtileri nelerdir, önlenebilir mi ve olası zararları nasıl telafi edilebilir?
Aşırı Turizmin İlk Belirtileri: Otantikliğin Kaybı
Türkiye’de aşırı turizm konusunu inceleyen akademisyenlerden Anadolu Üniversitesi Turizm Fakültesi Öğretim Üyesi Barış Seyhan, turizmin iletişim ve ulaşım teknolojilerinin gelişimi ile birlikte kitlesel bir hale geldiğini belirtiyor. 1950’lerde 25 milyon olan turizm hareketliliğinin günümüzde 1.4 milyara ulaştığını vurgulayan Seyhan, aşırı turizmin ilk kez 2016’da bilimsel makaleler yayınlayan bir dergi ile kavramsallaştırıldığını ifade ediyor. Aşırı turizmin, toplumsal, çevresel ve ekonomik alanlarda oluşturduğu olumsuz etkileriyle belirtilerini ortaya koyduğunu söylüyor.
Seyhan, aşırı turizmin yalnızca bir ülke veya şehirde değil, mikro ölçekli alanlarda da görülebileceğini belirtiyor. Örneğin, “Karadeniz’in bir köyünde yapılan gözlemenin meşhur olması durumunda, başlangıçta kullanılan yerel malzemeler zamanla yerini hazır ürünlere bırakır. Bu durumda orada sergilenen bir otantiklik kalmaz. Gastronomi turizmi açısından bu bir örnek. Otantikliğin kaybı, farklı alanlarda da gözlemlenebilir,” diyor.
Aşırı Turizmin Ekonomik, Çevresel ve Kültürel Alanlardaki Belirtileri
Seyhan, aşırı turizmin diğer belirtilerini çeşitli örneklerle açıklıyor:
- Çevresel Etki: Barselona’da yılda 32 milyon turistin ziyaret etmesi nedeniyle su tüketimi artmış, ancak su kaynakları sınırlı kalmıştır. Bu, aşırı turizmin en temel ihtiyaç olan suya erişim açısından çevresel etkisini göstermektedir.
- Gürültü Kirliliği: Dubrovnik’te, turistlerin tekerlekli valizlerini yolda sürüklemeleri yasaklanmıştır. Bu, gürültü bakımından olumsuz çevresel etkilere karşı bir önlem olarak alınmıştır.
- Ekonomik Etki: Barselona’da kiralık evlerin artması, yerel halkın yaşam standartlarını olumsuz etkilemiş ve hayat pahalı hale gelmiştir.
- Sosyal ve Kültürel Çelişkiler: Aşırı turizm, turistlerin kültürel yapıya saygı göstermemesi durumunda sosyal dengeleri bozmakta ve bazı yoksul ülkelerde suça yönelimi artırabilmektedir.
- Ekonomik Bağımlılık: Eğer bir yer, tarım, hayvancılık veya sanayi gibi diğer ekonomik etkinlikleri azaltarak yalnızca turizme bağımlı hale gelirse, aşırı turizm tehlikesinin başladığını düşünebiliriz.
Aşırı Turizmden Turist de Turizm İşçisi de Mutsuz
Turizm sosyolojisi üzerine araştırmalar yapan Akdeniz Üniversitesi Turizm Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ece Ömüriş, aşırı turizm sonucunda turistlerin de mutsuz olduğunu belirtiyor. Son yıllarda sosyal medyanın etkisiyle gösterimlerin artması, insanların diğerlerinin ziyaret ettiği yerlerden geri kalmama duygusunu pekiştirdiğini ifade ediyor. Bu durum, tatilin ana amacının iyi hissetmek olduğunu unutmaya sebep oluyor. Ömüriş, “Aşırı turizm, hem turistin hem de turizm hizmeti verenlerin mutsuzluğunu artırıyor. Artan turist sayısı, çalışanların üzerindeki yükü artırmakta ve hizmet kalitesini düşürmektedir,” diyor.
Antalya: Hâlâ Bir Barselona Değil Ama Yakın
Antalya’nın aşırı turizm bakımından durumu, henüz Barselona seviyesinde değil fakat buna yaklaşmakta. Seyhan, “Turizmin en temel motivasyonu kar etmek. Ne kadar çok turist, o kadar kazanç anlayışından sektörü uzaklaştırmak zordur,” yorumunu yapıyor. Ömüriş ise, “Kazanç olduğu sürece bu kalabalığın önüne geçmek zor,” diyor.
Şehir Planlamasında Kopukluk Var mı?
Antalya’nın turist sayısındaki artış, aşırı turizm riskinin hesaba katılıp alınmadığını gösteriyor. Şehir Planlamacıları Odası Antalya Şubesi Başkanı Funda Yörük, “Turist hedeflerini koyanlarla Antalya’yı planlayanlar aynı değil. Daha fazla turist gelsin, ama şehir bu kalabalığı kaldırabiliyor mu? Son yıllarda bu konuda işaretler görmeye başladık,” diyor.
Antalya Büyükşehir Belediyesi Turizm Danışmanı Osman Ayık, turizm planlamasının yalnızca sayılara odaklanarak yapıldığını belirtiyor. “Turizmin temeli sürdürülebilirlik üzerine kurulmalıdır. Kültür ve Turizm Bakanlığı, kararları yerel insanları da dikkate alarak vermelidir,” diyor.
Havalimanı ve Ulaşım Sorunları
Antalya’ya gelen turistlerin havalimanı kapasite artırma projesi, yerel yönetimlerle merkezi yönetim arasındaki koordinasyon eksikliğini gösteriyor. Yörük, “Havalimanı kapasitesinin artırılması yeterli değil. Gelen turistleri otellere götürecek ulaşım yollarımız yok,” diyor.
Ayık da, “Antalya Havalimanı, kapasite artırımı ile boğulmakta. İstanbul Atatürk Havalimanı’nda yaşanan sorunların benzerinin burada da yaşanması muhtemel,” yorumunu yapıyor.
Turist Vergisi: Gelecek İçin Önemli Bir Araç
Aşırı turizm etkilerini azaltmak ve telafi etmek için Avrupa’da uygulanan turist vergisi, Antalya’da yıllardır gündeme getirilmesine rağmen karşılık bulmamıştır. Ayık, “Turist vergisi, gelişmiş ve gelişmemiş turizm bölgeleri arasında farkı kapatmak için kullanılabilir. Bu konuda daha fazla ertelenmemelidir,” diyor.
