Sayıştay’ın 2023 Sağlık Bakanlığı Denetim Raporu
Sayıştay’ın 2023 yılına ait Sağlık Bakanlığı Denetim Raporu, “hasta garantili” şehir hastanelerinin gerçekleriyle ilgili önemli bulgular sunuyor. Raporda, Sayıştay’ın geçen yıl şehir hastanelerine ait tespit ettiği usulsüzlüklerin düzeltilmediği belirtilirken, bu bulguların büyük çoğunluğunun şehir hastanelerine ilişkin olması dikkat çekti. İl sağlık müdürlükleri tarafından 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu çerçevesinde ihale edilerek tamamlanan ve geçici kabulü yapılan işlerin nihai proje bedellerinin Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne aykırı olarak izlenmediği vurgulandı.
Raporda, Kamu Özel İş Birliği Modeli (KÖİ) kapsamında işletilen şehir hastanelerinin muhasebe işlemlerinin mevzuata uygun şekilde yapılmadığı ortaya kondu. Sayıştay, hizmete giren şehir hastanelerinden kaynaklanan bazı varlık ve yükümlülükler ile envanter işlemlerinin Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’ne uygun şekilde muhasebeleştirilmediğini saptadı.
Gider Kalemleri Hatalı Tutarlarla Sunulmuş
İşletme dönemine geçilen bazı şehir hastanelerinde borçlanma maliyetlerinin tablolarda gösterilemediği ve yıl içindeki kullanım bedeli ödemelerinin doğrudan giderleştirildiği kaydedildi. Raporda, “Hizmete giren şehir hastanelerine ilişkin muhasebe kayıtlarının mevzuata uygun yapılmaması ya da eksik yapılması nedeniyle faaliyet hesaplarında hatalı muhasebeleştirmeler meydana geldiği” belirtildi. Şehir hastanelerinin ödenen kullanım bedelinin büyük bir kısmı finansal kiralama işlemlerine ilişkin hesaplarla ilişkilendirilmeden doğrudan gider yazıldığı vurgulandı. Ayrıca, faaliyet sonuçları tablosunda gider kalemlerinin hatalı tutarlarla sunulduğu ifade edildi. Sayıştay, şehir hastaneleri sözleşmeleri kapsamında görevli şirketlere miktara bağlı hizmetler için taahhüt edilen garanti tutarlarının muhasebeleştirilmediğini ve bilanço dipnotlarında gösterilmediğini tespit etti.
Tıbbi Malzemelerin Zimmet Devri Yapılmamış
KÖİ modeliyle işletilen sağlık tesislerinde görevli şirketler tarafından teslim edilen mefruşat ve tıbbi ekipmanın bazı şehir hastanelerinde Malzeme Kaynak Yönetim Sistemi’ne (MKYS) girişlerinin tamamlanmadığı, muhasebe kayıtlarında yer almadığı ve mali tablolara yansımadığı belirlendi. Söz konusu taşınırların fiilen kullanıma verildiği halde zimmet devirleri yapılamadığı ve taşınırlarla ilgili sorumlu personelin resmi olarak belirlenemediği vurgulandı. Bu durumun, taşınırların takibi ve sayımını zorlaştırdığı, kaybolma veya çalınma gibi riskler doğurduğu belirtildi.
98 Milyon 901 Bin TL’lik Artış
Raporda Antalya Şehir Hastanesi’ne ilişkin de çarpıcı veriler yer aldı. Söz konusu hastanenin yapım işinde uygulama projelerinin işin niteliğine uygun hazırlanmadığı, proje değişikliklerinin iş artışı sınırı kapsamında gerçekleştirilemeyeceği, bu nedenle farklı bir ihaleye konu edildiği saptandı. Hastaneye ilişkin mal alımlarının eşik değerlerin altında kalmak amacıyla kısımlara bölündüğü ve farklı harcama birimleri tarafından temin edildiği belirlendi. Ayrıca, hastane açılma tarihi henüz belli değilken hizmet alımlarının gerçekleştirildiği ortaya çıktı. Antalya Şehir Hastanesi’nin yapım işinin 29 Aralık 2020’de pazarlık usulüyle ihale edilerek 990 milyon TL anahtar teslimi götürü bedel üzerinden 09 Mart 2021’de sözleşmeye bağlandığı kaydedildi. Ancak, sözleşmede işin süresi 750 gün olarak belirlenmiş olmasına rağmen, projede değişiklik yapılmış ve 9 Nisan 2021’de revize için yüklenici firmaya teslim edilmiştir. İlk projeler ile revize projeler arasında önemli tutarlarda değişiklikler yapıldığı tespit edildi. Proje farklılıkları ve zaruret teşkil eden imalat değişiklikleri kapsamında 98 milyon 901 bin TL iş artışına gidildiği ifade edildi.
Bulguda, ikinci ihalenin pazarlık usulü ile gerçekleştirilmesi veya bölgeye sağlık yatırımı yapılması yerine, mevcut hastanenin ilk ihale kapsamında tamamlanamayacağının anlaşılmasına rağmen işin ilgili mevzuatına aykırı olarak devam ettirilmesi eleştirildi. Revizeleri projelerin hazırlanması aşamasında tespit edilmesi gereken imalatlar olduğu vurgulandı. Ayrıca, şehir hastanesi için ihtiyaç duyulan mal alımlarının kısımlara bölünerek farklı harcama birimleri üzerinden temin edildiği ortaya çıktı. Bakanlık tarafından gerçekleştirilen yapım işlerinin bazılarında ise ihale öncesi hazırlıkların tam olarak yapılmadığı, iş ve iş yeri sigortalarında gerekli teminatların bulunmadığı tespit edildi.
648 Aşı Dolabının 529’unun Kimliği Tanımlanmamış
Yüklenicilere aldırılmasına ihtiyaç duyulan araç, gereç ve malzemelere ilişkin hükümlerin açık bir şekilde düzenlenmemesi ve ihtiyaçların alınmaması halinde uygulanacak cezaların yetersiz olduğu kaydedildi. İdarenin izni ve onayı olmadan bazı yapım işi ihalelerinde alt yüklenici çalıştırıldığı ve bunun sonucunda idarece mevzuatta öngörülmüş olan yükümlülüklerin bir kısmının yerine getirilmediği tespit edildi. Aşı ve Antiserum Soğuk Zincir ve Stok Yönetim Sistemi hizmet alımında şartnamede belirtilen sayıda personel çalıştırılmadığı, teknik personel arasında iş deneyimi veya mezuniyet şartlarını taşımayanların bulunduğu, işin yürütülmesine ilişkin süreçlerde aksamalar görüldüğü ve hakedişlerin aylık düzenlenmemesi nedeniyle ceza hükümlerinin uygulanmadığı da ortaya çıkan bulgular arasında yer aldı. Şubat 2023 tarihli İlerleme Raporuna göre 648 akıllı aşı dolabının teslim edildiği, Mart 2023 tarihli İlerleme Raporu’na göre ise bunlardan 529’unun kimlik tanımlamasının yapılmadığı ifade edildi.
Yer Teslimi Yapılmadan İnşaata Başlanmış
Raporda şehir hastanelerine ilişkin sorunlar arasında, söz konusu hastanelerin fiili tamamlama tarihleri üzerinden sözleşmede öngörülen süre geçmiş olmasına rağmen kesin tamamlama süreçlerinin yürütülmemesi yer aldı. Görevli şirketlere yer teslimi yapılmadan inşaat işlerine başlanmış olmasına rağmen işletme sürelerinde revizyon yapılmadığı kaydedildi. Şehir hastanelerine ilişkin doğal gaz tüketimlerinde eksik ölçüm bedellerine maruz kalındığı da tespit edildi.
Tüketilmeyen Gaz Faturalandırılmış
İzmir, Mersin, Elazığ, Adana ve Manisa şehir hastanelerinde gaz dağıtım şirketleri tarafından sayaç çapına göre belirlenen en düşük saatlik miktarın, tüketim olmadığı halde faturalandırıldığı belirtildi. Şehir hastanelerinin yatırım dönemlerinde gerçekleştirilen mal teslimleri ile hizmet gerçekleştirmelerinin Katma Değer Vergisi’nden (KDV) istisna tutulduğu, görevli şirketlerin bu istisnadan faydalanması için kira tutarının veya süresinin bir kısmından vazgeçmesi gerektiği, ancak bunun yapılmadığı ortaya çıktı. KÖİ Modeli ile yapılması planlanan Türkiye Halk Sağlığı Kurumu ve Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Kampüs Projesine ilişkin sözleşmenin taraflarca sona erdirilmesine rağmen görevli şirketin yükümlülüklerini yerine getirmediği de bulgular arasında yer aldı.
Raporda şehir hastanelerine ilişkin tespit edilen diğer usulsüzlükler ise şöyle sıralandı:
- Ankara Etlik Entegre Sağlık Kampüsünde ihale teklifine dahil olan idare onayı ile yapılmayan teknolojik gelişmeler kalemi altında yer alan imalatlarla ilgili olarak idare ile görevli şirket arasında iş azalışı yapılacağına dair bir anlaşma yapılmasına rağmen, iş azalışı sürecinin tamamlanarak kullanım bedeline yansıtılmadığı saptandı.
- Konya ve Manisa şehir hastanelerinde kullanım bedeli taban hesaplamasında uyuşmazlık olduğu tespit edildi.
- Ankara Etlik Şehir Hastanesi Yüksek Güvenlikli Adli Psikiyatri (YGAP) servisinde görevli şirket tarafından sunulması gereken güvenlik hizmetinin sunulmaması nedeniyle ilgili serviste sağlık hizmeti verilemediği, sağlık hizmeti verilemeyen bu alan için hizmetlerden bir kesinti yapılmadığı ortaya çıktı.
- Şehir hastanelerinde görüntüleme hizmetlerine ilişkin randevu ve laboratuvar hizmetlerine ilişkin sonuç verme sürelerinde önemli düzeyde gecikmeler yaşandığı ve bunların çoğunun yardım masasına bildirilmediği ifade edildi.
- Şehir hastanelerinde yemek hakkı olmayan personelin yemek sayılarının hakedişe yansıdığı ortaya çıktı.
- Kocaeli Şehir Hastanesi’nde çeşitli nedenlerle kullanılamayan alanlar için sözleşme hükümleri doğrultusunda kullanım hatasına ilişkin iş ve işlemlerin gerçekleştirilmediği tespit edildi.
- Bazı şehir hastanelerinde görevli şirket tarafından getirilen tıbbi ekipmanların sağlık tesislerinde açılıştan beri kullanılmadığı ve atıl durumda olduğu görüldü.
- Şehir hastanelerinde teslim edilen tıbbi ekipmanlarda meydana gelen onarım giderlerinin karşılanmasında arıza ve hasar kaynağının belirlenmesine ilişkin sorunlar yaşandığı belirlendi.
- Görevli şirketler tarafından işletilen ticari alanlarda ihale dokümanı ve projelerde yer alan alandan daha fazla alanda faaliyet yürütüldüğü ve ticari alanların elektrik, su ve doğalgaz sayaçlarının eksik veya arızalı olduğu tespit edildi.
- Hastanelerin bazılarında ticari alanlara ilişkin tüketim bedellerinin ölçülebilmesi için gerekli olan sayaçların görevli şirket tarafından tamamlanmadığı, eksik veya arızalı sayaçların olduğu görüldü.
- Kayseri, Manisa ve Elazığ Şehir Hastanelerine ilişkin sözleşmelerde pazar testi için öngörülen süre geçmiş olmasına rağmen, bu şehir hastanelerinde pazar testi süreçlerinin yürütülmediği tespit edildi.
