Ukrayna Demiryolları (UZ), son dönemde tarife sınıflarını uyumlu hale getirerek yük tarifelerini artırma çabasını sürdürmektedir. Bu durum, demir ve çelik endüstrisi için büyük riskler taşımaktadır. Sektör, zaten zorlu bir süreçten geçerken, UZ’nin bu hamlesinin şirketlerin üretimi kısmak veya tesisleri kapatmak zorunda kalmalarına yol açabileceği endişesini taşımaktadır. İlgili uzmanlar, devlet şirketinin karlılığı göz önüne alındığında tarifelerin %15-20 oranında düşürülmesini tavsiye etmektedir.
Tarife Durumu
UZ, en son tarife artışını 2022 yazında %70 oranında gerçekleştirmişti. Bu artış, savaşın başlangıcında devlet şirketinin kargo taşımacılığındaki keskin düşüş nedeniyle nakliyeciler tarafından bir ölçüde kabullenildi. Ancak, 2023-2024 döneminde demiryolu taşımacılığının hacmi önemli ölçüde artarken, tüm taraflar artık mantıksız tarifelerin bir daha gündeme gelmeyeceğini umuyordu. Fakat UZ’nin tarifeleri uyumlu hale getirme niyeti, aslında yük treni tarifelerinde bir artışın habercisi oldu. Bu durum, 2019-2021 dönemine kıyasla dolara çevrilmiş yük tarifelerinin %25-60 oranında daha yüksek olduğu gerçeğiyle birleştiğinde, sektörde ciddi endişelere yol açmaktadır.
Sektör İçin Çıkarımlar
Demiryolu lojistiği, madencilik ve metal şirketlerinin faaliyetlerinde kritik bir rol oynamaktadır. Ürün fiyatlarındaki lojistik maliyetleri, demir cevheri için %40’a kadar ulaşabilir. Ancak, UZ’nin tekel konumu nedeniyle, demir ve çelik şirketleri bu devlete ait şirketin hizmetlerini reddedemez. Sektör, UZ’ye güvenmek zorundadır; fakat bu güven, son yıllarda yaşanan lojistik maliyet artışları ve tarife artışları ile sarsılmış durumdadır.
2022’den bu yana, sektörün lojistik maliyetleri 4-5 kat artmışken, UZ’nin kâr elde etme çabası ve tarifeleri yükseltme isteği, madencilik ve metal şirketlerinin zarar etmesine yol açmaktadır. Bu durum, sadece üretim azaltımına değil, aynı zamanda bazı tesislerin kapatılmasına da neden olabilir. Sonuç olarak, UZ’nin taşıma hacminde bir azalma ve yük gelirlerinde bir düşüş yaşanması kaçınılmaz hale gelecektir.
İş Teklifleri ve Çözüm Önerileri
Ukrayna Demiryolları’nın, şu anda büyük bir ekonomik kara delik haline geldiği düşünülmektedir. Bu nedenle, uluslararası bir denetime tabi tutulması gerekmektedir. Denetim sonuçları alınmadan tarifelerde herhangi bir artış yapılmasının doğru olmadığı belirtilmektedir. Ayrıca, sektörün geleceği için tarifelerin yükseltilmesi yerine, verimliliğin artırılması gerektiği ifade edilmektedir.
Uzmanlar, UZ’nin karlılığı göz önüne alındığında tarifelerin %15-20 oranında düşürülmesini öneriyor. Deniz koridorunun istikrarlı bir şekilde işletilmesi durumunda, UZ’nin kargo taşımacılığı hacminde önemli bir artış sağlanacağı ve bu durumun şirketin karlılığını olumlu etkileyeceği düşünülmektedir.
Sonuç olarak, Ukrayna Demiryolları’nın, hizmetlerin ayrı segmentlere (altyapı, yük taşımacılığı, yolcu taşımacılığı) bölünmesi ve mevcut tarife belirleme sisteminin verimsizliğini gidermesi gerekmektedir. Böyle bir reforma gidilmesi, sektörün sürdürülebilirliği için hayati öneme sahiptir ve ekonomik olarak haklı tarifelerin belirlenmesine yardımcı olacaktır. Bu süreçte, NCRT’nin faaliyetlerinin tanıtılması da önemlidir.
