Zeminin yaklaşık 15 metre derinliğinde bulunan mühürlü bir kaya çatlağı, son 2 milyar yıl boyunca mikropların yaşadığı bir ortam olmuştur. Bu durum, böyle zorlu koşullarda keşfedilen en eski yaşam örneklerinden birini temsil ediyor. Yaklaşık 30 santimetre boyutunda olan bu mikrobiyal örnek, Güney Afrika’daki Bushveld Volkanik Kompleksi’nin derinliklerinden çıkarıldı ve önceki mikrobiyal yaşam kayıtlarından 1,9 milyar yıl daha eski bir tarihe uzanıyor. Bu bulgular, araştırmacıların yalnızca Dünya üzerindeki yaşamın evrimsel süreçlerini daha iyi anlamalarına değil, aynı zamanda (varsa) Mars üzerindeki yaşamın da kökenlerine dair daha derin bir anlayış geliştirmelerine yardımcı olabilir.
Popüler Science Türkçe’nin haberine göre, üç gün önce Microbial Ecology bülteninde yayınlanan bu bulgular, Tokyo Üniversitesi Dünya ve Gezegen Bilimleri Bölümü’nde çalışan bir araştırma ekibinin ürünüdür. Bu ekip, daha önceki en eski yaşam biçimlerini 2020 yılında doğrulamıştı.
Tokyo Üniversitesi Lisans Üstü Fen Bilimleri Fakültesi’nde görev yapan makalenin baş yazarı ve yardımcı profesör Yohey Suzuki, bu keşif hakkında yaptığı açıklamada, “2 milyar yıllık kayaların yaşam barındırabileceğini bilmiyorduk. Bu nedenle bu keşif son derece heyecan verici oldu” dedi.
Yüzyıllar boyunca yüzeyin derinliklerinde gizli kalan mikropları ortaya çıkarmak için araştırmacıların, bir canlının yaşını ve kökenini belirlemede kullandığı önceki metodolojilerden faydalanmaları gerekti. Bu süreçte, üç farklı görüntüleme tekniği (elektron mikroskobisi, floresan mikroskobi ve kızılötesi tayfölçümü) bir araya getirilerek, mikrobiyal yaşamın gerçekten bu kadar eski olup olmadığı ya da kazı sürecinde oluşan bir kontaminasyondan kaynaklanıp kaynaklanmadığı belirlenmeye çalışıldı. Araştırmacılar, hücrelerin DNA’sını boyadıktan sonra mikropların proteinlerini ve çevresindeki kilden oluşan yaşam alanlarını inceleyerek, mikropların hem canlı olduğunu hem de çatlaktaki numuneye özgü olduğunu tespit ettiler.
Mikropların Dünya üzerindeki diğer yaşam formlarından çok daha uzun bir süre boyunca varlığını sürdürebilmesi, büyük ölçüde yaşadıkları ortamın özellikleriyle ilişkili olabilir. Güney Afrika’nın kuzeydoğusunda bulunan Bushveld Volkanik Kompleksi, zengin maden yataklarıyla bilinen ve çıkarılan platinin yaklaşık %70’ini barındıran yaklaşık 106.000 kilometrekarelik bir alanı kaplamaktadır. Milyarlarca yıl önce, volkanik magma, Dünya’nın yüzeyinin altında 9 kilometreye kadar kalın bölgelerde aşamalı bir soğuma sürecine girmiştir.
O zamandan bu yana büyük ölçüde değişmeden kalan bu yapılar, mikrobiyal yaşamın yoğun olarak bulunduğu küçük çatlaklar barındırmaktadır. Bununla birlikte, kil tortusu, bu çatlakların yakınlarındaki boşlukları kaplayarak hiçbir şeyin içeri girmesine izin vermemiş ve mikropları içeride hapseden bir ortam oluşturmuştur. Uzmanlar, bu durumun mikrobiyal yaşamın neredeyse hiç evrimsel değişim geçirmeden son derece yavaş bir hızda devam etmesine olanak sağladığını düşünmektedir.
Araştırma ekibi, daha fazla keşif yaparak, insanların ortaya çıkışından milyarlarca yıl önce gezegenin en eski yaşam formlarının neye benzediği hakkında daha fazla bilgi edinmeyi umuyor. Gelecek çalışmalar, Dünya üzerindeki canlıların zamanla nasıl evrimleştiğini anlamamızla sınırlı kalmayabilir. Araştırma ekibi, ilave keşiflerin bir gün Mars’ta yaşam bulguları arayışına da katkı sağlayabileceğini öngörmektedir.
Suzuki, bu durumu şöyle ifade ediyor: “NASA’nın Perseverance uzay aracı, şu an bu çalışmada kullandığımız kayalara benzer bir yaştaki kayaları geri getirmek üzere. Dünya’daki örneklerden mikrobiyal yaşam bulmak… bu, Mars’taki örneklerde neler bulabileceğimiz konusunda beni heyecanlandırıyor.”
