Artan Ekonomik Zorluklar ve İş Dünyasına Etkileri
Artan maliyetler, krediye ulaşmanın zorlaşması ve ihracatın sıkıntıya girmesi, Türk iş dünyasını adeta bir kâbusun içine sürüklüyor. İflaslar giderek artarken, konkordato talep eden firmaların sayısı da iki katına çıkmış durumda. İcra dairelerindeki icra dosyalarının sayısı 23 milyonu bulurken, karşılıksız çeklerin sayısı da artış gösteriyor. Batık kredilerde ise %50’ye varan bir artış gözlemleniyor. Üretim düşerken, işsizlik rakamları da hızla tırmanıyor. Ekonomik uzmanlara göre, Türkiye en kötü dönemine tanıklık etmekte.
Türkiye Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) verilerine göre, icra dairelerine her gün yaklaşık 21 bin yeni icra ve iflas dosyası ekleniyor. Şu anda icra ve iflas dosyalarının toplam sayısı 23 milyona yaklaşmış durumda. Özellikle yılbaşından bu yana bu dosyaların sayısında gözlemlenen artış dikkat çekici.
Konkordato Dalgası
Türkiye’deki konkordato başvurularında da dikkat çekici bir artış söz konusu. 2024 yılının ilk dokuz ayında geçici mühlet kararı verilen konkordato sayısı 1187’ye yükseldi. Geçen yıl bu sayı yalnızca 519 olarak kaydedilmişti. Bu yılın ilk dokuz ayında görülen konkordato ilanı sayısı, 2023’ün tamamında kaydedilen rakamı iki katına çıkardı. Konkordato başvurularında en fazla sıkıntı çeken sektörler ise inşaat, tekstil, akaryakıt ve giyim olarak sıralanıyor.
Esnaf ve Şirket İflasları
Bir yandan, iflas eden şirket ve esnaf sayıları da artış göstermekte. 2023 yılının ilk dokuz ayında meslekten ve sicilden terkin ederek iflas eden esnaf sayısı 81 bin 652’ye ulaştı. Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu verilerine göre, 2005 yılından bu yana toplam 2 milyon 443 bin 955 esnaf iflas bayrağını çekmiş durumda. Geçen yılın ilk dokuz ayında 233 bin esnaf kuruluşu tescil ettirirken, bu yıl aynı dönemde bu rakam %17 düşüşle 198 bin 247’ye geriledi.
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) verilerine göre, 2024’ün ilk dokuz ayında kurulan şirket sayısı, 2023’ün aynı dönemine göre %13.3, kurulan gerçek kişi ticari işletme sayısı %23.8 ve kurulan kooperatif sayısı %13.5 oranında azalmış durumda. Aynı dönemde kapanan şirket sayısı ise %23 oranında artış göstermiştir.
Batık Kredilerdeki Artış
Ağustos ayı itibarıyla takipteki kredi miktarı 253 milyar lirayı aşmış durumda. Geçen yılın aynı dönemine göre batık kredi miktarı %47 oranında artış gösterdi. Bankaların batık kredilerinde gözlemlenen borç ödeyememe eğilimi, karşılıksız çek ve protesto edilen senetlerde de kendini göstermekte. 2023 yılı ocak-ağustos döneminde bankalara ibrazında karşılıksız çıkan çek sayısı, geçen yılın aynı dönemine göre %73.5 artarak 164 bin 268’e ulaştı. Karşılıksız çıkan çeklerin parasal tutarı ise %224 artarak 102.5 trilyon liraya yükseldi. Bu yıl, karşılıksız çeklerin parasal tutarı Türkiye tarihinde ilk kez 100 milyar lira sınırını aştı. Ayrıca, vadesinde ödenmediği için bankalar tarafından protesto edilen çek sayısı ise geçen yıla göre %3 artarak 151 bin 893 adede ulaştı. Protesto edilen senetlerin toplam parasal tutarı, geçen yıla göre %182 artarak 27 milyar liraya yükseldi.
Ekonomik Durum ve Gelecek Beklentileri
Prof. Dr. Aziz Konukman, mevcut ekonomik tablonun giderek ağırlaşacağını ve Türkiye’nin stagflasyona doğru gittiğini vurguladı. Konukman, “Artık krizden ziyade buhrandan bahsedeceğiz. En kötü dönemle karşı karşıyayız” ifadelerini kullandı. Türkiye’nin üretim yapısının ithal girdilere bağımlı olduğuna dikkat çeken Konukman, “Ciddi bir maliyet enflasyonu yaşanıyor. Maliyet enflasyonu nedeniyle fiyatlar yüksek seviyelerde kalacak. 2025’te baz etkisi yeniden değişecek. Sanayiciler kredileri kullanamıyor ve kapasite artıramıyor, yeni yatırımlar yapılmıyor. Bu da işsizlik oranlarını artıracak. Önümüzdeki dönemde hem fiyatlar yükselecek, hem de işsizlik oranları artacak” diye sözlerine ekledi.
