Estonya Dışişleri Bakanı’nın Ziyareti ve Batı Sahra Üzerine Açıklamalar
Estonya Dışişleri Bakanı Margus Tsahkna’nın resmi ziyareti sırasında, Fas Dışişleri Bakanı Nasser Bourita ile başkent Rabat’ta düzenlenen basın toplantısında önemli açıklamalar yapıldı. Toplantıda, Birleşmiş Milletler (BM) Batı Sahra Özel Temsilcisi Staffan de Mistura’nın gündeme getirdiği öneriler üzerinde duruldu.
Bourita, de Mistura’nın geçen nisan ayında Fas’a gerçekleştirdiği ziyaret sırasında önerilerini sunduğunu belirtti. Bu bağlamda, “O dönem Fas heyeti, bu tür öneri ve fikirlerin reddedildiğini, hiçbir şekilde gündeme alınmadığını ve Batı Sahra’nın Fas’ın ayrılmaz bir parçası olması hasebiyle Rabat yönetiminin, bu tür fikirleri dinlemediğini ve dinlemeyeceğini Staffan de Mistura’ya iletti” şeklinde konuştu.
Bourita, “Fas, Batı Sahra ve buradaki egemenlik ile toprak bütünlüğü konusunda müzakerede bulunmamaktadır; aksine bir komşu ülkeyle (Cezayir) bölgesel bir anlaşmazlık hakkında müzakere etmektedir” ifadelerini kullandı. Ayrıca, “Batı Sahra konusu, ülkenin egemenliği ve toprak bütünlüğü hiçbir zaman müzakere masasında olamaz, hiçbir anlaşmaya konu olamaz” dedi.
Burita, de Mistura’nın bu önerinin kökeni hakkında daha fazla bilgi vermesi gerektiğini vurguladı: “De Mistura’nın, bu önerinin nereden çıktığını, bu öneriyi kendisine kimin ilham ettiğini, onu kimin teşvik ettiğini ve bunun kendisinin mi yoksa belli bazı tarafların girişimi mi olduğunu belirtmesi gerekiyordu.”
Son günlerde basında yer alan haberlere göre, De Mistura’nın önerisi, Batı Sahra’nın Fas ile Polisario Cephesi arasında taksim edilmesini öngörüyordu. Bu plana göre, Polisario’nun güneyde bir devlet kurması ve Fas’ın da kuzeyde varlık göstermesi bekleniyordu.
Fas, 1975 yılında eski İspanyol sömürgesi Batı Sahra’yı topraklarına kattıktan sonra, Cezayir’in desteklediği bağımsızlık yanlısı Polisario Cephesi ile gergin bir ilişki içerisine girdi. Fas, bölgenin kendi egemenliğinde kalması gerektiğini savunurken, Polisario Cephesi ise Batı Sahra’nın bağımsız bir devlet olduğunu iddia ediyor. Polisario Cephesi, 1991 yılında BM arabuluculuğunda varılan ateşkes anlaşmasına kadar Fas güvenlik güçlerine karşı silahlı mücadele yürütmüştü.
Ateşkes anlaşmasından bu yana Batı Sahra’nın statüsü ile ilgili görüşmeler başarıya ulaşamadı. Geçmişte, BM gözetiminde Fas ile Polisario Cephesi arasında, komşu ülkeler Cezayir ve Moritanya’nın da katılımıyla yuvarlak masa toplantıları gerçekleştirilmişti. Özellikle İsviçre’nin Cenevre kentinde Aralık 2018 ve Mart 2019’da düzenlenen toplantılar, bu sürecin önemli aşamalarındandı. Üçüncü toplantının Mayıs 2019’da yapılması planlanmış, ancak o dönemde BM Batı Sahra Temsilcisi Horst Köhler’in sağlık sorunları nedeniyle istifası toplantının gerçekleşmesini engellemişti.
Köhler’in istifasından iki yıl sonra, 6 Ekim 2021’de Staffan de Mistura, BM Genel Sekreteri’nin Batı Sahra Özel Temsilcisi olarak atanmıştı. Cezayir ise 22 Ekim 2021’de Batı Sahra meselesinin görüşülmesi için Cenevre’de düzenlenen “yuvarlak masa toplantıları”ndan çekildiğini açıklamıştı.
