Gıda Üreticileri Maliyet Artışlarından Şikayetçi
Hazır giyim sektörü başta olmak üzere neredeyse tüm ihracatçıların sık sık dile getirdiği “Maliyetlerden dolayı dünya müşterisi için pahalıyız” serzenişine gıda üreticileri de katılmaya başladı. Yeni hasat dönemiyle birlikte soğan ve patatesin fiyatları, beklenen yeni krizin habercisi oldu. Yüksek maliyetler, plansız üretim ve geçmiş yıllardaki yanlış kararlarla oluşan ihracat kısıtlamaları, üreticileri zor bir duruma soktu. Örneğin, üretim maliyeti 7-8 lira olan patates, tarlada yalnızca 3-4 liraya satılırken, maliyeti 7-8 lira olan soğan ise 6 lira gibi düşük bir fiyatla alıcı buluyor.
Üreticilerin zarar edip tarlalarına küsmemeleri için Toprak Mahsulleri Ofisi’nin devreye girmesini isteyen Türkiye Ziraat Odaları Birliği, “Devlet bu duruma müdahale etmezse üreticiler borçlarını ödeyemeyecek” uyarısında bulundu.
Soğan ve Patates Üretiminde Düşüş Beklentisi
Soğan rekoltesinin, 200 bin ton artışla 2.5 milyon tonu aşması öngörülürken, ihracatın ise 75-100 bin ton arasında seyretmesi bekleniyor. İhracatta yüksek fiyatlar nedeniyle pazar kayıpları yaşayan üreticiler, iç piyasadaki tüccarların insafına kalmış durumda. Soğan Üreticileri Birliği Başkanı Ömer Karaca, “Tüccarlar da mal almıyor. İhracat pazarlarımızda da pahalıyız. Piyasada nakit döngüsü bozuldu, kimsenin parası yok” şeklinde konuştu. Karaca, soğanda en büyük pazar olan Rusya’nın bile alım yapmadığını belirterek, “Bizim pazarlarımızı Türkmenistan, Özbekistan ve İran aldı” dedi.
Patates Üretimindeki Plansızlık Sorunu
Patates üretiminde de benzer bir durum söz konusu. Yıllık 6.5 milyon tonluk üretimin 1 milyon tonu ihtiyaç fazlası olmasına rağmen, sadece 50-60 bin tonu ihraç ediliyor. İç piyasada plansız üretime dikkat çeken Patates Üreticileri Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği Başkanı Birol Güney, “Geçen yıl para kazanıldığı için bu yıl herkes patates ekti; şimdi kimse kazanamıyor. Gelecek yıl da herkes zarar ettiği için kimse patates ektirmeyecek. Bu, plansız üretimin sonucunda oluşan bir kısır döngü” ifadelerini kullandı. Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Başkanı Şemsi Bayraktar ise, “İhracatın tamamen açılması ve yeni pazarlar bulunması için devletin devreye girmesi şart” diye uyarıda bulundu.
Market Fiyatları ve Üretici Fiyatları Arasındaki Farklar
TZOB, market ve üretici fiyatları arasındaki farkı açıkladı. Eylülde, üretici ve market arasındaki fiyat farkı en fazla yüzde 249 ile havuçta görüldü. Havuçtaki fiyat farkını, yüzde 219.8 ile limon, yüzde 212.9 ile kuru kayısı, yüzde 212.2 ile kuru soğan ve yüzde 205.6 ile patates takip etti. Havuç 3.5 kat, limon 3.2 kat, kuru kayısı, kuru soğan ve patates ise 3.1 kat daha pahalıya satıldı. TZOB’un çalışmasına göre, marketteki 36 ürünün 23’ünde fiyat artışı, 13’ünde ise fiyat düşüşü gözlemlenirken, en fazla artış aylık yüzde 32.7 ile kuru incirde yaşandı.
Gıda Sektöründe Daralma Belirtileri
Gıda sektöründe yaşanan bu sorunlar, İSO PMI endeksinde de kendini gösterdi. Endeks, gıda sektöründe 48.9 puandan 45.9’a geriledi. Endeksi yorumlayan Prof. Dr. Hakan Kara, “Gıda üretimindeki küçülme oldukça çarpıcı. Bu düzeyde bir yavaşlama, ancak vatandaşın yiyecek alamayacak duruma gelmesi veya ihracat pazarlarımızda bir çöküş ile izah edilebilir” dedi.
