İnsanlık tarihinin en ilginç ve en az saygı gösterilen canlılarından biri olan hamamböceği, dünya üzerinde varlığını sürdüren en eski türlerden biridir. İnsanları birleştiren en yaygın duygu, bu canlıların varlığına karşı duyulan tiksintidir. Ancak, hamamböceklerinin uzun süreli varlığı, onlara belli bir saygı gösterilmesini gerektiriyor. Görünüşe göre, hamamböcekleri o kadar uzun süredir dünyamızda varlar ki, küresel yayılımlarını sağlamak için kanat açmalarına bile ihtiyaç duymamışlar; sadece bulundukları bölgelerde sabit kalmışlar ve kıtaların ayrılmasını beklemişler.
Hamamböcekleri En Az 125 Milyon Yıldır Gezegenimizde
Popüler Science Türkçe’nin aktardığına göre, fosil kayıtlarına dayanarak günümüzdeki hamamböceklerinin atalarının son 125 ila 140 milyon yıldır gezegenimizde var olduğunu gösteren kesin kanıtlar bulunmaktadır. Hamamböceği benzeri böceklerin 300 milyon yıl kadar eskiye uzandığını gösteren birçok bulgu mevcut; ancak, bu canlıların ölümlerinde genitalyalarını gösterme ihtimalleri oldukça düşük. Bu durum, araştırmacıların Blattodea takımını diğer türlerden ayırmada kullanabilecekleri anahtar özellikleri bulmalarını zorlaştırıyor.
Bu nedenle, modern hamamböceklerinin ortak atalarının nerede bulunduğu sıkça tartışılan bir konu haline gelmiştir. Ancak, bir araştırma grubu, yaşayan 119 hamamböceği türünü temsil eden örneklerden elde ettikleri verilerle, günümüzdeki popülasyonların ne kadar uzun bir süre boyunca evrimleştiğini tahmin etmeye çalışmıştır. 2018 yılında yayınlanan çalışmanın baş yazarı Thomas Bourguignon, “Ulaştığımız sonuçlar, günümüz hamamböceği familyalarının yaklaşık 180 milyon yıl boyunca evrimleştiğini gösteriyor” demiştir.
Bu bulgulara göre, bilim insanları, günümüzdeki hamamböceklerinin (4.500’den fazla tür) büyük ihtimalle 235 milyon yıl kadar önce ortak bir ata paylaştığını öne sürmektedir. Bourguignon ve ekibi, hamamböceklerinin evrimi hakkında edindikleri ilginç bilgilerin yanı sıra, bu durumu en tembel göç biçimi olarak tanımladıkları küresel bir dağılımın kanıtı olarak değerlendirmişlerdir; yani ‘otur ve kıtalar ayrılana kadar bekle’ şeklinde bir göç modeli.
Dünya o zamanlar oldukça farklı bir yerdi. Günler daha kısa, iklim daha sıcak ve kıtalar henüz Pangea adı verilen büyük bir kara parçasında birleşik haldeydi. Bu süperkıta, yaklaşık 175 milyon yıl önce daha küçük parçalara ayrılarak, sonunda günümüzdeki kıtasal plakalara dönüşmüştür. “Ulaştığımız sonuçların, hamamböceklerinin küresel dağılımlarının belirlenmesinde kıtasal kaymanın önemli bir rol oynadığını düşünüyoruz” diyor Bourguignon. “Küresel ölçekte fosil kayıtları da hipotezimizle uyumlu.”
Hamamböceklerinin hava ve deniz uzmanları olmadıkları göz önüne alındığında, bu durum oldukça mantıklı görünüyor. Fosil kalıntıları, hamamböceklerinin karasal alanın büyük bir kısmını kapladığını gösteriyor. Dolayısıyla, hamamböcekleri, onca milyon yıl boyunca uslu bir şekilde bekleyerek ve pislik yayarak zaman geçirmiş, dinozorların nihai kaderini izleyerek hayatta kalmayı başarmışlardır; tıpkı bizim türümüzün de ileride izlemekte olduğu gibi.
Gerçekten de, bu küçük yaratıkların bir yere ayrılmamaları ve bu kadar mükemmel bir şekilde uyum sağlamaları için onlara minnettar olmalıyız. Distopik bir dünyada, belki onlardan besin olarak yararlanır, ya da kıyametten sağ kalan arkadaşlarımızı bulmak için onları mikrofonlarla donatır, ya da sadece eğlence amaçlı olarak onların zihnini kontrol etmeye çalışırdık. O yüzden, hamamböceklerine mutlu ve huzurlu bir şekilde geçirecekleri birkaç yüz milyon yıl daha diliyoruz. Umarız biz de bu süreci görebiliriz.
Araştırma, 2018 yılında Molecular Biology and Evolution dergisinde yayınlanmıştır.
