Almanya’da Hükümet Krizi ve Güven Oylaması Süreci
Almanya Başbakanı Olaf Scholz, 6 Kasım’da hükümet ortakları olan Sosyal Demokrat Parti (SPD), Yeşiller ve Hür Demokrat Parti (FDP) temsilcileriyle bir toplantı gerçekleştirdi. Bu toplantıda, FDP Genel Başkanı ve Maliye Bakanı Christian Lindner’in görevden alınmasının ardından, 15 Ocak’ta mecliste bir güven oylamasına gidileceğini ve mart ayında erken seçim yapılacağını duyurdu. Lindner’in görevden alınmasının ardından, hükümetin diğer üyeleri de istifa etti ve bu durum, “trafik ışığı” hükümeti olarak adlandırılan koalisyonun çökmesine neden oldu.
Mecliste çoğunluğu kalmayan, yalnızca SPD ve Yeşillerden oluşan bir azınlık hükümeti ile ülkeyi yönetme kararlılığını sürdüren Scholz’a, ana muhalefetteki Hristiyan Demokrat Birlik (CDU) Partisi Genel Başkanı Friedrich Merz tarafından gelecek hafta güven oylamasına gitmesi ve ardından mümkün olan en kısa sürede seçim yapılması yönünde baskılar yapılıyor.
Friedrich Merz ve ABD Seçimleri ile İlişkisi
Münster Üniversitesi’nden siyaset bilimci Prof. Dr. Klaus Schubert, hükümet krizine ilişkin yaptığı değerlendirmede, FDP’li siyasetçilerin daha önce “sonbaharda kararlar verileceği” şeklindeki açıklamalarını hatırlatarak, hükümetin işleyişinin uzun bir süredir duraksadığını belirtti. Schubert, “Dolayısıyla böyle bir durumun (hükümetin çökmesi) olması bekleniyordu. Ancak zamanlama oldukça talihsizdi. ABD’deki seçim sonucunu henüz görmemişken, Almanya’dan gelen bu karar bir gök gürültüsü gibi oldu” ifadelerini kullandı. Bununla birlikte, Almanya’daki hükümetin çöküşünün ABD seçimleriyle bir bağlantısı olmadığını belirterek, “Hayır, bu iki olay tamamen bağımsızdır” yanıtını verdi.
Schubert, hükümetin çöküşünün nesnel sebepleri olduğunu, ancak nihayetinde Başbakan Scholz ile Maliye Bakanı Lindner arasındaki kişisel çatışmanın bu durumu tetiklediğini savundu. Koalisyonun en az bir yıldır çatırdadığını belirten Schubert, iki lider arasındaki anlaşmazlıkların ve Lindner’in borç freni konusundaki katı tutumunun, Scholz için artık kabul edilemez bir hal aldığını ifade etti.
Scholz’un Güven Oylaması İsteği ve Sonuçları
Başbakan Scholz’un mecliste güven oylamasına gitme isteğini “hayalci” olarak değerlendiren Schubert, “Şansölye, hükümet sistemimizdeki en güçlü kişidir; tabiri caizse Almanya’daki en güçlü kişidir. Bu pozisyon hafif bir sarsıntı geçirse bile sona erer” dedi. Diğer yandan, CDU’nun güçlü bir muhalefet partisi olduğunu vurgulayan Schubert, “Elbette CDU lideri Merz, bir an önce şansölye olmak istiyor. Ancak güven oylaması için ocak ayına kadar beklemeniz mümkün değil. Güven kaybolduysa, o gitmiştir ve bu durum zaten yaşandı. Dün akşamdan beri şansölye dramatik bir şekilde sarsılıyor” değerlendirmesinde bulundu.
Almanya’nın azınlık hükümeti deneyiminin olmadığını aktaran Schubert, “Dolayısıyla önümüzdeki dönemde Noel Yortusu’ndan önce kesinlikle bir güven oylaması yapılacağına inanıyorum ve ocakta seçim yapılmasını öngörüyorum” şeklinde konuştu. Erken seçim gerçekleşirse, “trafik ışığı hükümeti”nde yer alan partilerin ciddi oranda oy kaybedeceğini belirten Schubert, ana muhalefetin şu anda yüzde 35 civarında bir oy oranına sahip olduğunu ve “Bu oran belki artar ama kesinlikle düşmez” dedi.
Erken Seçim Baskısı ve Kamuoyu Tepkisi
Siyasi yelpazenin sağında ve solunda bulunan aşırı sağcı Almanya için Alternatif (AfD) Partisi ile sol popülist Sahra Wagenknecht İttifakı-Anlayış ve Adalet İçin (BSW) Partisi’nin, özellikle doğu eyaletlerinde yükselişte olduğunu ifade eden Schubert, “Endişe, bu iki partinin birlikte toplam oyların üçte birini alması. Bu, elbette siyasi sistemimiz için yanlış bir sinyal olur” şeklinde konuştu.
Öte yandan, Almanya Başbakanı Olaf Scholz, geçiş dönemi için işbirliği teklif ettiği ana muhalefet lideri Merz ile bir görüşme gerçekleştirdi. Alman medyasına göre sonuçsuz kalan bu görüşmede Merz, Başbakan’ın işbirliği teklifine karşılık en geç gelecek hafta meclisten güvenoyu istemesi ve ocak ayında erken seçim yapılması şartını öne sürdü. Scholz ise güven oylamasının ocakta yapılmasında ısrar etti. Muhalefetteki diğer partiler ve ekonomi çevreleri de seçimlerin mümkün olan en kısa sürede yapılmasını talep ediyor.
Almanya Dış Ticaret Birliği Başkanı Dirk Jandura, “Bu hükümetle geçen her bir gün, kaybedilen bir gündür” diyerek durumun ciddiyetine dikkat çekti. Federal Meclis’in feshedilmesi konusunda nihai kararı verecek olan Almanya Cumhurbaşkanı Frank-Walter Steinmeier, siyasileri sorumlu davranmaya çağırarak, “Ülkemizin istikrarlı ve hareket kabiliyetine sahip bir hükümete ihtiyacı var” ifadesini kullandı ve güven oylamasının ardından meclisi feshetme sinyali verdi.
Alman Kamuoyunun Seçim İhtiyacına Yönelik Görüşleri
Alman kamu yayıncısı ARD’nin “DeutschlandTrend” anketine göre, Alman halkının büyük bir çoğunluğu hızlı bir şekilde erken seçime gitmeyi talep ediyor. Ankete katılanların yüzde 65’i Scholz’un genel seçimin en kısa zamanda düzenlenmesini isterken, yüzde 33‘ü ise Başbakan Olaf Scholz’un seçimlerin martta yapılmasına dair takvimini destekliyor. Katılımcıların yüzde 59‘u “trafik ışığı” hükümetinin sona ermesini olumlu bulurken, yüzde 36‘sı bu duruma karşı çıkıyor. Ayrıca, katılımcıların yüzde 87’si Almanya’daki koşulların “daha çok kaygı verici” olduğunu belirtti.
Güven Oylaması Süreci ve Anayasal Düzenlemeler
Almanya’da başbakanın mecliste güvenoyu talep etmesi ve Federal Meclis’i feshetme süreci, Anayasa’nın 68. maddesinde düzenlenmektedir. Bu maddeye göre, başbakan güvenoyu isteyeceğine dair önerge verdikten 48 saat sonra Federal Meclis’te bir güven oylaması yapılır. Eğer bu önerge, meclisin çoğunluğu tarafından kabul edilmezse, cumhurbaşkanı, başbakanın önerisiyle 21 gün içinde meclisi fesheder. Başbakan güvenoyu alırsa görevine devam eder; eğer Federal Meclis başka bir kişiyi başbakan seçerse, cumhurbaşkanı meclisi feshetme yetkisini kaybeder. En son 2005 yılında dönemin Başbakanı Gerhard Schröder, erken seçimin yolunu açmak için meclisten güvenoyu istemiş ve oylamada çoğunluğu alamayınca seçim sürecine gidilmiştir. Ardından yapılan seçimde Angela Merkel başbakan olarak seçilmiş ve 16 yıl boyunca görevde kalmıştır.
