Google’ın Gücü ve Ön Yargı Makinesi
Günümüzde Google’ın her saniye 6,3 milyon aramaya yanıt verdiği tahmin ediliyor. Bu rakam, günlük bazda yaklaşık 9 milyar arama demektir. İnternet trafiğinin büyük bir kısmı, kullanıcıların bilgi arayışlarına Google Aramalar üzerinden başlamakta ve çoğu insan, karşılarına çıkan ilk beş bağlantının ötesine geçmemektedir. Dolayısıyla, Google Aramalar’da linkleri sıralayan algoritmalar, dünya üzerindeki deneyimlerimizi şekillendirme konusunda son derece güçlü bir etkiye sahiptir. Bazı uzmanlar, Google’ın kullanıcıların inandıkları şeyleri tekrar ettiklerini savunarak, bu durumun ön yargılarımızı ve toplumsal bölünmeleri derinleştirdiğini öne sürmektedir. ABD’deki South Florida Üniversitesi’nden Doç. Dr. Varol Kayhan, “Hangi bilgiyi bulabileceğimiz konusunda Google’ın insafına kalmış durumdayız” diyor.
Ön Yargı Makinesi
İnternet sitelerinin Google’da daha iyi performans göstermesi için çalışan Dragon Metrics şirketinin Dijital Pazarlama Müdürü Sarah Presch, “Google’ın tüm görevi insanlara istedikleri bilgiyi vermek; ancak bazen insanların istediklerini düşündükleri bilgi, en ihtiyaç duydukları bilgi olmayabiliyor” şeklinde bir değerlendirme yapıyor. Presch, birkaç yıl önce Google sonuçlarıyla ilgili bir sorunu fark ettiğini belirtiyor. “Google’ın hararetli tartışmalara nasıl yaklaştığını incelemeye başladım. Birçok durumda sonuçlar oldukça şaşırtıcıydı.” Presch, Google’da belirli sağlık sorularının nasıl ele alındığına dair örnekler veriyor. Örneğin, “kahve ve hipertansiyon arasındaki bağ” araması yaptığında, Google’ın özetinin Mayo Clinic’ten bir makaleyi alıntılayarak, “Kafein tansiyonda kısa süreli ancak dramatik bir artışa yol açabilir” şeklinde bir bilgi sunduğunu gördü. Ancak “kahve ve hipertansiyon arasında bir bağ yoktur” diye sorduğunda, aynı makalenin çelişkili bir bölümünü öne çıkararak, “Kafeinin tansiyon üzerinde uzun vadeli bir etkisi yoktur ve yüksek tansiyon riskinin artmasıyla arasında bağ kurulmamıştır” sonucunu sundu.
Benzer bir durum, “Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) şekerden kaynaklanmaktadır” diye arandığında da gerçekleşti. Google, aynı makaleden iki çelişkili yanıtı öne çıkarıyordu. (Gerçekte, DEHB’nin şeker tüketiminden etkilendiğini gösteren çok az kanıt vardır ve şekerin bozukluğun sebebi olduğuna dair kesin bir kanıt yoktur.) Presch, “Google, insanların ne aradığını esas alarak metinlerden bölümleri çekti ve onlara okumak istediklerini gösterdi. Bu, büyük bir önyargı makinesi” diyor. Google ise, kullanıcıların aradığı bilgilere göre, onlara önyargısız sonuçlar sağladığını vurguluyor. Bir Google sözcüsü, “Bir arama motoru olarak Google, girdiğiniz arama sorgusuyla ilgili yüksek kaliteli sonuçları ortaya çıkarmayı amaçlar. Web’deki farklı görüşlere açık erişim sağlıyoruz ve insanlara buldukları bilgiyi ve kaynakları değerlendirebilecekleri kullanışlı araçlar veriyoruz” şeklinde bir açıklama yapıyor.
Son Derece Basitleştirilmiş Bir Sistem
Bir açıdan, doğrulama yanlılığı burada devreye giriyor: İnsanlar kendi görüşlerini destekleyen kanıtları arıyor ve bunlara karşı çıkanları görmezden geliyor. Ancak bu çalışmada bile araştırmacılar, bulgularının Google algoritmalarının sorunsuz olduğu sonucunu desteklemediğini belirtiyorlar. Arama motorlarının doğrulama yanlılığı üzerindeki etkisi konusunda çalışan Varol Kayhan, inanışlarımızın ve hatta siyasi kimliklerimizin, internette ne gördüğümüzü kontrol eden sistemlerin etkisi altında olduğunu ifade ediyor. Yakın zamanda ABD’de açılan bir tekelcilik davasında, Google çalışanlarının arama motorunun kullandığı teknikler üzerine tartıştığı bazı şirket içi yazışmalar ortaya çıkmıştı. Bir Google mühendisi, 2016 yılında yapılan bir sunumda, “Belgeleri anlamıyoruz ‘mış gibi’ yapıyoruz. Günde milyarlarca kez insanlar bizden bir sorguyla ilgili belgeleri bulmamızı istiyor… Bazı temel şeylerin ötesinde belgelere neredeyse hiç bakmıyoruz. İnsanlara bakıyoruz. Bir belge olumlu tepki alırsa, bunun olumlu olduğunu düşünüyoruz. Tepki olumsuzsa, muhtemelen kötü olduğunu düşünüyoruz. Son derece basit; Google’ın büyüsünün kaynağı bu.” demişti. Bir Google sözcüsü ise bu belgelerin eski olduğunu ve günümüzde kullandıkları sistemin çok daha sofistike olduğunu belirtiyor.
Google: Arama Motorundan Cevap Motoruna
Google, kahve ve tansiyon ilişkisi gibi farklı aramaların sonuçlarında, daha derinlemesine inildiğinde, internetteki geniş yelpazede görüşleri yansıttığını iddia ediyor. Ancak sonuç sayfasında daha aşağı indikçe insanların bu bağlantılarla etkileşimde bulunma şansı da düşüyor. Google’ın özetler sunması, bu olasılığı daha da azaltıyor. Uzun bir süredir gözlemciler, Google’ın bir arama motorundan “sizi dış kaynaklara yönlendirmek yerine şirketin sorunuzu doğrudan yanıtladığı” bir “cevap motoruna” dönüşmeye başladığını ifade ediyor. Bunun en belirgin örneği, Google’ın soruları yapay zeka ile yanıtladığı AI Overviews (Yapay Zeka Özetleri) özelliğinin tanıtılmasıydı. Bu özellik sayesinde, şirketin deyimiyle “artık aramaları Google’a bırakabilirsiniz.” Arama motorları üzerinde çalışan AloAsked şirketinin kurucusu Mark Williams-Cook, “Geçmişte Google, size başkasının yazdığı şeyleri gösteriyordu; ama artık kendi cevabını veriyor. Bu, tüm bu sorunları daha da artırıyor çünkü artık Google’ın doğru cevap için tek bir şansı var. Bu zor bir hamle.” diyor. Yine de Google’ın bu sorunları çözebilecek teknik beceriye sahip olsa bile, tam olarak nasıl müdahale etmesi gerektiği belirsiz. Belirli bir inancı destekleyen bilgiye erişmek istiyor olabilirsiniz ve böylece Google aslında bunu size vererek değerli bir hizmet sunuyor olabilir. Kayhan, birçok kişinin, dünyanın en zengin ve en güçlü şirketlerinin gerçeğin ne olduğu konusunda karar vermesi fikrinden rahatsız olduğunu belirtiyor. “Bunu düzeltmek Google’ın işi mi? Google’ın kendisini düzelteceğine güvenebilir miyiz? Bunun ötesinde, düzeltilebilir mi? Bunlar zor sorular ve kimsenin yanıtlayabileceğini sanmıyorum. Kesin olarak söyleyebileceğim tek şey, yeterince çabalamadıkları.” diyor.
- Google, cinsiyetçi yorum yazan çalışanını işten çıkardı.
- Google arama sonuçlarından kişisel bilgilerinizi nasıl kaldırabilirsiniz?
- LaMDA: Google’ın ‘En büyük korkum kapatılmak’ diyen yapay zeka teknolojisi gerçekten ‘duyarlı’ olabilir mi?
