Kıllı memelilerin büyük bir kısmı, özellikle köpekler, ıslanınca fazlalık suyu kürklerinden atmak için kendilerini silkeliyorlar. Bilim insanları, bu “ıslak köpek sarsıntıları” olarak adlandırılan davranışın ardındaki sinirsel işleyişi anlamaya bir adım daha yaklaşmış durumdalar. Harvard Üniversitesi Tıp Fakültesine bağlı Howard Hughes Tıp Enstitüsü’nde çalışan bir araştırma ekibi, laboratuvar farelerini kullanarak, bu davranışın ciltteki belirli mekanoreseptörlerin aktive olmasıyla tetiklendiğini keşfetti. Elde edilen bulgular, Science bülteninde iki gün önce yayımlandı.
Kıllı Memelilerin Duyusal Nöronları
Popüler Science Türkçe’de belirtildiği üzere, ıslak köpek sarsıntıları, kürkü kaplayan suyu ve potansiyel olarak tahriş edici maddeleri, dolanan cisimleri ve parazitleri ortadan kaldırmanın etkili bir yolu olarak öne çıkıyor. Özellikle hayvanların yalayarak ya da kendi kendilerini tımar ederken ulaşmalarının zor olduğu boyun ve sırt bölgeleri için oldukça faydalı bir mekanizma. Kıllı memeliler, 12’den fazla duyusal nörona sahip olup, her biri farklı hisleri algılamak ve titreme gibi yanıtları tetiklemek için özel işlevler üstleniyor. Silkelenme davranışı, farklı hayvan türlerinde yaygın olarak gözlemlenmesine rağmen, bu davranışın ardındaki sinirsel mekanizmalar genellikle yeterince araştırılmamıştır.
Yeni çalışmada, araştırma ekibi, C-lif düşük-eşikli mekanoreseptörler (C-LTMR) adı verilen ve dokunmayı algılayan ultra hassas bir reseptör türüne odaklanmıştır. Kıl köklerinin etrafına dolanarak çalışan bu reseptörlerin, keyif veren duyusal dokunma ile ilişkilendirildiği tespit edilmiştir. Araştırma ekibi, farelerin sırt ve boyun bölgelerine yağ ve su gibi çeşitli uyarıcılar uygulamış, sonrasında mekanosensör nöronlardan gelen yanıtları incelemiştir.
Farelerin bazıları üzerinde genetik değişiklikler yapılarak C-LTMR’lerin büyük bir kısmı ortadan kaldırılmıştır. Bu mekanoreseptörlerin kaybı, farelerin silkelenme davranışını durdurmuş, bu durum da söz konusu reseptörlerin ıslak köpek sarsıntısını tetiklemek için gerekli hissiyatın kontrolünde kritik bir rol oynadığını göstermiştir. Araştırmacılar, C-LTMR’lerden gelen sinyallerin farelerin sinir sistemi boyunca nasıl yol aldığını inceleyerek omurilikteki bir nöron grubuna ulaşmışlardır. Bu nöral yol, beyinde acı, dokunma ve sıcaklığın işlenmesine yardımcı olan parabrakiyal çekirdek bölgesine bağlanmaktadır.
Sonrasında, bu nöronların işlevselliği değiştirerek, ışığa tepki olarak açılıp kapanabilmeleri sağlanmıştır. Omurilikteki nöronların faaliyetinin engellenmesi sayesinde, araştırmacılar duyusal nöronların geçtiği güzergahı haritalamışlardır. Değişiklik yapılan farelerdeki silkelenme, kontrol grubundaki farelerle karşılaştırıldığında %58 oranında azalmıştır. Beynin acı, dokunma ve sıcaklık bölgesine giden sinirsel aktivitenin engellenmesi benzer sonuçlar doğurmuştur. Kontrol grubundaki fareler ise kendilerini normal bir şekilde kaşıyıp tımar etmeye devam etmişlerdir. Bu durum, ıslak köpek silkelenmesine özgü sinirsel güzergahın keşfedildiğini düşündürmektedir.
Bulgulara göre, C-LTMR’ler ıslak köpek silkelenmesinin temel duyusal oyuncuları olarak belirlenmiştir. Gelecek araştırmalarda, aşırı aktif C-LTMR’lerin kedilerde seğiren cilt sendromu gibi durumlara katkıda bulunup bulunmadığı incelenebilir. Bu sendrom, kedilerin aniden ciltlerini yırtmasına ve aşırı kasılmalara neden olmaktadır. Ayrıca, elde edilen bulgular, insanlardaki aşırı cilt hassaslığının araştırılmasında da değerli bir kaynak oluşturabilir.
