Seçim Yarışı: Kamala Harris ve Donald Trump
Mevcut başkan yardımcısı ve Demokrat Parti’nin adayı Kamala Harris ile eski başkan ve Cumhuriyetçi Parti’nin adayı Donald Trump arasındaki seçim yarışı, son haftalarda oldukça çekişmeli bir hal almış durumda. Anketler, ulusal düzeyde ve kritik eyaletlerde adayların birbirlerine oldukça yakın olduğunu göstermektedir. Bu durum, bazı eyaletlerde oyların yeniden sayılmasını gerektirebilir. Kararsız seçmenlerin etkisiyle belirleyici olacağı düşünülen 7 kritik eyalet de dahil olmak üzere birçok bölgede, 2020 seçimleri sonrası oy sayım sisteminde önemli değişikliklere gidilmiştir. Bu nedenle, bu bölgelerden sonuçların daha yavaş bir şekilde gelebileceği öngörülmektedir.
Öte yandan, Michigan gibi bazı eyaletlerde oy sayımında hızlanma yaşanmıştır. Covid-19 pandemisi nedeniyle gerçekleştirilen bir önceki seçimdeki gibi, bu sefer posta yoluyla kullanılan oy sayısının oldukça azalması beklenmektedir. Tüm bu faktörler göz önüne alındığında, sonuçların seçim gününü takip eden saatlerde belli olabileceği gibi, ertesi sabah, sonraki günlerde veya olası yeniden sayımlar ile haftalar sonra da netleşebileceği ifade edilmektedir.
2020’de Kazanan Kaç Günde Belli Oldu?
2020 seçimleri 3 Kasım Salı günü gerçekleştirildi. Ancak Amerikan televizyon kanalları, Joe Biden’ın kazandığını 7 Kasım Cumartesi sabahı duyurdu. Trump taraftarları, seçim gecesi zaferin yakın olduğu hissiyle uykuya dalmış olsalar da, aslında her iki aday da başkan seçilmek için gereken 270 delegeye oldukça yakındı. Eyaletlerin büyük çoğunluğu, kesin sonuçları 24 saat içinde açıklamıştı. Ancak Pennsylvania ve Nevada gibi bazı kritik eyaletlerde süreç uzamıştı. Seçim gününden yaklaşık dört gün sonra, 19 delegesi olan Pennsylvania’da yapılan son sayım ile birlikte televizyonlar, Biden’ın ABD’nin yeni başkanı olacağına dair öngörülerde bulunmaya başladı. Bu durumu ilk açıklayan kanal ise CNN oldu. Diğer tüm kanallar, CNN’i takip ederek Biden’ın başkanlığını duyurdu.
Sonuçlar Genel Olarak Ne Zaman İlan Ediliyor?
Amerikan seçmeni, seçim gecesi geç saatlerde veya ertesi günün erken saatlerinde yeni başkanın kim olacağını öğrenmeye alışkındır. Örneğin, 2016’da Trump ilk kez başkanlığı kazandığında, sonuçlar New York saati ile 03:00 civarında belli olmuştu. 2012’de Barack Obama’nın ikinci dönem başkanlığı kazandığı seçimde ise sonuçlar, seçim günü gece yarısından önce duyurulmaya başlanmıştı. Ancak yakın dönemdeki önemli bir istisna, 2000 yılında George W. Bush ve Al Gore arasında gerçekleşen seçimdir. Florida eyaletindeki başa baş seçimde, yeniden sayım süreci 12 Aralık’ta Yüksek Mahkeme kararı ile tamamlanmış ve George Bush’un başkanlığı ilan edilmiştir. Bush, bu eyalette 2 milyon 912 bin 790 oy alırken, Gore 2 milyon 912 bin 253 oy almıştı. Aradaki fark sadece 537 oydu.
Başkan Nasıl Seçiliyor?
Dünyadaki birçok sistemin aksine, ABD’de halk oylamasında en yüksek oyu alan aday başkan olarak seçilmiş kabul edilmez. ABD’de halk, başkanı doğrudan değil, dolaylı olarak seçer. Sandığa giden seçmenler, kayıtlı oldukları eyaletin Seçiciler Kurulu’na göndereceği delegeleri seçer, delegeler de başkan ve başkan yardımcısını belirler. İki eyalet haricinde, tüm eyaletlerde seçimi kazanan aday, tüm delegeleri de kazanmış olur. Maine ve Nebraska’da ise, adayların aldığı oy oranına göre eyaletin delegeleri paylaştırılmaktadır. Her eyalet, kısmen nüfusa bağlı olarak belirli sayıda seçici kurul oyuna sahiptir. Toplam 538 oy bulunmaktadır ve 270 veya daha fazla oy alan aday, seçimi kazanmış olur. Seçici Kurul’da en fazla delegeye sahip olan ilk altı eyalet: 55 sandalye ile California, 38 ile Texas, 29 ile New York ve Florida, 20 ile Illinois ve Pennsylvania olarak sıralanmaktadır. Bu delegeler, sonuçların belirlenmesinin ardından Aralık ayı ortasında oylarını resmi olarak kullanır. ABD Kongresi, Ocak ayı başında bu oyların sayımı ve başkanın resmi olarak ilan edilmesi için toplanır. Bu oturuma mevcut başkan yardımcısı başkanlık eder.
Kilit Eyaletler Hangileri?
Ülke genelinde ilk sandıklar, 5 Kasım Salı akşamı doğu saati ile 18:00 (TSİ 6 Kasım 02:00) itibarıyla kapanmaya başlayacak. Batı eyaletlerinde oy verme işlemi ise daha uzun sürecektir. Sandıkların tamamı Türkiye saati ile 6 Kasım sabahı 08:00 civarında kapanacaktır. Ancak yeni başkanın, yedi eyaletten gelecek oylarla belirlenmesi beklenmektedir. Bu eyaletler, geçmişte iki partiye de oy vermiş olan Arizona, Georgia, Michigan, Nevada, North Carolina, Pennsylvania ve Wisconsin’dır. Seçim gecesinin kilit anları ise şu şekildedir:
- TSİ 02.00 sıraları: Georgia dahil toplam 8 eyalette sandıklar kapanmaya başlayacak. Normal şartlarda bu saatlerde Kentucky gibi rekabetin daha az olduğu eyaletlerde sonuçlar belli olmaya başlayacaktır.
- TSİ 02.30 sıraları: Demokratların adayı Kamala Harris’in büyük umutlar beslediği North Carolina da dahil olmak üzere üç eyalette sandıklar kapanmaktadır. Demokratlar, 2008 seçimlerinden bu yana North Carolina’yı Cumhuriyetçi Parti’ye kaybetmiştir.
- TSİ 03.00 sıraları: Geçen seçimde sonucu netleştiren Pennsylvania dahil 15 eyalette daha sandıklar kapanacaktır.
- TSİ 04.00 sıraları: Michigan, Arizona ve Wisconsin gibi kritik eyaletler dahil 12 eyalette daha oylama sona erecektir.
Oy Sayımı Nasıl Yapılıyor?
Eyaletlerde genellikle önce seçim günü verilen oylar sayılmaktadır. Ardından erken atılan oylar, posta yoluyla verilen oylar, itiraz sonuçları, yurtdışı ve ordu mensuplarının oyları sayılmaktadır. Atanmış ya da seçilmiş olan yerel seçim görevlileri, sayım sürecini yönetmektedir. Bu doğrulama süreci, verilen oy sayısını aktif seçmen sayısıyla karşılaştırmayı ve her bir oy pusulasını yırtılma, lekelenme veya diğer hasarlar açısından incelemeyi de içermektedir. Tutarsızlıklar belgeleniyor ve takibi yapılmaktadır. Amerika’da oy pusulaları, bir elektronik tarayıcıya yerleştiriliyor ve sonuç, bu elektronik okuma sonrası kayıt altına alınıyor. Bazı durumlarda, atılan oyların sağlaması görevliler tarafından yapılabilmektedir. Her eyaletin seçim sonuçlarının takibi noktasında katı kuralları bulunmaktadır. Hangi bölümlerin halka açık olduğu, parti gözlemcilerinin oy sayımını nasıl izleyebileceği ve müdahale edebileceği kurallarla belirlenmiştir.
Sonuçların Açıklanmasını Neler Geciktirebilir?
Oyların birbirine yakın olması, medya kuruluşlarını öngörülerini açıklama noktasında temkinli olmaya zorlayacaktır. Ancak yeniden sayım ve yasal itirazlar, geçmiş yıllarda sonuçların belli olmasını geciktiren unsurlar arasında yer almıştır. Örneğin, Pennsylvania’da kazanan ve kaybeden aday arasındaki oy farkı yarım puan ise, otomatik olarak eyalet çapında yeniden sayım süreci başlatılmaktadır. 2020’de bu eyalette fark yüzde 1’in biraz üzerindeydi. Şu anda dahi 100’den fazla seçim bölgesinde, süreç davalık olmuş durumdadır. Seçmen yeterliliği ve seçmen kütüklerine yönelik itirazlar yapılmıştır. Bu davalardaki mahkeme kararları, bazı yerlerde yarışı şekillendirmeye başlamıştır. Gecikmelere neden olabilecek başka senaryolar da bulunmaktadır. Örneğin, 2020’de Georgia’da bir oy sayım merkezinde su borusunun patlaması süreci geciktiren etkenlerden biri olmuştur.
Sonuçlara İtiraz Edilirse Ne Olur?
2020 seçimi sonrası yenilgiyi kabul etmeyen Donald Trump, destekçilerini Joe Biden’ın zaferini onaylamak için toplanan ABD Kongre Binası’na doğru yürüyüşe çağırmıştı. Trump, kendi başkan yardımcısı Mike Pence’e de sonuçları onaylamama çağrısında bulunmuştu. Ancak Pence bunu reddetti. ABD tarihine Kongre Baskını olarak geçen isyan bastırıldıktan sonra dahi 147 Cumhuriyetçi, Trump’ın yenildiğini kabul etmeyen şekilde oy kullandı. Sonrasında seçim sürecinde yapılan değişiklikler, eyaletlerden onaylı şekilde gelen sonuçlara itiraz edilmesini zorlaştırmıştır. Ayrıca, başkan yardımcısının sonuçları tek taraflı olarak reddetme yetkisinin olmadığı da anayasal olarak açıklığa kavuşturulmuştur. Bununla birlikte, seçim gözlemcileri, sonuçların onaylanmasını geciktirme çabalarının yerel ve eyalet düzeyinde olabileceğini öngörmektedir. Trump ve başkan yardımcısı adayı JD Vance ile bazı üst düzey Kongre üyeleri, Trump’ın kaybettiğinin açıklanması durumunda sonuçları kabul edeceklerini söylemeyi birkaç kez reddetmiştir.
Başkanlık Yemin Töreni Ne Zaman?
Seçilen başkan, 20 Ocak 2025 Pazartesi günü ABD Kongre Binası önünde kurulan alanda yemin edecektir. Bu, ABD tarihindeki 60. başkanlık yemin töreni olacaktır. Etkinlikte yeni başkan, Anayasa’ya bağlı kalacağına dair yemin ederek göreve başlama konuşmasını gerçekleştirecektir.
