F-35 savaş uçağı projesinin ortaklarından biri olan Kanada, ABD ile yaşadığı gerilimler nedeniyle uçakların güvenliği konusunda endişeler taşıyor. Özellikle ABD’nin Kanada’ya yönelik ekstra gümrük vergileri ve siyasi söylemleri, iki ülke arasındaki ilişkileri zora sokarken, Kanada’nın F-35 savaş uçakları konusunda bağımsız hareket edemeyeceği iddialarını gündeme getirdi.
F-35 Tedarikine Yönelik Tartışmalar
Kanada’da F-35 alımına dair eleştiriler artarken, Vancouver Uzay Enstitüsü’nün Eş Direktörü Michael Byers, The Globe and Mail’de yayımlanan makalesinde önemli bir noktaya dikkat çekti. Byers’a göre, F-35 uçaklarının tam kaynak kodu Kanada ile paylaşılmadığı için ABD, Kanada’nın uçaklarını “tek bir tuşla” devre dışı bırakabilir. Bu, Kanada’nın hava savunması açısından ciddi bir bağımlılık ve güvenlik riski oluşturuyor.
Byers ayrıca Kanada’nın F-35 programından çekilerek İsveç yapımı Gripen E savaş uçaklarını tercih etmesi gerektiğini savunuyor. Gripen E’nin, düşük bakım maliyetleri, gizlilik teknolojisine sahip olmaması ve kısa Arktik pistlerden kalkış-iniş yapabilmesi gibi avantajları bulunduğunu belirtiyor.
Kanada’nın F-35 Alım Süreci
Kanada, Ocak 2023’te dönemin Savunma Bakanı Anita Anand tarafından açıklanan kararla, CF-18 Hornet savaş uçaklarının yerine F-35 savaş uçaklarını alacağını duyurmuştu. Bu kapsamda Kanada, 88 adet F-35 siparişi verdi ve uçakların yaşam döngüsü boyunca toplam maliyetinin 70 milyar Kanada doları olacağı açıklandı.
İlk F-35 savaş uçaklarının 2026’ya kadar teslim edilmesi beklenirken, Kanada Kraliyet Hava Kuvvetleri pilotları ve teknisyenlerinin ABD’de eğitim alması planlanıyor. 2029 yılı itibarıyla ise F-35’lerin Kanada’da konuşlanması öngörülüyor.
Kanada’nın F-35 Kararına Yönelik Geçmişteki Çekinceler
2010 yılında dönemin Muhafazakar hükümeti, 65 adet F-35 satın alma niyetini açıklamıştı. Ancak 2015 Kanada Federal Seçimleri sırasında, dönemin Liberal Parti lideri Justin Trudeau, F-35 alımına karşı çıkmış ve daha uygun fiyatlı bir savaş uçağı tercih edilmesi gerektiğini belirtmişti. Fakat zaman içinde hükümet politikalarını değiştirerek, nihayetinde F-35 alımına onay verdi.
Almanya’nın ardından Kanada’da da F-35 savaş uçaklarının bağımsız bir şekilde kullanılabilirliği konusunda ciddi endişeler oluşmuş durumda. ABD ile yaşanan siyasi ve ekonomik gerilimler göz önüne alındığında, Kanada’nın F-35 programına uzun vadede nasıl yaklaşacağı büyük bir merak konusu olmaya devam ediyor.
