Amerikalı savunma devi Lockheed Martin, 2025 yılının başlarında yayınladığı bir belgeyle Türkiye ile ortak yürütülen T-70 Genel Maksat Helikopteri Programı’nın (TUHP) kısmi olarak durdurulduğunu duyurdu. Şirketin yatırımcılarına yönelik hazırladığı ve operasyonel faaliyetlerini özetleyen bu dökümanda, ABD hükümetinin 2020 yılında Türk kuruluşlarına ve kişilerine uyguladığı yaptırımların, program kapsamındaki sözleşmelerin yerine getirilmesini olumsuz etkilediği belirtildi.
Yaptırımlar Nedeniyle Mücbir Sebep İlan Edildi
Lockheed Martin’in açıklamasında, Türk Kara Havacılık Programı (TUHP) çerçevesinde, Türkiye’nin ihtiyaçları için T-70 helikopterlerinin Türk sanayisi ile ortak üretimi ve Türk sanayisinden mal ve hizmet tedariki (geri alım veya offset yükümlülükleri dahil) öngörüldüğü hatırlatıldı. Ayrıca, Türkiye’de üretilen helikopterlerin küresel satışının da program kapsamında yer aldığı ifade edildi. Ancak, 2020 yılında uygulanan ABD yaptırımlarının, bu sözleşmelerden doğan yükümlülükleri yerine getirme kabiliyetlerini ciddi şekilde etkilediği vurgulandı. Bu nedenle, Lockheed Martin’in etkilenen sözleşmeler kapsamında mücbir sebep bildiriminde bulunduğu açıklandı ve TUHP kapsamındaki çalışmaların 5 Ekim 2024 tarihi itibarıyla kısmen durdurulduğu belirtildi.
Programın Geleceği Belirsizliğini Koruyor
Yaptırımların T-70 programı üzerindeki devam eden etkileri ve çalışmaların kısmen durdurulması kararı sonrasında, programın gelecekteki durumu hakkında müşteriyle (Türkiye) görüşmelerin sürdüğü ifade edildi. 31 Aralık 2024 itibarıyla, program kapsamında yapılan geliştirme çalışmalarına ilişkin kümülatif zararların önemsiz düzeyde kaldığı ve programın bilançosunda halen sözleşmeden kaynaklı yükümlülük (contract liability) pozisyonunda olduğu bilgisi paylaşıldı. Ancak, Lockheed Martin, TUHP sözleşmelerinin kısmen veya tamamen yeniden yapılandırılabileceği gibi, feshedilebileceği riskinin de bulunduğunu ve ilerleyen dönemlerde önemli tutarda ileriye dönük zarar (reach-forward loss) kaydetme potansiyeliyle karşı karşıya kalabileceklerini belirtti. Ayrıca, Türk müşterinin ve alt yüklenicilerin, çalışmaları durdurma konusunda Lockheed Martin’in sözleşmesel hakkının bulunmadığını iddia ettiği de açıklamada yer aldı. Kısa vadede bir anlaşmaya varılamaması durumunda, tarafların yasal yollara başvurabileceği veya farklı çözümler arayabileceği ve bu durumun satışlarda daha fazla azalmaya, cezaların uygulanmasına, tazminat değerlendirmelerine ve geri kazanılamayacak maliyetlerin artmasına yol açabileceği, bunun da şirketin finansal sonuçları üzerinde önemli bir etki yaratabileceği uyarısı yapıldı.
T-70 Programının Kapsamı ve Türk Sanayisinin Rolü
T-70 Genel Maksat Helikopteri Programı, Türkiye’nin genel maksat helikopteri ihtiyacını karşılamak amacıyla hayata geçirilmiş stratejik bir projeydi. TUSAŞ’ın ana yükleniciliğinde yürütülen programda, Sikorsky Aircraft firmasının S70i helikopteri temel alınarak 109 adet T-70 helikopterinin Türkiye’de lisans altında üretilmesi planlanıyordu. Projede, Sikorsky, ASELSAN, TEI ve Alp Havacılık gibi önemli Türk savunma sanayii firmaları da alt yüklenici olarak yer alıyordu. Helikopterlerin Kara Kuvvetleri Komutanlığı, Hava Kuvvetleri Komutanlığı, Özel Kuvvetler Komutanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Orman Genel Müdürlüğü olmak üzere altı farklı kullanıcıya teslim edilmesi hedefleniyordu. Proje kapsamında TUSAŞ, helikopterlerin kabin, kokpit, kuyruk konisi, yatay ve dikey kuyruk, ana ve kuyruk rotor palleri gibi tüm ana parçalarının üretimini, nihai montaj işlemlerini, testlerini ve entegre lojistik desteğini üstlenmişti. ASELSAN, temel aviyoniklerin geliştirilmesi ve entegrasyonu ile Sikorsky ile birlikte helikopter kokpiti geliştirilmesinden (IMAS) sorumluydu. TEI, T70-TEI-T701D motorunun üretimini gerçekleştirirken, Alp Havacılık ise iniş takımları, dişli kutusu detay parça üretimi ve dinamik parçalarının üretim ve montajını yapıyordu. ABD yaptırımlarının bu geniş kapsamlı ve stratejik ortaklık üzerindeki olumsuz etkisi, Türk savunma sanayii için de önemli bir kayıp olarak değerlendiriliyor.
