İstanbul Planlama Ajansı (İPA) tarafından yapılan kapsamlı bir araştırma, İstanbul’da yaşayan gençlerin (18-30 yaş arası) yaşam koşullarının son 20 yılda önemli ölçüde kötüleştiğini çarpıcı bir şekilde ortaya koydu. Nisan 2025’te yayınlanan İPA Kent Gündemi Araştırmaları raporu, artan geçim sıkıntısı, derinleşen gelecek belirsizliği, eğitimden istihdama geçişte yaşanan zorluklar ve sosyal hayattaki belirgin daralmanın, İstanbul’daki gençlerin temel sorunları haline geldiğini gözler önüne seriyor. Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri ise, gençlerin yarısından fazlasının daha iyi bir yaşam arayışıyla yurt dışına taşınmayı ciddi şekilde düşünmesi.
Bir Genç İstanbul’da Hayatla Nasıl Mücadele Ediyor?
İPA’nın araştırması, İstanbul’da yaşayan 3 milyondan fazla genci (şehir nüfusunun %20,63’ünü oluşturan 18-30 yaş aralığı) mercek altına aldı. Anketler, odak grup görüşmeleri, kapsamlı kamu verileri ve uzman görüşleri titizlikle analiz edilerek gerçekleştirilen bu detaylı çalışma, “20 yıl önce İstanbul’da bir genç nasıl bir yaşam sürüyordu ve bugün aynı yaş grubundaki bir genç hayatla nasıl baş etmeye çalışıyor?” sorusuna kapsamlı yanıtlar aradı. Elde edilen bulgular, gençlerin karşılaştığı zorlukların boyutunu ve derinliğini net bir şekilde ortaya koyuyor.
Derinleşen Geçim Sıkıntısı ve Alım Gücündeki Dramatik Düşüş
Araştırmaya katılan gençlerin büyük bir çoğunluğu (%77,6), günümüz gençlerinin 20 yıl öncesine kıyasla çok daha zor ekonomik koşullarda yaşadığını açıkça belirtiyor. Bu algıyı destekleyen somut veriler de oldukça çarpıcı. Araştırma, Kredi ve Yurtlar Kurumu (KYK) burslarının alım gücünün 2005 yılından bu yana altın karşısında %84,5 oranında azaldığını gösteriyor. Aynı dönemde, çay ve simit gibi en temel tüketim ürünleri karşısındaki alım gücü kaybı da benzer bir oranda, %84,4 olarak tespit edildi. Bu dramatik düşüş, gençlerin barınma ve kaliteli gıdaya erişim gibi en temel ihtiyaçlarını dahi karşılamakta giderek daha fazla zorlandığını gösteriyor. 20 yıl önce barınmanın bir “tercih” olarak görülebildiği İstanbul’da, bugün aynı durum gençler için adeta bir “kriz” halini almış durumda.
Eğitim İşe Dönüşmüyor, Diplomaların Değeri Azalıyor
Günümüz İstanbul’unda üniversite diploması sahibi olmak, artık otomatik olarak bir iş güvencesi anlamına gelmiyor. İPA araştırması, üniversite mezunu gençlerin önemli bir bölümünün (%41’i) kendi eğitim seviyelerinin altında işlerde çalışmak zorunda kaldığını ortaya koyuyor. Daha da endişe verici bir bulgu ise, 15-29 yaş arasındaki her dört gençten birinin (%25,9) ne eğitimde ne de istihdamda (NEET) olması. İş bulma süreçlerinde liyakat yerine referansların daha etkili olduğu yönündeki yaygın algı da gençlerin motivasyonunu olumsuz etkiliyor. Bu faktörler bir araya geldiğinde, gençler genellikle kendi alanları dışında, güvencesiz ve düşük ücretli işlere yönelmek zorunda kalıyorlar.
Kısıtlanan Sosyal ve Kültürel Yaşam
İstanbul’da yaşam maliyetlerinin sürekli artması, gençlerin sosyal ve kültürel etkinliklere katılımını ciddi şekilde sınırlıyor. 20 yıl önce canlı ve aktif bir kampüs hayatı ile kolayca erişilebilen çeşitli kültürel etkinlikler gençlerin sosyal yaşamının önemli bir parçasıyken, bugün durum oldukça farklı. Araştırma verilerine göre, mevcut KYK bursuyla bir öğrencinin ayda sadece 6 kez tiyatroya gitmesi (%15,3 burs oranıyla) veya ayda 2 kez konsere katılması (%46,5 burs oranıyla) mümkün olabiliyor. Bu durum, gençlerin sosyalleşme ve kültürel gelişim imkanlarını önemli ölçüde kısıtlıyor. Bu bağlamda, İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin (İBB) sunduğu kamusal alanlar, gençler için “nefes alınabilen” nadir ve değerli mekanlar olarak öne çıkıyor.
Artan Gelecek Kaygısı ve Ertelenen Hayaller
İstanbul’daki gençlerin en temel kaygıları arasında geçim sıkıntısı (%49,2) ve gelecek belirsizliği (%47,9) ilk sıralarda yer alıyor. Araştırma, gençlerin bağımsız yaşama adım atma (%78,8 zor buluyor), evlenme (%81,8 zor buluyor) gibi temel hayat adımlarını dahi maddi nedenlerle sürekli ertelemek zorunda kaldıklarını gösteriyor. Ev veya araba sahibi olmak gibi uzun vadeli hedefler ise gençler tarafından artık “uzak bir olasılık” olarak bile görülmüyor. Bu karamsar tablo, gençlik döneminin fiilen uzamasına ve gençlerin yetişkinliğe geçiş süreçlerinin gecikmesine neden oluyor.
Yurt Dışı “Zorunlu Bir Alternatif” Haline Geliyor
İstanbul’daki gençlerin geleceklerine dair en çarpıcı bulgulardan biri de yurt dışına gitme isteğindeki dramatik artış. Araştırmaya göre, günümüz gençlerinin yarısı (%50,4) daha iyi bir yaşam arayışıyla yurt dışına taşınmayı düşünüyor. Bu oran, 20 yıl önce genç olanlarda ise sadece %35,1 idi. Geçmişte daha çok merak ve yeni deneyimler edinme odaklı olan yurt dışı düşüncesi, günümüzde liyakatin, adaletin, emeğin karşılığını almanın ve daha iyi yaşam koşullarının arayışından kaynaklanan bir “mecburiyet” halini almış durumda. Endişe verici bir eğilim ise, bu yurt dışı arayışının lise düzeyine kadar inmiş olması.
İPA Kent Gündemi Araştırmaları’nın bu kapsamlı raporu, İstanbul’daki gençlerin karşılaştığı derin yapısal sorunlara ve giderek artan kırılganlıklara dikkat çekerek önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Raporun sonuçları, gençlerin ekonomik, sosyal ve psikolojik refahını destekleyecek bütüncül ve acil politikaların hayata geçirilmesinin kaçınılmaz bir gereklilik olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Aksi takdirde, İstanbul’un genç nüfusunun geleceğe dair umutlarının giderek azalması ve beyin göçünün artması gibi ciddi sorunlarla karşı karşıya kalınması kaçınılmaz olabilir.
