Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, 29 Haziran’da, ülkesinin anti-personel kara mayınlarını yasaklayan uluslararası anlaşma olan Ottawa Sözleşmesi’nden çekilmesini başlatan bir kararname imzaladı. Bu adım, devam eden savaş koşulları ve Rusya’nın mayın kullanımıyla mücadele stratejisinin bir parçası olarak görülüyor.
Ottawa Sözleşmesi ve Ukrayna’nın Durumu
1997 Ottawa Sözleşmesi, çatışmalar sona erdikten sonra bile sivilleri sakat bırakan veya öldüren, gömülmek veya yer altına saklanmak üzere tasarlanmış silahlar olan anti-personel mayınların kullanımını, üretimini, stoklanmasını ve transferini yasaklar. 160’tan fazla ülke bu anlaşmayı imzalamış olsa da, ne Amerika Birleşik Devletleri ne de Rusya anlaşmaya taraf değil.
Ukrayna Dışişleri Bakanlığı yaptığı açıklamada, “Ukrayna, vatandaşlarının güvenliğine ve devletin savunmasına koşulsuz öncelik vermek zorundadır” dedi ve bu kararın “korkunç Rus vahşetlerine karşı” korunmak için “zor ama gerekli” olduğunu belirtti.
Ukrayna’nın bu kararı henüz yürürlüğe girmiş değil. Kararın parlamentoda onaylanması ve Birleşmiş Milletler’e resmi bildirim yapılması gerekiyor. Anlaşmanın hükümlerine göre, çekilme normalde bildirimden altı ay sonra gerçekleşir, ancak bir imzacı silahlı çatışmada yer aldığı sürece yürürlüğe giremez.
Ukraynalı milletvekili ve parlamento ulusal güvenlik komitesi sekreteri Roman Kostenko, bu hareketi Rusya’nın kara mayınlarını yaygın şekilde kullanmasına işaret ederek haklı çıkardı. Kostenko Facebook’ta, “Rusya bu sözleşmeye taraf değil ve hem askerimize hem de sivillerimize karşı büyük ölçekte mayın kullanıyor” diye yazdı. “Düşman hiçbir kısıtlamayla karşılaşmadığında biz kısıtlamalara bağlı kalamayız.”
Rusya Sınırındaki NATO Müttefiklerinden Benzer Adımlar
Ukrayna anlaşmayı terk eden tek ülke değil. Rusya sınırındaki birkaç NATO müttefiki de son aylarda benzer adımlar attı. Letonya ve Litvanya sırasıyla Nisan ve Mayıs aylarında çekilirken, ardından Finlandiya ve Polonya Haziran ayında çekildi. Estonya da çekilme önlemlerini onayladı.
Bu karar, Ukrayna’nın dünyanın en çok mayın döşenen ülkesi haline gelmesi ve insani yardım kuruluşlarının kirli alanları temizlemesinin 30 yıla kadar sürebileceğini tahmin etmesi üzerine alındı. Ukraynalı yetkililer, Rusya’nın mayın yerleştirmedeki asimetrik avantajının onları ciddi bir dezavantaja soktuğunu savunuyor.
Zelenski günlük konuşmasında, “Rusya hiçbir zaman bu sözleşmeye taraf olmadı ve anti-personel mayınlarını son derece alaycı bir şekilde kullanıyor” dedi ve mayınları “Rus katillerinin alametifarikası” olarak nitelendirdi.
Ukrayna, Ottawa Sözleşmesi’ni ilk olarak 2005 yılında onaylamıştı ve o tarihte, hiçbiri sözleşmeye taraf olmayan Çin, Rusya, ABD ve Pakistan’dan daha fazla anti-personel mayın stokuna sahip olan dünyanın en büyük ülkelerinden birine sahipti. Dışişleri Bakanlığı, Ukrayna’nın anlaşmayı imzaladığı sırada “böyle bir durumun mevcut olmadığını ve öngörülemeyeceğini” vurgulayarak, Rusya’nın Şubat 2022’de başlayan tam kapsamlı işgaline atıfta bulundu.
İnsan Hakları Endişeleri
İnsan hakları grupları daha önce Ukrayna’nın müttefiklerinin çekilme kararlarını kınamış, çatışmalar sona erdikten sonra bile onlarca yıl boyunca tehlikeli olmaya devam edebilen ve çoğunlukla çocukları orantısız bir şekilde etkileyen kara mayınlarının siviller açısından uzun vadeli riskler oluşturduğunu vurgulamıştı. İnsan Hakları İzleme Örgütü’ne göre, hem Rusya hem de Ukrayna en az 13 çeşit araç karşıtı mayın kullanıyor.
