Halk arasında “kireçlenme” olarak bilinen osteoartrit, eklemlerde kemiklerin birbirine temasını engelleyen kıkırdak dokusunun zamanla aşınmasıyla ortaya çıkıyor. Hastalık ilerledikçe ağrı, iltihaplanma, hareket kısıtlılığı ve eklem deformasyonu gelişebiliyor. Günümüzde kireçlenme için kesin bir tedavi bulunmuyor. Hastalar çoğu zaman ağrı yönetimi yöntemlerine veya ileri vakalarda protez ameliyatlarına yönelmek zorunda kalıyor. Dünya çapında 240 milyon kişi bu hastalıktan etkileniyor.
ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren İleri Sağlık Araştırma Projeleri Ajansı (ARPA-H), kireçlenmeyi tedavi etmeye yönelik projeler için geniş çaplı bir destek programı başlattı. NITRO olarak adlandırılan program kapsamında en dikkat çekici çalışmalardan biri Colorado Boulder Üniversitesi’nde yürütülüyor.
Üniversitenin araştırma ekibi, projeyi geliştirmek için 33,5 milyon dolarlık fon aldı. Çalışmanın başında biyomedikal mühendisi Stephanie Bryant yer alıyor. Araştırmanın temel amacı ise yalnızca ağrıyı azaltmak değil, doğrudan eklem hasarını tersine çevirmek.
Vücudun doğal iyileşme mekanizması kullanılıyor
İlk tedavi yöntemi tek enjeksiyonla uygulanıyor. Bu yöntemde halihazırda onaylı bir ilaç, özel parçacık taşıyıcı sistemi sayesinde kontrollü biçimde ekleme bırakılıyor. Böylece ilaç aylar boyunca düşük dozlarda doğrudan hasarlı eklem bölgesine ulaştırılıyor ve doğal onarım süreçleri tetikleniyor.
İkinci yöntem ise daha ileri seviyedeki kireçlenme vakalarına yönelik geliştirildi. Bu yaklaşımda biyomalzemeler ve proteinlerden oluşan özel bir yapı kullanılıyor. Minimal invaziv işlemlerle eklem içine yerleştirilen materyal, vücut içinde katılaşarak bir tür iskele görevi görüyor. Bu yapı, öncü hücreleri hasarlı bölgeye çekiyor ve hem kıkırdak hem de kemik dokusunun yeniden oluşmasını destekliyor.
Araştırmacılara göre her iki yöntemin ortak amacı, hastalıklı eklem ortamını yeniden doğal iyileşmeye uygun hale dönüştürmek.
Hayvan deneylerinde dikkat çekici sonuçlar elde edildi
Araştırma ekibinin açıkladığı verilere göre hayvan deneylerinde tedavi uygulanan eklemler 4 ila 8 hafta içerisinde yeniden sağlıklı hale geldi. Daha ağır hasar bulunan örneklerde ise hasarlı dokuların tamamen yenilendiği gözlemlendi.
Araştırmacılar ayrıca eklem protezi ameliyatı geçiren insanlardan alınan hücrelerle de deneyler gerçekleştirdi. Bu testlerde de belirgin yenilenme etkileri görüldü. Elde edilen sonuçlar, yöntemin insanlarda da uygulanabilir olabileceğine işaret ediyor.
Buna rağmen bilim insanları, mevcut bulguların henüz klinik deneylerle doğrulanmadığını özellikle vurguluyor. Araştırma ekibi yıl içerisinde sonuçlarını akademik bir dergide yayımlamayı planlıyor.
Öte yandan projeyi ticarileştirmek amacıyla Renovare Therapeutics adlı bir girişim şirketi de kuruldu. Şirketin hedefi, tedaviyi klinik kullanım aşamasına taşımak.
Şimdi araştırmacılar, daha kapsamlı hayvan deneyleri gerçekleştirerek özellikle güvenlik ve toksisite verilerini analiz etmeye hazırlanıyor. Eğer süreç planlandığı şekilde ilerlerse, ilk insan klinik deneylerinin yaklaşık 18 ay içinde başlaması bekleniyor.
