Küresel ısınma, artan nüfus ve kuraklık nedeniyle dünya genelinde su kıtlığı alarmı verilirken, suların derinliklerinden insanlığın geleceğini değiştirebilecek müjdeli bir haber geldi. 13 farklı ülkeden 40 bilim insanının katılımıyla yürütülen devasa bir uluslararası proje olan IODP³-NSF Expedition 501 kapsamında, New England kıyılarında tarihi bir sondaj çalışması yapıldı. Uzun yıllardır sadece bir teori olarak varlığı savunulan ancak somut olarak kanıtlanamayan Atlantik Okyanusu tabanının altındaki gizli rezerv, ilk kez numuneler alınarak tescil edildi.
DENİZ TABANININ ALTINDA AKİFER SÜNGERİ: TUZLULUĞU AZALTILMIŞ ÖZEL SU TABAKASI
Araştırma gemisiyle Cape Cod bölgesinin güneyine açılan uzmanlar, okyanus yatağını derinlemesine delerek yüzeyin yaklaşık 200 metre altındaki tortulardan karot örnekleri topladı. Yapılan laboratuvar analizleri, bu derinlikteki katmanın tamamen “tatlılaşmış” su ile yani tuz oranı ekstrem düzeyde düşük deniz suyuyla doymuş olduğunu kanıtladı.
Karada bulunan ve içme suyu kaynağı olarak kullanılan yer altı akiferlerine benzeyen bu yapı, okyanus tabanının altında adeta dev bir sünger vazifesi görüyor. Colorado School of Mines bünyesinde çalışmalarını sürdüren araştırmacı Brandon Dugan, bu hayati kaynağın hem denizel hem de karasal tortu türlerinde eş zamanlı olarak bulunmasının, suyun bölgeye hangi jeolojik şartlarda hapsolduğunu anlamak adına büyük bir heyecan yarattığını belirtti.
BUZUL ÇAĞININ MİRASI: 450 BİN YILLIK KAYNAĞIN KÖKENİ ARAŞTIRILIYOR
Deniz yatağının altında tescillenen bu sisteme dair bilim dünyasının çözmesi gereken henüz pek çok bilinmeyen bulunuyor. Bilim insanları şu aşamada yeraltı suyunun kesin yaşını, okyanus genelindeki tam hacmini ve çevresindeki yüksek tuzlu deniz suyu ile ne şekilde bir döngüye girdiğini saptamak için yoğun bir çalışma yürütüyor.
Suyun kökenine dair iki güçlü bilimsel senaryo öne çıkıyor. İlk tahmin, bu su kütlesinin deniz seviyelerinin günümüzden 100 metre daha alçak olduğu antik dönemlerde ilgili katmana hapsolmuş olması yönünde. İkinci ve daha güçlü kabul edilen teoriye göre ise bu kaynak, günümüzden 20 bin ya da 450 bin yıl önce yaşanan buzul çağları esnasında, devasa bir buz örtüsünün veya buzul önü gölünün erimesiyle okyanus tabanının altına sızdı. Rhode Island Üniversitesi’nden Rebecca Robinson, örnekler üzerinde yapılacak radyokarbon testleriyle suyun net yaşının çok yakında saptanacağını açıkladı.
YAKLAŞAN SU SAVAŞLARINI VE MASS GÖÇLERİ ENGELLEYEBİLİR Mİ?
Keşfin halk sağlığı ve uluslararası ilişkiler açısından en kritik sorusu ise bu rezervlerin küresel su krizine çare olup olamayacağı yönünde şekilleniyor. Günümüzde dünya nüfusunun neredeyse yarısı, yılın belirli dönemlerinde akut su kıtlığıyla mücadele ediyor. İklim krizinin yüzey sularını kurutması, nehir paylaşımları üzerindeki sınır aşan gerilimleri ve su savaşları riskini tırmandırırken, okyanus altındaki bu rezervlerin dünya genelinde ne kadar yaygın olduğu sorusu hayati bir önem kazanıyor.
Eğer bu tatlılaşmış su rezervlerinin küresel okyanus tabanlarında yaygın bir coğrafi dağılıma sahip olduğu kanıtlanırsa, gelişen arıtma teknolojileriyle birlikte bu kaynaklar doğrudan içme suyu üretimi ve tarımsal sulama faaliyetlerinde kullanılabilecek. Uzmanlar, bu sistemlerin tek başına küresel susuzluk krizini bitireceğinin garantisi olmadığını ancak insanlığın önündeki en büyük tehdit karşısında keşfedilmeye ve milyar dolarlık yatırımlar yapılmaya fazlasıyla değer bir alternatif sunduğunu ifade ediyor.
