İran ve ABD arasındaki gerilim, Körfez’de yeniden tırmandı. Taraflar, dört aydır süren savaşı sona erdirmek amacıyla imzalanan geçici anlaşmayı ihlal etmekle birbirini suçlarken, bölgede saldırılar da devam etti. ABD Başkanı Donald Trump’ın, Washington’ın “başlattığı işi askeri olarak tamamlayabileceği” yönündeki açıklamasından kısa süre sonra İran, pazar sabahı Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD askeri noktalarına füze ve insansız hava araçlarıyla saldırı düzenlediğini bildirdi.
Körfez’deki gerilim sürerken İsrail de Lübnan’ın güneyinde İran destekli Hizbullah unsurlarını hedef aldığını açıkladı. Tahran ise Lübnan’daki ateşkesin, Washington ile yapılan anlaşmanın önemli başlıklarından biri olduğunu savunuyor.
ABD ve İran arasında imzalanan 14 maddelik geçici anlaşma, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in başlattığı savaşın durdurulmasını, Hürmüz Boğazı’nın yeniden deniz trafiğine açılmasını ve İran’ın nükleer programı gibi temel başlıklarda görüşmelerin sürdürülmesini amaçlıyordu. Anlaşma kapsamında bir hafta önce İsviçre’de, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf öncülüğünde arabuluculu görüşmeler yapılmıştı. Washington, görüşmelerin ardından Tahran’a yönelik bazı yaptırımları askıya almıştı. Ancak diplomatik temaslara rağmen bölgede çatışmalar ve karşılıklı suçlamalar yeniden yoğunlaştı.
Trump’tan İran’a Sert Tehdit
ABD Başkanı Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada İran’a sert ifadelerle yüklendi. Trump, “Artık makul davranamayacağımız bir noktaya gelebiliriz. Çok başarılı biçimde başlattığımız işi askeri olarak tamamlamak zorunda kalabiliriz. Böyle olursa İran İslam Cumhuriyeti artık var olmayacak” dedi.
Trump’ın açıklamasından yaklaşık bir saat sonra Kuveyt ordusu, hava savunma sistemlerinin “düşmanca” füze ve dron saldırılarına karşılık verdiğini duyurdu. Bahreyn İçişleri Bakanlığı da ülkede sirenlerin çaldığını açıkladı. İran Devrim Muhafızları Ordusu ise Kuveyt ve Bahreyn’deki ABD askeri noktalarının hedef alındığını doğrulayarak, bu adımı ABD’nin İran’a yönelik son saldırılarına yanıt olarak gerçekleştirdiklerini belirtti.
İran’dan Diplomasi Uyarısı Gecikmedi
İran devlet televizyonu Press TV’ye göre Devrim Muhafızları, ABD saldırılarının ateşkesi ihlal ettiğini ve bunun “tüm diplomatik süreçlerin tamamen durmasına” yol açacağını bildirdi. Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri Komutanlığı da bölgedeki Amerikan üslerine yönelik tehditkâr bir açıklama yaparak, ABD üslerinin “önümüzdeki günlerde cehennemi yaşayacağını” savundu.
Reuters’a konuşan bir ABD yetkilisi ise Orta Doğu’daki ABD tesislerinin hedef alındığını doğruladı. Yetkili, ilk belirlemelere göre ABD askerleri arasında can kaybı olmadığını ve tesislerde büyük çaplı hasar bildirilmediğini, ancak durumun gelişmeye devam ettiğini söyledi. Bahreyn’de saatler sonra ikinci kez alarm verildi. Bahreyn Dışişleri Bakanlığı, saldırıları ülkenin egemenliği ve güvenliğine yönelik “kasıtlı ve tekrarlanan ihlal” olarak nitelendirerek Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne acil toplantı çağrısı yaptı.
Hürmüz Boğazı Krizin Merkezinde Yer Alıyor
Gerilimin odağında Hürmüz Boğazı da bulunuyor. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı, cumartesi günü Panama bayraklı bir tankerin İran’a ait bir dron tarafından hedef alınmasının ardından İran’a yeni saldırılar düzenlendiğini açıkladı. Komutanlık, saldırıların “ticari deniz taşımacılığına yönelik süren İran saldırganlığına doğrudan yanıt” olduğunu belirterek; İran’a ait askeri gözetleme, iletişim, hava savunma, dron depolama ve mayın döşeme tesislerinin hedef alındığını kaydetti.
İran devlet yayıncısı IRIB, ülkenin güneyindeki Sirik bölgesinde patlama sesleri duyulduğunu aktardı ancak ayrıntı paylaşmadı. Devrim Muhafızları ise ABD’nin Sirik’e yönelik saldırılarının İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki etkisini ortadan kaldıramayacağını savundu.
Hürmüz Boğazı, dünya enerji ticareti açısından kritik öneme sahip. Savaş öncesinde küresel petrol ve LNG sevkiyatının yaklaşık beşte biri bu hat üzerinden gerçekleştiriliyordu. Savaşın başlamasından bu yana petrol yüklü tankerlerin de aralarında bulunduğu yüzlerce gemi Körfez’de mahsur kalmıştı. Son iki haftada gemilerin boğazdan çıkmaya başlamasıyla petrol fiyatları savaş öncesi seviyelere yaklaşmıştı. Washington, Umman kıyısı boyunca uzanan güney rotasını desteklerken Tahran, gemilerin İran sularından geçen kuzey hattını kullanmasını istiyor. İran’ın uzun vadede boğazdan geçen gemilerden ücret almayı hedeflediği belirtiliyor.
Lübnan’da Gerilim Ve Çatışmalar Devam Ediyor
Körfez’deki krize paralel olarak Lübnan’da da çatışmalar devam ediyor. İsrail, pazar günü Nebatiye bölgesinde roketatar taşıyan Hizbullah militanlarını öldürdüğünü ve bir roket fırlatma rampasını vurduğunu açıkladı.
İran ise ABD’yi, geçici anlaşma kapsamında Lübnan’daki ateşkesi sürdürme taahhüdünü yerine getirmemekle suçluyor. ABD’nin müttefiki İsrail, mart ayında Hizbullah’a yönelik operasyon gerekçesiyle Lübnan’a girmişti. Bölgede saldırıların yeniden yoğunlaşması, ABD-İran görüşmelerinin geleceğine ve kırılgan ateşkesin sürüp sürmeyeceğine ilişkin soru işaretlerini artırdı.
