Dünya tarihinin en erken dönemlerinde, henüz devasa ağaçların bile yeryüzünü kaplamadığı eski çağlarda, bugünkü Britanya toprakları denizden yeni çıkan tuhaf canlıların kontrolü altındaydı. Doğal Tarih Müzesi bünyesinde yürütülen son çalışmalar, tam 415 milyon yıl önce İngiltere ve Galler kıyılarında bir metre boyuna ulaşan devasa bir akrep türünün hüküm sürdüğünü ortaya çıkardı.
Neredeyse bir Labrador köpeği büyüklüğündeki gövdesi ve 16 santimetreyi bulan kıskaçlarıyla dikkat çeken bu canlı, bilim dünyasında “Praearcturus gigas” adıyla anılıyor. Kendi türünün gelmiş geçmiş en büyük örneği olarak kabul gören bu antik yırtıcı, hem suda hem de karada hareket edebilen benzersiz anatomisiyle evrimsel sürece dair önemli ipuçları barındırıyor.
Tarih öncesi böceklerin veya çok bacaklı canlıların devasa boyutlara ulaşması denildiğinde, bilimsel kaynaklar genellikle yüksek oksijen oranına sahip karbonifer ormanlarını işaret eder. Fakat Praearcturus gigas, bu yemyeşil dönemden yaklaşık 50 milyon yıl önce, karadaki bitki örtüsünün henüz minik otlar ve mantarlarla sınırlı olduğu Erken Devoniyen döneminde ortaya çıktı. Ortaya çıkan bu yeni durum, eklembacaklıların büyümesini sadece yüksek oksijen seviyelerine bağlayan yaygın akademik inanışı bir hayli sarsıyor. Uzmanlar, bu akrebin devasa boyutunu oksijenden ziyade, o dönemde karada rekabet edeceği başka hiçbir büyük yırtıcının bulunmamasına bağlıyor. Karşı konulamaz bir ekolojik fırsat yakalayan canlı, etrafında güçlü bir rakip olmadığı için kendi ekosisteminin tartışmasız lideri konumuna yükseldi.
Bu büyük keşfi sağlayan fosil parçaları, aslında 150 yılı aşkın bir süredir müze depolarında sessizce incelenmeyi bekliyordu. İlk kez 1871 yılında tanımlanan fakat kuyruk gibi kritik uzuvları eksik olduğu için uzun süre dev bir tespih böceği sanılan kalıntılar, modern analiz yöntemleri sayesinde gerçek kimliğine kavuştu. Araştırmacılar, canlının karın bölgesinde günümüzdeki ıstakozlarda görülen kapakçık benzeri solunum yapılarına rastladı. Bu anatomik özellik, deniz ile kara arasındaki sınırların tam netleşmediği o antik çağda, canlının iki ortam arasında rahatça geçiş yapabildiğini kanıtlıyor. Hatta bu gizemli canlı, karaya uyum sağladıktan sonra yeniden suya dönen özel bir soyağacını da temsil ediyor olabilir.
Öldürücü zehir yerine fiziksel güç
Şu ana kadar İngiltere’nin Herefordshire ve Worcestershire bölgeleri ile Galler’deki bazı eski taş ocaklarında izleri saptanan bu dev akrep, dış görünüşüyle dehşet saçsa da biyolojik yapısına dair rahatlatıcı bir detay var. Günümüz akrepleri üzerinde yapılan modern çalışmalar, evrimsel süreçte canlıların boyutları küçüldükçe zehirlerinin ölümcül gücünün arttığını net biçimde gösteriyor. Küçük akreplerin devasa akreplere kıyasla yaklaşık 100 kat daha güçlü bir zehre sahip olduğu gerçeği göz önüne alındığında, Praearcturus gigas’ın kurbanlarını avlamak için kimyasal bir silah yerine doğrudan kas gücünü ve devasa kıskaçlarını kullandığı tahmin ediliyor.
