Son yıllarda ortalama yaşam süresini uzatabilmek adına biyoloji alanında çok farklı formüller deneniyor. Çeşitli takviye gıdalardan kemirgenlerin ömrünü uzatan özel ilaçlara kadar geniş bir yelpazede çalışmalar yürütülürken, tıp literatürüne yansıyan son bulgular odağı tamamen gökyüzünden laboratuvar tezgahlarına çevirdi.
Saygın bilim dergisi PNAS’ta yayımlanan güncel bir araştırma, yaşlanma etkileriyle mücadelede biyolojik yöntemlerin dışına çıkarak fiziksel bir gücü, yani elektriği devreye soktu. Bilim insanları, genetik şifreleri insanla büyük oranda benzerlik gösteren deniz üzümleri üzerinde yaptıkları deneylerde, kontrollü elektrik akımlarının kök hücreleri canlandırdığını ve dokuların yenilenme hızını artırdığını tespit etti.
Söz konusu gelişme, kısa vadede insanların birer elektrik kaynağına bağlanarak gençleşeceği anlamına gelmiyor. Ancak elde edilen veriler, biyolojik sistemlerde zaman içinde oluşan yıpranmaları elektrik enerjisiyle onarmanın teorik olarak mümkün kılındığını gösterdi. Hücrelerin elektrik uyarımı sonrasında adeta bir sıfırlanma ve yeniden başlama evresine girdiğini fark eden uzmanlar, kas proteinlerinde yaşanan kısa süreli duraklamanın ardından metabolik faaliyetlerin eskisinden çok daha güçlü bir ivmeyle geri döndüğünü kaydetti. Hücresel düzeydeki bu dalgalanmanın, insan vücudunun çok yoğun bir spor seansından sonra gösterdiği toparlanma refleksiyle yüksek oranda benzerlik taşıdığı vurgulanıyor.
Deniz üzümlerindeki genetik benzerlik kapıyı araladı
Araştırmada tulumlular olarak da bilinen deniz üzümlerinin seçilmesi rastgele bir durum değil. Deniz tabanına tutunarak yaşam süren bu omurgasız canlılar, hayati dokularını kök hücreleri sayesinde her hafta baştan aşağı yenileyebiliyor ve genetik yapılarının yaklaşık yüzde 70’ini insan geniyle paylaşıyor. Deney ortamında bu canlı gruplarına kalp piline benzer bir mekanizmayla kısa süreli elektrik akımı verildi. Uygulama neticesinde elektrik alan kolonilerin daha sağlıklı bir yapıya kavuştuğu, boyutlarının büyüdüğü ve renklerinin açıldığı gözlendi. Üstelik canlılardaki büyüme ve üreme sinyalleri de en üst seviyeye ulaştı. Beşer dakikalık sadece üç seans uygulamanın tetiklediği bu dinamizm, canlıların bünyesinde aylarca kalıcı oldu.
Bilim insanları işlem sonrasında canlıların gen haritasını incelediğinde; hücre bölünme hızından enerji üretimine, kök hücre tamiratından hasarlı DNA onarımına kadar pek çok kritik sürecin olumlu etkilendiğini gördü. Elektriğin hücre içinde harekete geçirdiği bu genetik yol, memelilerin ağır egzersizler sonrasında bağışıklık hücrelerinde yaşanan değişimle tam bir paralellik sergiliyor. Diğer bir deyişle elektrik akımı, hücreye sanki yoğun bir antrenman yapılmış gibi sinyal göndererek vücudu savunma ve onarım moduna geçiriyor.
Sosyal medyada yansıtılan “büyülü bir gençlik iksiri” algısının aksine, bilim insanları duruma temkinli yaklaşıyor. Araştırmacılar şimdilik yalnızca basit bir deniz canlısındaki yaşlanma hasarlarını kontrol altına almayı başarmış durumda. Yine de kök hücrelerin yenilenme gücü hesaba katıldığında, onları elektrikle uyarmayı öğrenmek; ilerleyen dönemlerde yaşlılığa bağlı kas kayıplarının, kısırlığın ve dejeneratif rahatsızlıkların tedavisinde yepyeni kapılar açabilir.
Tıpta kalp ritmini düzenlemek adına elektriği uzun yıllardır kullanan Stanford Üniversitesi uzmanları, bir sonraki aşamada bu yöntemin insan kanındaki kök hücrelerde güvenle çalışıp çalışmayacağını test edecek. Bu çalışma ömrün sınırlarını tamamen ortadan kaldırmasa da, yaşlanmayı geri dönülemez bir kader olmaktan çıkarıp müdahale edilebilir bir biyolojik aksaklık olarak görmenin yolunu açabilir.
