Uluslararası askeri tarih, su altı arkeolojisi ve küresel diplomasi koridorları, İkinci Dünya Savaşı’nın en karanlık sayfalarından birini aydınlatan tarihi bir keşifle çalkalanıyor. Yirmi bir Eylül bin dokuz yüz kırk dörtte Güney Çin Denizi’nde ilerlerken, üzerinde hiçbir askeri veya insani işaret bulunmadığı için Amerikan savaş uçakları tarafından kargo gemisi zannedilerek vurulan ve ambar kısımlarında kapana kısılan bin iki yüze yakın İngiliz ve Hollandalı savaş esiriyle okyanusun karanlığına gömülen Hofuku Maru gemisinin son dinlenme yeri bulundu. Hellships Memorial Foundation liderliğinde, Hollanda Kültürel Miras Ajansı ve Discovery Channel desteğiyle yürütülen arşiv taramaları ve gelişmiş sonar operasyonları, seksen yıldır yeri bilinmeyen bu toplu mezarı Filipinler’in Luzon Adası açıklarında tescilledi.
Gizli Japon Haritası Batığın Yerini Gösterdi
Tarihsel kayıtlara göre Japon İmparatorluk Ordusu, savaş süresince Asya’da esir aldığı Müttefik askerlerini fabrikalarda ve madenlerde köle işçi olarak çalıştırmak üzere Japonya anakarasına taşımak adına Cehennem Gemileri olarak adlandırılan elli altı işaretsiz ticari gemi kullandı. Müttefik kuvvetlerinin bir istihbarat zafiyeti nedeniyle kendi askerlerini taşıdığını bilmeden vurduğu bu gemilerden on dokuzu sulara gömülürken, Hofuku Maru bu trajedilerin en büyüğüne sahne oldu. İki parçaya ayrılarak batan gemiden sadece iki yüz kadar zayıf ve hasta esir sağ kurtulabilmişti. Batığın bulunmasını sağlayan kırılma noktası, Haziran iki bin yirmi beşte araştırmacı John Duresky’nin Amerikan ve Japon askeri arşivlerinde yürüttüğü veri taramaları sırasında ortaya çıktı. Saldırıya uğrayan konvoyun öncü gemisindeki Japon subaylar tarafından tutulan gizli bir seyir günlüğü, adeta bir kesin kanıt işlevi gördü. Belgede yer alan koordinat haritası, Amerikan uçak gemisi USS Bunker Hill’in operasyon raporlarıyla çapraz referanslanınca, geminin tahmin edilen koordinatlardan tam kırk sekiz kilometre daha uzakta, San Narciso kıyısı açıklarında battığı saptandı.
Volkanik Kül Tehdidi Ve Üç Boyutlu Modelleme
Ulaşılan koordinatlar doğrultusunda askeri ataşeliklerin koordinasyonuyla okyanusa teknik dalışlar gerçekleştirildi. Ancak su altı arkeologları, bin dokuz yüz doksan bir yılında patlayan Mount Pinatubo Yanardağı’nın denize akıttığı küllerin batığı yavaş yavaş yutmaya başladığını rapor etti. Görüş mesafesinin azaldığı bu zorlu su altı ekosisteminde, geminin kimliğini tescillemek adına görüntüleme teknolojilerinden yararlanıldı. Deniz arkeoloğu Calvin Mires ve uzman Evan Kovacs, enkaz çevresinden yüzlerce yüksek çözünürlüklü fotoğraf çekti. Fotogrametri tekniği sayesinde enkazın üç boyutlu dijital ikiz modeli çıkarıldı. Yapılan modellemeler, bin dokuz yüz on dokuz yapımı geminin orijinal mimari planları, ambar konumları ve direk hizalamalarıyla birebir eşleşti. Gemi gövdesinin iki büyük parçaya bölünmüş olarak tabanda yatması, kimlik tespiti sürecini nihai olarak tescilledi. Hollanda Kültürel Miras Ajansı, sekiz Haziran tarihinde yayımladığı resmi deklarasyonla enkazın neredeyse kesin olarak Hofuku Maru olduğunu uluslararası kamuoyuna ilan etti.
Savaş Suçları Mahkemesine Konu Olan Dehhet
Batığın güvertesinde çok sayıda insani kalıntıya rastlandığını belirten araştırmacılar, kurbanların anısına duyulan derin saygı nedeniyle ambar içlerine girilmediğini ve batığın resmi olarak bir Savaş Mezarı statüsüne alınarak kesinlikle kazılmayacağını açıkladı. Gemi enkazının deşifre olması, Singapur’da kurulan müttefik savaş suçları mahkemelerinde Japon Başçavuş Jotani Kitaichi’nin idam edilmesine yol açan tüyler ürpertici esir tanıklıklarını da yeniden dünya gündemine taşıdı. Mahkeme tutanaklarına geçen detaylara göre; metal ambarların içinde, yüksek sıcaklıkta, her gün sadece üç yüz elli mililitre suyla hayatta kalmaya çalışan esirler, alan darlığı yüzünden sırayla uzanabiliyorlardı. Ağır dizanteri ve açlık yüzünden güverteye çıkamayan esirlerin yemek kaplarını yatak sürgüsü olarak kullanmak zorunda kaldığı, salgın hastalıklar nedeniyle gemi Manila limanında beklerken yüz esirin cesetlerin yanı başında can verdiği belgelendi. Amerika Birleşik Devletleri Savunma Bakanlığı’na bağlı DPAA enstitüsü de bu keşfin ardından, aynı bölgede Aralık bin dokuz yüz kırk dörtte batan bir diğer esir taşıma gemisi Oryoku Maru’nun ambarlarındaki Amerikan askerlerinin naaşlarını çıkarmak adına tıp ve arkeoloji tarihinin en büyük su altı operasyonlarından birini başlattı.
