Küresel lojistikte pandemi döneminde hayatımıza giren “dinamik fiyatlandırma” modeli, tırmanan jeopolitik riskler ve yapay zekâ destekli sistemlerin devreye girmesiyle tahmin edilemez bir noktaya ulaştı. Navlun fiyatları artık haftalık ya da günlük değil, saatler içerisinde değişmeye başladı. Havayolu taşımacılığında uzun yıllardır uygulanan sabit tarifeler tamamen ortadan kalkarken, kargo taşımacılığı anlık doluluk oranlarına göre sürekli değişen uçak bileti mantığına büründü. Benzer bir dönüşüm denizyolu taşımacılığında da gözleniyor; armatörler uzun vadeli kontratlar imzalamak yerine gemi bazlı anlık fiyatlandırma yöntemini tercih ediyor. Sektör temsilcileri, bu öngörülemez durumun tedarik zincirini tıkadığını belirterek ulusal lojistik kapasitesinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Sektör Temsilcileri İlk Kez Saatlik Navlun Fiyatlarıyla Karşılaşıyor
Asset GLI Hava Kargo Operasyon Yöneticisi Burak Ecevit, meslek hayatında ilk kez bu yıl saatlik fiyat teklifleriyle karşılaştığını söyledi. Havayollarının eski aylık tarifelerinin yerini tamamen spot sisteme bıraktığını belirten Ecevit, verilen fiyat tekliflerinin sadece iki saat geçerli olduğunu, kapasite dolduğunda ise sistemin hemen yeni bir fiyat çıkardığını ifade etti.
Dünya gazetesinden Aysel Yücel’in haberine göre, denizyolunda da benzer sıkıntılar yaşanıyor. İhracatçılar yük gemiye bindikten sonra dahi ek maliyetlerle karşılaşabiliyor. Yakıt, savaş riski, liman sıkışıklığı gibi gerekçelerle sonradan fatura edilen ek ücretler maliyetleri ciddi şekilde artırıyor. Asset GLI Denizyolu Operasyon Müdürü Ali Ertem Kaymanlı, özellikle Ortadoğu ve Kuzey Afrika hatlarında armatörlerin kontrat yapmaktan kaçındığını ve yoldaki yüklere bile sonradan ek maliyetler yansıtabildiğini belirtti. Kaymanlı, bu durumun ticari planlamayı imkânsız hale getirdiğini aktardı.
Yapay Zekâ Destekli Algoritmalar Lojistik Fiyatlarını Otomatik Yönetiyor
Cardinal Global Logistics Türkiye Genel Müdürü Mehmet Serkan Erdem ise fiyatlardaki bu ani değişimlerin arkasında yapay zekâ yazılımlarının olduğunu açıkladı. Büyük taşımacılık hatlarının bu teknolojiyi kullandığını belirten Erdem, uçak veya gemideki boş yer durumuna göre sistemin fiyatları otomatik yükseltip düşürdüğünü, yakında dakikalık fiyat değişimlerinin konuşulacağını söyledi. Sektörden bir yetkili, Katar’a gönderilen konteynerler için aylar sonra geriye dönük “acil yakıt ek ücreti” faturası kesildiğini paylaşarak yerli lojistik güçlerinin desteklenmesi gerektiğinin altını çizdi.
Sözleşmelerdeki Konşimento Hükümlerine Ve Hukuki Şartlara Dikkat Edilmeli
UTİKAD Başkanı Bilgehan Engin, kamuoyunda tartışılan geriye dönük ek navlun faturalarının belirli hukuki şartlar çerçevesinde yasal olduğunu belirtti. Olağanüstü operasyonel maliyetlerin, taşıma sözleşmesinde veya konşimentoda hüküm bulunması halinde yansıtılabileceğini ifade eden Engin, Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili maddesi uyarınca bu ek ücretlerin talep edilebildiğini söyledi. Engin, yük sahiplerine sözleşmelerini çok dikkatli incelemelerini tavsiye etti.
Drewry Endeksi Ve Küresel Hava Kargo Fiyatları Yükselişini Sürdürüyor
Drewry Dünya Konteyner Endeksi verilerine göre, Asya-Avrupa hattındaki kapasite sıkıntıları nedeniyle 40’lık konteyner navlunu 4.639 dolara ulaşarak son dönemin en yüksek seviyesine çıktı. Şanghay-Rotterdam hattındaki spot ücretler ise 4.933 dolara ulaştı. Hava kargo tarafında da durum farklı değil; WorldACD verileri haziran ayında küresel tonajın yüzde 9 arttığını gösteriyor. Ortalama hava kargo spot fiyatları geçen yıla göre yüzde 43 artarak kilo başına 3,71 dolara ulaştı.
