Bilim insanları, Kuzey Atlantik’teki Atlantis Masifi bölgesinde gerçekleştirdikleri derin deniz sondajıyla, Dünya’nın kabuğunun altında işleyen devasa bir sıvı dolaşım sistemine dair önemli bulgular elde etti. JOIDES Resolution araştırma gemisi tarafından yürütülen çalışma kapsamında deniz tabanının 1.268 metre altına kadar inen sondaj kuyusu açılarak, normal şartlarda ulaşılamayan üst manto kayaçlarına erişildi.
Araştırmacılar, tektonik hareketlerin yüzeye yaklaştırdığı peridotit kayaçlarından alınan örnekleri inceleyerek, milyonlarca yıldır devam eden yer altı sıvı dolaşımına ilişkin yeni ipuçlarına ulaştı.
300 Dereceyi Aşan Sıvılar Kayaçlarla Etkileşim Halinde
Laboratuvar analizlerinde, kayaçların gözeneklerinde hapsolmuş “oluşum suyu” örneklerinin 300 santigrat derecenin üzerindeki sıcaklıklarda kayaçlarla uzun süre etkileşim içinde kaldığı belirlendi.
Geochemistry, Geophysics, Geosystems dergisinde yayımlanan araştırma, deniz suyunun okyanus kabuğundaki çatlaklardan derinlere sızarak burada ısındığını, kayaçlarla kimyasal reaksiyona girdikten sonra yeniden yüzeye taşındığını ortaya koyuyor.
Uzmanlara göre bu doğal dolaşım sistemi, yalnızca Dünya’nın iç yapısının anlaşılması açısından değil, derin deniz ekosistemlerinin enerji döngüsünü açıklaması bakımından da büyük önem taşıyor.
Kayıp Şehir Hidrotermal Bacaları Yaşamın Merkezinde
Sondaj sahasının yaklaşık 800 metre güneyinde, bilim dünyasının uzun süredir ilgiyle takip ettiği “Kayıp Şehir” (Lost City) hidrotermal baca sistemi bulunuyor.
Yaklaşık 900 metre derinlikte yer alan bu hidrotermal bacalar, yer altında ısınan suyun hidrojen ve metan bakımından zenginleşerek deniz tabanından dışarı çıkmasıyla oluşuyor. Aşırı sıcaklık, yüksek basınç ve tamamen karanlık ortama rağmen bölge çok sayıda mikroorganizmaya ev sahipliği yapıyor.
Güneş Işığı Olmadan Yaşam Mümkün
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri ise bu ekosistemlerde yaşayan canlıların enerji üretim yöntemi oldu.
Güneş ışığının hiç ulaşmadığı bu derinliklerde fotosentez mümkün olmadığı için mikroorganizmalar, hidrotermal bacalardan çıkan hidrojen, metan ve diğer kimyasal bileşikleri kullanarak enerji üretiyor. Bilim insanları bu süreci kemosentez olarak tanımlıyor.
Yeni bulgular, yer altındaki sıvı dolaşım sisteminin bu kimyasal maddelerin oluşumunda kritik rol oynadığını ve derin deniz yaşamını doğrudan desteklediğini gösteriyor.
Dünya Dışı Yaşam Araştırmalarına da Işık Tutabilir
Atlantis Masifi, Kuzey Amerika, Avrasya ve Afrika levhalarının etkileşim alanında yer alırken, elde edilen veriler yalnızca Dünya’nın jeolojik yapısını anlamaya katkı sağlamıyor. Araştırmacılar, güneş ışığı olmadan yalnızca kimyasal enerjiyle sürdürülebilen bu yaşam biçiminin, Europa ve Enceladus gibi buzla kaplı okyanus dünyalarında olası yaşam araştırmaları için de önemli bir model oluşturabileceğini değerlendiriyor.
Bilim insanlarına göre okyanus tabanındaki bu doğal laboratuvar, yaşamın yalnızca Güneş’e bağımlı olmadığını gösteren en güçlü kanıtlardan biri olmayı sürdürüyor.
