Çalışanların işten ayrılma sürecinde en fazla merak ettiği konular arasında kıdem tazminatı yer alıyor. Emeklilik yaşını henüz doldurmayan çalışanlar da belirli şartları sağlamaları halinde kendi istekleriyle işten ayrılarak kıdem tazminatı alabiliyor. Ancak bu hakkın doğması yalnızca prim gününün tamamlanmasına bağlı değil. İlk sigortalılık tarihi, sigortalılık süresi ve prim günü birlikte değerlendiriliyor.
Kıdem Tazminatı İçin Bir Yıl Çalışmak Gerekiyor
Kıdem tazminatına hak kazanabilmek için aynı işverene bağlı en az bir yıl çalışmış olmak gerekiyor. İşverenin haklı bir neden bulunmaksızın iş sözleşmesini sona erdirmesi halinde kıdem tazminatı hakkı doğarken, çalışanın kendi isteğiyle istifa etmesi durumunda genel kural olarak ödeme yapılmıyor.
Bununla birlikte haklı nedenle fesih, askerlik veya kadın çalışanlar bakımından evlilik gibi kanunda düzenlenen özel durumlarda çalışanın kendi isteğiyle ayrılması halinde de kıdem tazminatı alınabiliyor.
Yaş Şartını Beklemeden Tazminat İmkanı
Çalışanın emeklilik için gerekli yaş şartını tamamlamamış olması, bazı durumlarda kıdem tazminatı almasına engel oluşturmuyor. Yaş dışındaki emeklilik koşullarını tamamlayan çalışanlar, SGK’dan alacakları yazıyla işverene başvurarak iş sözleşmelerini sona erdirebiliyor.
Ancak hangi şartların aranacağı, çalışanın ilk kez sigortalı olduğu tarihe göre değişiyor. Bu nedenle yalnızca prim gününe bakılarak karar verilmesi hak kaybına neden olabiliyor.
3600 Gün Şartı Belirli Çalışanlar İçin Geçerli
8 Eylül 1999 tarihinden önce ilk kez sigortalı olan çalışanlar için 15 yıllık sigortalılık süresi ve 3 bin 600 prim günü önemli bir kriter oluşturuyor.
Bu şartları tamamlayan çalışanlar, SGK’dan gerekli yazıyı aldıktan sonra işverenlerine başvurarak yaş şartını beklemeden iş sözleşmelerini sona erdirebiliyor ve kıdem tazminatı talep edebiliyor.
Dolayısıyla halk arasında yaygın olarak bilinen 3600 gün uygulaması bütün çalışanları kapsamıyor. Düzenlemeden yararlanabilmek için ilk sigortalılık tarihinin de uygun olması gerekiyor.
1999-2008 Arasında İşe Girenler İçin Farklı Şartlar
8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında ilk kez sigortalı olan çalışanlar açısından ise farklı emeklilik kriterleri uygulanıyor.
Bu grupta 25 yıllık sigortalılık süresi ve 4 bin 500 prim günü şartı ya da 7 bin prim günü şartı gündeme geliyor. Gerekli koşulları sağlayan çalışanların, SGK’dan alacakları yazıyla yaş şartını beklemeden işten ayrılmaları ve kıdem tazminatı talep etmeleri mümkün olabiliyor.
2008 Sonrasında Prim Günü Değişiyor
30 Nisan 2008 sonrasında ilk kez sigortalı olan çalışanlarda ise gerekli prim gün sayısı işe giriş tarihine göre kademeli olarak belirleniyor.
Bu grupta aranabilecek prim günü şartı 4 bin 500 günden başlayarak 5 bin 400 güne kadar çıkabiliyor. 25 yıllık sigortalılık süresi şartı bu çalışanlar açısından aranmazken, kişinin ilk sigortalılık tarihine göre belirlenen prim gününü tamamlayıp tamamlamadığı önem taşıyor.
İşten Ayrılmadan Önce SGK Yazısı Alınmalı
Yaş dışındaki emeklilik şartlarını tamamladığını düşünen çalışanların, iş sözleşmesini sona erdirmeden önce SGK’dan kıdem tazminatına esas yazıyı almaları önem taşıyor.
Çalışanın bu belgeyi işverene sunarak yaş dışındaki emeklilik koşullarını tamamladığı gerekçesiyle işten ayrıldığını yazılı olarak bildirmesi gerekiyor. İleride yaşanabilecek uyuşmazlıklara karşı bildirimin noter aracılığıyla yapılması da tercih edilebiliyor.
Özetle, emeklilik yaşını doldurmamış olmak tek başına kıdem tazminatına engel değil. Ancak ilk sigortalılık tarihi, prim günü ve sigortalılık süresinin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Şartlar kişiden kişiye değişebildiği için çalışanların işten ayrılmadan önce kendi SGK kayıtlarını kontrol etmesi ve gerekli belgeyi almadan istifa etmemesi önem taşıyor.
