Dünya genelinde yaklaşık 11 bin kuş türünün 1800’ünü oluşturan göçmen kuşlar, her yıl daha uygun beslenme ve yaşam koşullarına ulaşmak amacıyla binlerce kilometrelik yolculuklara çıkıyor. Ancak bu göçler, kuşların karşı karşıya kaldığı insan kaynaklı tehditler nedeniyle giderek daha riskli hale geliyor.
Küresel biyolojik çeşitliliğin önemli parçalarından olan göçmen kuşların ekosistemlerin işleyişinde de kritik görevler üstlendiği belirtiliyor. Buna karşın göçmen kuş türlerinin yaklaşık yüzde 51’inin dünya genelindeki popülasyonlarının azaldığı tahmin ediliyor.
1500’lü yıllardan bu yana en az 189 kuş türünün neslinin tükendiği veya doğal yaşam alanlarında yok olduğu tahmin edilirken, bunların yüzde 4 ila 8’ini göçmen kuşlar oluşturuyor.
Habitat Kaybı En Büyük Tehdit
Uluslararası Doğayı Koruma Birliği’nin (IUCN) verilerine göre, 43 göçmen kuş türü kritik tehlike altında bulunuyor. Habitat kaybı ve bozulması, iklim değişikliği, istilacı türler, aşırı avlanma ve çeşitli çarpışmalar, göçmen kuşların karşı karşıya olduğu başlıca tehditler arasında yer alıyor.
Özellikle kritik tehlike kategorisindeki türler açısından habitat kaybı ve bozulması yüzde 65’lik oranla en önemli tehdit olarak öne çıkıyor. Bunu aşırı avlanma, istilacı memelilerin avcılığı, endüstriyel balıkçılığa bağlı tesadüfi avlanma ve zehirlenme takip ediyor.
Binalar Her Yıl Milyarlarca Kuşun Ölümüne Yol Açıyor
ABD ve Kanada’da kedilerin kuşları avlaması ve binalarla çarpışmalar, kuş ölümlerinin en önemli nedenleri arasında bulunuyor. Her iki faktörün de yılda 1 milyardan fazla kuşun ölümüne yol açtığı belirtiliyor.
Doğu Asya-Avustralya göç yolunda ise karasal kuş türlerinin yüzde 47’si tuzakla yakalanma tehdidiyle karşı karşıya. Sarı göğüslü kirazkuşu ve kaşık gagalı kumkuşu gibi bazı türlerin kritik tehlike kategorisine girmesinde bu baskının da etkili olduğu değerlendiriliyor.
Güneydoğu Asya’da yüzlerce kuş türünün avlanması milyonlarca kuşu etkilerken, Avrupa ve Orta Doğu’da da her yıl milyonlarca kuşun yasa dışı şekilde avlandığı veya yakalandığı tahmin ediliyor.
Türkiye Milyonlarca Kuşun Göç Rotasında
Asya, Avrupa ve Afrika’nın kesişim noktasında bulunan Türkiye, kuşların önemli göç güzergahlarından birinin üzerinde yer alıyor. İlkbahar ve sonbahar dönemlerinde milyonlarca kuş Türkiye üzerinden geçerken, göç sırasında elektrik hatları, rüzgar türbinleri, yapılaşma ve avcılık gibi çeşitli risklerle karşılaşıyor.
İstanbul Küçükçekmece Gölü-Tahtakale bölgesinde çok sayıda leyleğin demir yolu hattındaki elektrifikasyon tesisleriyle temas ederek ölmesi, bu riskleri yeniden gündeme getirdi. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü, göçmen kuşların elektrifikasyon tesislerinden etkilenmemesi amacıyla bilimsel çalışma başlatıldığını açıkladı.
Yeşilırmak Elektrik Dağıtım AŞ de son iki yılda Samsun, Sinop ve Çorum’da kuşların göç güzergahındaki elektrik hatlarında 23 bin metrelik izolasyon çalışması gerçekleştirdi.
Riskli Bölgelerde Önlem Çağrısı
Dr. Ergün Bacak, habitat kaybının leylekler başta olmak üzere göçmen kuşları güvenli konaklama alanlarından mahrum bıraktığını ve kuşların bu nedenle elektrik direklerine yöneldiğini belirtti.
Bacak’a göre İstanbul Boğazı, Çanakkale Boğazı, Hatay Belen Geçidi ve Artvin Çoruh Vadisi gibi dar geçiş noktaları özellikle risk taşıyor. Bu bölgelerdeki inşaat faaliyetleri, rüzgar türbinleri ve elektrik hatlarının kuşların göç güzergahları dikkate alınarak planlanması gerekiyor.
Özellikle Trakya’da elektrik hatları ve rüzgar türbinleri kurulmadan önce daha kapsamlı ornitolojik izleme yapılması gerektiğini belirten Bacak, hızlı tren hatlarındaki elektrik tesislerinde de gerekli izolasyon önlemlerinin alınmasının önemine dikkat çekti.
Avcılık Da Büyük Tehdit
Göçmen kuşların karşı karşıya olduğu tehditlerden birinin de avcılık olduğunu belirten Bacak, hem yasa dışı hem de yasal avcılığın kuş popülasyonlarını etkilediğini söyledi.
Özellikle Orta Doğu’nun bazı bölgelerinde kuşların yoğun şekilde avlandığını belirten Bacak, Lübnan ve Suriye’de her yıl milyonlarca kuşun avcılık nedeniyle yaşamını yitirdiğini ifade etti.
Göçmen kuşları “dünya hazinesi” olarak nitelendiren Bacak, göç yolları boyunca kuşların ekolojik ihtiyaçlarının gözetilmesi ve koruyucu önlemlerin uzmanların desteğiyle uygulanması gerektiğini vurguladı.
İstanbul Üzerinden 1 Milyona Yakın Leylek Geçecek
Leyleklerin sonbahar göçünün eylül ayı ortalarına kadar devam etmesi bekleniyor. Bu dönemde yaklaşık 1 milyon leyleğin İstanbul üzerinden göç etmesi, bazı günlerde ise 70-80 binden fazla leyleğin kent üzerinden geçmesi öngörülüyor.
Uzmanlar, göç döneminin yoğunlaştığı bölgelerde elektrik hatları, enerji tesisleri, rüzgar türbinleri ve yapılaşmanın kuşların güzergahları dikkate alınarak planlanmasının, göçmen kuşların korunması açısından büyük önem taşıdığına dikkat çekiyor.
