Moskova ile Kiev arasında giderek yükselen askeri gerilim, küresel gıda tedarik zincirleri açısından stratejik öneme sahip Karadeniz’de deniz taşımacılığını ağır biçimde etkiliyor. Dünyanın önemli buğday ihracatçılarından Rusya ile Avrupa’nın önemli tarım üreticilerinden Ukrayna arasındaki çatışmalar, kritik hasat döneminde limanları ve ticari gemileri hedef haline getirirken, bölgedeki tahıl sevkiyatına yönelik riskleri artırıyor.
Karadeniz ve Azak Denizi’ndeki liman tesisleri, tahıl terminalleri ve ticari gemilere yönelik saldırılar nedeniyle iki ülkenin tarım ürünleri ihracatında ciddi aksamalar yaşanıyor. Uluslararası kuruluşlar ise gelişmelerin küresel gıda güvenliği üzerindeki baskıyı artırdığına dikkat çekiyor.
Temmuzda 124 Saldırı Düzenlendi
Ukrayna Altyapı Bakanlığının verilerine göre, yalnızca temmuz ayında limanlarda demirleyen gemilere 35, açık denizde seyreden gemilere 22, liman altyapılarına ise 67 saldırı gerçekleştirildi. Böylece ay boyunca toplam 124 saldırı kayıtlara geçti.
2025 yılının tamamında Ukrayna limanlarındaki gemilerin 14 kez saldırıların hedefi olduğu dikkate alındığında, bölgedeki güvenlik koşullarının ne ölçüde kötüleştiği ortaya çıktı.
Rusya’nın Odessa bölgesi ve çevresindeki liman altyapılarına yönelik füze ve insansız hava aracı saldırılarını yoğunlaştırması, Ukrayna’nın tarım ihracatında önemli bir lojistik sorun oluşturdu. Ülkenin tarım ihracatının yüzde 90’ından fazlası Odessa, Çernomorsk ve Yujnıy limanlarından gerçekleştiriliyordu.
Gemi Trafiği Temmuzun İkinci Yarısında Durdu
Artan saldırı riski ve sigorta maliyetlerindeki yükseliş, ticari gemilerin bölgeye girişini büyük ölçüde engelledi. Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanı Taras Vısotskiy, uluslararası armatörlerin 22 Temmuz itibarıyla Karadeniz limanlarına tarım ürünleri yüklemek amacıyla gemi göndermeyi geçici olarak durdurduğunu açıkladı.
Vısotskiy, alternatif güzergahların tam kapasiteyle çalışması durumunda dahi Karadeniz limanlarından gerçekleştirilen sevkiyatın ancak yaklaşık yarısının karşılanabileceğini belirtti.
Bu durum, tarımsal üretimin artmasının beklendiği Ukrayna açısından ekonomik baskıyı daha da artırıyor. Ülkede tahıl ve yağlı tohum üretiminin geçen yılki 80 milyon tondan bu yıl 81 milyon tona çıkması beklenirken, tarım ürünleri toplam ihracat gelirlerinin yaklaşık yüzde 60’ını oluşturuyor.
Rusya’nın Tahıl Terminalleri De Hedefte
Karadeniz’deki saldırılar Ukrayna limanlarıyla sınırlı kalmadı. Ukrayna güçlerinin Rusya’nın Karadeniz ve Azak Denizi kıyılarındaki stratejik limanlara, tahıl ihracat terminallerine ve ticari gemilere yönelik insansız hava aracı saldırılarını artırdığı bildirildi.
Rusya’nın önemli tahıl çıkış noktalarından Taman Limanı’ndaki ana ihracat terminalinin saldırılarda hasar gördüğü açıklandı. Bazı terminallerde ise güvenlik endişeleri nedeniyle kara yoluyla limanlara tahıl kabulü sınırlandırıldı.
Rusya Tahıl İhracatçıları ve Üreticileri Birliği, liman altyapıları ve ticari gemilere yönelik saldırıların Karadeniz’deki taşımacılık sisteminin tamamını tehdit ettiğini belirterek çatışmaların sürmesi halinde ihracat koridorlarının tamamen kapanabileceği uyarısında bulundu.
Yükler Köstence Limanı’na Yönlendiriliyor
Karadeniz’deki güvenlik krizinin derinleşmesi, uluslararası lojistik şirketlerinin güzergahlarını da değiştirmesine neden oldu. Danimarka merkezli deniz taşımacılığı şirketi Maersk, güvenlik riskleri nedeniyle Ukrayna’nın Çernomorsk Limanı üzerinden gerçekleştirdiği bağlantı hizmetlerini geçici olarak askıya aldı.
Şirket, Çernomorsk üzerinden taşınması planlanan yüklerin acil durum planı kapsamında Romanya’nın Köstence Limanı’na yönlendirildiğini duyurdu.
Lojistikte yaşanan bu değişiklik, Ukrayna’nın ihracat gelirleri üzerinde de baskı oluşturuyor. Üretimin artmasına karşın ürünlerin uluslararası pazarlara ulaştırılmasında yaşanan sorunlar, savaşın ekonomik etkilerini derinleştiriyor.
Gıda Fiyatları Üç Yılın Zirvesine Çıktı
Karadeniz’deki gelişmeler küresel gıda piyasalarında da yakından takip ediliyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün (FAO) temmuz ayına ilişkin Küresel Gıda Fiyatları Endeksi verilerine göre, endeks aylık bazda yüzde 0,6 yükselerek üç yılı aşkın sürenin en yüksek seviyesine ulaştı.
Artışta özellikle tahıl, şeker ve bitkisel yağ fiyatlarındaki yükseliş etkili oldu. Karadeniz’deki tahıl sevkiyatının sekteye uğraması, limanlara yönelik saldırılar ve üretici ülkelerdeki olumsuz hava koşulları, küresel arz endişelerini güçlendirdi.
Rusya ve Ukrayna arasındaki saldırıların yoğunlaşmasıyla buğday fiyatları da son iki yılın en yüksek seviyelerine çıktı. Aşırı sıcaklar, kuraklık ve tarımsal üretimde yaşanan sorunlara, çatışmalar nedeniyle gübre tedarikinde yaşanan aksaklıklar ve artan enerji maliyetleri de eklendi.
Üç Ticari Gemi Vuruldu
Karadeniz’deki gerilime ilişkin Rusya Savunma Bakanlığından yapılan açıklamada, Ukrayna’ya ait veya Ukrayna limanlarıyla bağlantılı olduğu belirtilen üç ticari geminin vurulduğu bildirildi.
Rus tarafı, söz konusu gemilerin askeri yük taşıdığını savunurken, Ukrayna yönetimi ve yerel makamlar hedef alınan gemi ve tesislerin önemli bölümünün sivil ticaret ile tarım ihracatında kullanıldığını belirtiyor. Taraflar, saldırıların niteliği konusunda karşılıklı suçlamalarını sürdürüyor.
İklim Krizi Yeni Göç Dalgalarını Tetikliyor
Karadeniz’deki gıda ve lojistik krizinin yanı sıra küresel ölçekte iklim kaynaklı göç riskleri de gündemdeki yerini koruyor. Birleşmiş Milletler Uluslararası Göç Örgütü (IOM) Genel Direktörü Amy Pope, doğal afetler ve çatışmalar nedeniyle yerinden edilen toplulukların desteklenmesi için uluslararası toplumun ortak hareket etmesi gerektiğini belirtti.
Pope, iklim değişikliğinin doğrudan insani göç krizine dönüştüğüne dikkat çekerek aşırı kuraklık, seller, deniz seviyesinin yükselmesi ve toprak tahribatı nedeniyle insanların yaşadıkları bölgeleri terk etmek zorunda kaldığını ifade etti.
Özellikle ada ülkeleri ve kıyı topluluklarında yükselen deniz seviyelerinin insanların evlerini ve geçim kaynaklarını tehdit ettiğini belirten Pope, iklim krizinin etkilerinin en ağır biçimde dünyanın yoksul ve kırılgan kesimlerinde hissedildiğine işaret etti.
