Kanada’nın Montréal kentinde Belediye Başkanı Soraya Martinez Ferrada, dört yıl önce iptal edilen REM de l’Est hızlı transit projesinin yeniden gündeme alınmasını istedi. Çağrı, Quebec eyalet seçim kampanyasının başlamasından kısa süre önce geldi.
Martinez Ferrada, Montréal Adası’nın doğu kesiminin Quebec City büyüklüğünde bir bölgeye ve eyalet nüfusunun yaklaşık onda birine ev sahipliği yaptığını belirterek, bölgenin güçlü bir hızlı toplu taşıma sistemine ihtiyaç duyduğunu savundu.
Proje Üç Kez Değişti
REM de l’Est ilk olarak CDPQ Infra tarafından çoğunlukla yükseltilmiş ve otomatik hafif metro sistemi olarak tasarlandı. Hat, Montréal şehir merkezine doğrudan bağlantı içeren geniş kapsamlı bir proje olarak planlandı.
Ancak Mayıs 2022’de Quebec hükümeti ile Montréal yönetiminin şehir merkezindeki bölümü projeden çıkarması ve güzergâhın kentsel entegrasyonuna ilişkin tartışmaların büyümesi üzerine CDPQ Infra projeden çekildi. Dosya daha sonra ARTM liderliğindeki bir çalışma grubuna devredilerek Projet structurant de l’Est (PSE) adını aldı.
Bunun ardından proje için farklı ulaşım seçenekleri geliştirildi. 2023’te tamamen yer altından ilerleyen metro seçeneğinin maliyeti yaklaşık 36 milyar Kanada doları olarak hesaplandı ancak Quebec tarafından kabul edilmedi.
2024’ün başlarında yüzey tramvayı önerisi gündeme geldi. Bu seçenek 28 istasyon ve yaklaşık 13 milyar Kanada dolarlık maliyet öngörüyordu. Aynı yılın mayıs ayında ise yaklaşık 38 kilometre uzunluğunda, 31 istasyonlu ve 18,6 milyar Kanada doları maliyetli genişletilmiş tramvay planı ortaya kondu.
Şehir Merkezi Bağlantısı Ortadan Kalktı
Projenin ilk tasarımından sonraki seçeneklerin ortak özelliği, doğrudan Montréal şehir merkezine bağlantının ortadan kaldırılması oldu. Bu değişiklik, ilk REM de l’Est planının en önemli unsurlarından birinin kaybedilmesi anlamına geldi.
Sonraki süreçte proje üzerinde çalışan ARTM ekiplerinin de küçültüldüğü bildirildi. Böylece doğu Montréal için yıllardır gündemde olan hızlı ulaşım projesi, farklı güzergâh ve araç seçenekleri arasında ilerlerken henüz inşaat aşamasına geçemedi.
Dosyanın Devri Bekleniyor
Quebec hükümeti, büyük ölçekli ulaşım projelerinin yürütülmesi amacıyla Mobilité Infra Québec adlı yeni bir yapı oluşturdu. PSE dosyasının da bu kuruma devredilmesi planlanıyor.
Ancak ağustos ayının başı itibarıyla devir işlemi henüz gerçekleşmedi. Dosyanın ARTM’den Mobilité Infra Québec’e aktarılabilmesi için gerekli hükümet kararnamesinin yayımlanmadığı belirtildi.
ARTM, temmuz ayında uzun vadeli toplu taşıma planlaması için sekiz bölge belirledi. Mevcut PSE koridoru bu bölgeler arasında ayrı bir çalışma alanı olarak yer almadı. Saint-Laurent–Ahuntsic–Montréal-Nord ile Les Moulins ise belirlenen bölgeler arasında bulunuyor.
REM Modeli Yeniden Gündemde
Belediye başkanının REM modelinin yeniden değerlendirilmesi yönündeki çağrısı, projenin geleceğinde CDPQ Infra’nın rolünün de yeniden tartışılmasına yol açabilir. Ancak şu aşamada yeni bir yetkilendirme modeli, uygulama yapısı veya projenin başka bir kuruma devredilmesine ilişkin resmi bir plan açıklanmış değil.
Mevcut son kapsamlı öneri, ARTM tarafından hazırlanan 18,6 milyar Kanada dolarlık tramvay projesi olarak bulunuyor. Kurum, dosyanın Mobilité Infra Québec’e aktarılmasını sağlayacak hükümet kararını beklerken ön çalışmalarını sürdürüyor.
Doğu Montréal’de Ulaşım Açığı Tartışılıyor
Montréal’in doğu kesiminde toplu taşıma büyük ölçüde otobüs bağlantılarına dayanıyor. Bölgeye Yeşil Hat bağlantılı otobüslerin yanı sıra Mavi Hat, Pie-IX hızlı otobüs hattı ve Exo’nun Mascouche banliyö treni hizmet veriyor.
Hâlihazırda işletilen REM hatları ise Güney Kıyısı, Deux-Montagnes ve Batı Adası yönlerine hizmet verirken doğu Montréal’e uzanmıyor. Bu durum, bölgenin hızlı toplu taşıma ağına doğrudan bağlanması tartışmasını sürdürüyor.
Rivière-des-Prairies–Pointe-aux-Trembles gençlik konseyi tarafından hazırlanan bir raporda da yetersiz toplu taşıma erişiminin eğitim eşitsizliklerini derinleştirebileceği savunuldu. Raporda 2021 verilerine göre bölgede lisans veya daha yüksek eğitim düzeyine sahip nüfusun oranının yüzde 20 olduğu, Montréal genelinde ise bu oranın yüzde 38’e ulaştığı belirtildi.
İnşaat Takvimi Henüz Yok
REM de l’Est’in yeniden başlatılması çağrısı, projenin geleceğine ilişkin siyasi tartışmayı yeniden hareketlendirse de şu anda onaylanmış bir inşaat programı bulunmuyor. 18,6 milyar Kanada dolarlık tramvay planı son yayımlanan kapsamlı seçenek olmayı sürdürürken, dosyanın hangi kurum tarafından ve hangi modelle ilerletileceği henüz kesinleşmiş değil.
Quebec’te seçim süreci yaklaşırken doğu Montréal’in hızlı toplu taşımaya erişimi yeniden siyasi gündemin önemli başlıklarından biri haline geliyor. Belediye yönetiminin REM modeline dönüş çağrısının, projenin yıllardır süren planlama ve yönetim belirsizliğini yeniden şekillendirip şekillendirmeyeceği ise önümüzdeki süreçte netleşecek.
