Antalya Ticaret Borsası ve Antalya Tarım Konseyi Başkanı Ali Çandır, TÜİK tarafından açıklanan Haziran 2026 Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi (Tarım-GFE) verilerini değerlendirdi. Haziran ayında Tarım-GFE’nin aylık % -0,92 ile son on yılın en düşük Haziran değeri olduğunu, yıllık bazda ise %32,06 artışla son üç yılın altında kaldığını bildirdi.
Çandır, aylık değişimin 2015’ten bu yana Haziran ortalaması olan %2,14’ün ve yıllık artışın son on yıl ortalaması olan %33,37’nin altında gerçekleştiğini vurguladı; bu durumun üreticilerin karşılaştığı maliyet baskısını daha belirgin hale getirdiğini belirtti.
Mal ve Hizmetlerde Aylık ve Yıllık Hareketler
Haziran verilerine göre tarımda kullanılan mal ve hizmetler endeksi aylık %1,20 azalırken, yıllık bazda %33,88 yükseldi. Tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksi ise aylık %0,93, yıllık %21,49 artış gösterdi.
| Kalem | Aylık Değişim | Yıllık Değişim |
|---|---|---|
| Tohum | % -0,24 | % 31,44 |
| Enerji | % -2,61 | % 31,21 |
| Gübre | % -2,10 | % 50,99 |
| Tarımsal İlaç | % 1,23 | % 22,60 |
| Veteriner Hizmetleri | % -3,32 | % 26,51 |
| Yem | % -1,44 | % 31,86 |
| Diğer | % 1,33 | % 34,40 |
Aylık bazda en yüksek artış %1,33 ile “Diğer” kaleminde, ikinci sırada %1,23 ile ilaçta görüldü; en yüksek düşüşler ise % -3,32 ile veteriner hizmetleri ve % -2,61 ile enerji kalemlerinde gerçekleşti. Yıllık bazda ise gübre %50,99 ile en yüksek artışı kaydetti; tarımsal ilaçlar ise %22,60 ile en düşük yıllık artış gösterdi.
Üretici Fiyatları ile Maliyet Artışları Arasındaki Uçurum
TÜİK’in açıklamasına göre Tarım-ÜFE Haziran’da aylık % -9,02 olarak gerçekleşti; bu oran, son 15 yıldaki Haziran ayı ortalaması olan %1,68’in oldukça altında. Çandır, tarımsal girdi maliyetlerinin uzun yıllar ortalamasının %2,14 olduğunu hatırlatarak, üretici fiyatlarındaki geri çekilmenin aylık bazda maliyet baskısını hafifletmediğini belirtti.
Yıllık verilerde Tarım-ÜFE %9,55; oysa 15 yıllık Haziran ortalaması %27,20 iken tarımsal girdi maliyetlerinin aynı dönemdeki ortalaması %33,37. Çandır bu verileri, üretici fiyatlarının uzun vadede maliyet artışlarına yetişemediğinin açık kanıtı olarak nitelendirdi.
Sanayi Kaynaklı Enflasyon Etkileri
Yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) ve yurt dışı üretici fiyat endeksi (YD-ÜFE) tarımı dolaylı şekilde etkilemeye devam ediyor. Haziran’da YD-ÜFE aylık %0,46, yıllık %30,33 artış gösterirken; uzun yıllar ortalamaları aylık %2,66 ve yıllık %27,43 olarak kaydedildi. Bu durumda aylık artış ortalamanın altında kalsa da yıllık artış ortalamanın üzerinde kaldı.
Yİ-ÜFE aylık %1,80, yıllık %28,09; üretici düzeyindeki gıda enflasyonu ise aylık %0,88, yıllık %33,07 seviyesinde. Buna göre Haziran ayında tarıma dayalı imalat sanayindeki enflasyonun, tarımdaki enflasyondan daha yüksek seyrettiği görüldü.
Gıda Enflasyonu ve Tüketici Fiyatları
TÜFE Haziran’da aylık %0,99, yıllık %32,11 artış gösterdi; bu değerler uzun dönem ortalamalarının aylık %0,73 ve yıllık %18,83’ün üzerinde. Gıda enflasyonunda yıllık artış %35,44 ile dikkat çekiyor. İşlenmemiş gıdada aylık % -2,83, yıllık %33,19; yaş meyve ve sebzede ise aylık % -10,22, yıllık %28,15 değişim belirlendi.
Küresel Gelişmelerin Yerel Etkileri ve Politika Önerileri
Çandır, enerji ve gübre piyasalarındaki küresel maliyet baskılarının tarımsal üretimde doğrudan maliyet unsuru oluşturduğunu söyledi. Haziran’da bazı girdi kalemlerinde gerileme gözlense de; enerji, doğal gaz, gübre ve lojistik maliyetlerindeki seyrin önümüzdeki dönemde yakından izlenmesi gerektiğini vurguladı.
Orta Doğu’daki çatışmalar, Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlikler ve Rusya-Ukrayna savaşına bağlı müdahaleler gibi jeopolitik risklerin tedarik zincirlerine ilave baskı getirebileceğini belirten Çandır, üreticilerin üretimden kopmaması için artan girdi maliyetlerine karşı doğrudan ve hedefli desteklerin uygulanmasının önemine dikkat çekti.
