Quebec City-Toronto arasında planlanan yüksek hızlı tren projesini yürüten Alto’nun, güzergah üzerinde kullanılacak tarım arazileri için piyasa değerinin üç katından fazla tazminat ödemeyi önerdiği bildirildi. Radio-Canada’nın kaynaklarına dayandırdığı habere göre toplam ödeme, bazı durumlarda kamulaştırılan arazinin piyasa değerinin yaklaşık yüzde 350’sine ulaşabilecek.
Alto’nun, Quebec’teki çiftçileri temsil eden Tarım Ürünleri Üreticileri Birliği (UPA) ve bölgesel kuruluşlarıyla yaklaşık bir yıldır tazminat modeli üzerinde görüştüğü belirtildi. Şirketin UPA ile bir çerçeve anlaşmasına ulaşmayı hedeflediği aktarılıyor.
Tazminat Paketinde Birden Fazla Ödeme Kalemi Bulunuyor
Radio-Canada’nın ulaştığı bilgilere göre önerilen modelde arazi sahiplerine öncelikle mülkün piyasa değerine göre nakit ödeme yapılacak. Buna ek olarak, anlaşmaların müzakere yoluyla sonuçlandırılmasını teşvik etmek amacıyla bir imza bonusu verilmesi planlanıyor.
Tazminat kapsamında ayrıca arazide oluşabilecek hasarlar, güzergah değişiklikleri ve drenaj sistemlerine ilişkin etkiler ile devredilen bölümdeki ürün kayıplarının da karşılanması öngörülüyor. Ürün kayıplarının bazı durumlarda süresiz veya 100 yıllık dönem üzerinden, ormanlık alanlarda ise 200 yıla kadar hesaplanabileceği belirtiliyor.
Kaynakların aktardığı modele göre tüm bu ödemelerin birleşmesiyle toplam tazminat, satın alınan arazinin piyasa değerinin yaklaşık yüzde 350’sine kadar çıkabilecek. Örneğin piyasa değeri 60 bin Kanada doları olan bir arazi için toplam ödemenin 200 bin ila 220 bin Kanada doları arasında olabileceği ifade ediliyor.
Çiftliklerin Büyük Bölümü Kullanılmaya Devam Edecek
Önerilen sistemde, çok sınırlı sayıdaki istisna dışında çiftliklerin tamamının satın alınmasının söz konusu olmayacağı bildiriliyor. Arazi sahipleri, mülklerinin kalan bölümünde tarımsal faaliyetlerini sürdürebilecek.
Kaynaklara göre mülk sahiplerinin çoğunda satın alınacak bölüm, toplam arazinin yüzde 2’sinden daha azını oluşturacak. Neredeyse tüm satın almaların ise çiftliğin yüzde 5’inden daha azını kapsaması bekleniyor.
Alto’nun ayrıca bir tarım arazisi vakfı oluşturmayı ve projeden etkilenen topluluklara yönelik başka faydalar sağlamayı planladığı aktarılıyor.
Alto’nun Yayınladığı Tazminat İlkelerinde Yüzde 350 Oranı Yok
Alto’nun internet sitesinde yayımladığı tazminat ilkelerinde ise arazi sahiplerine ödenecek toplam miktar için belirli bir çarpan bulunmuyor. Şirket, tazminat hesabında kullanılacak unsurlar arasında mülkün en yüksek ve en iyi kullanımına göre belirlenen piyasa değerini, rahatsızlık maliyetlerini, kısmi arazi alımından sonra kalan bölüm üzerindeki etkileri ve işletme kayıplarını sayıyor.
Ürün kayıplarının da 100 yıllık dönem üzerinden değerlendirilmesi şirketin açıkladığı ilkeler arasında yer alıyor. Alto ayrıca mülk sahiplerinin kendi hukuki danışmanlık ve bağımsız değerleme giderlerini karşılamayı taahhüt ediyor. Araziyi kiralayan çiftçiler de mülk sahiplerinden bağımsız şekilde tazmin edilecek.
Şirket, tarım arazilerine ilişkin açıklamasında kamulaştırma yerine öncelikle mülk sahipleriyle müzakere yoluyla anlaşmaya çalışacağını belirtiyor.
İnşaat öncesinde mevcut drenaj sistemlerinin incelenmesi, çalışma nedeniyle oluşabilecek zararların giderilmesi ve gerekli yeni drenaj sistemlerinin maliyetinin karşılanması da Alto’nun taahhütleri arasında bulunuyor. Üst toprağın alt topraktan ayrı şekilde kaldırılıp depolanması ve demiryolu güzergahı boyunca kalıcı çitlerin kurulması da planlanıyor.
Hydro-Québec Modeliyle Benzerlik Kuruluyor
Radio-Canada, Alto’nun UPA ile yürüttüğü görüşmeleri, tarım arazilerinden geçen elektrik iletim hatları için Hydro-Québec ile çiftçiler arasında yapılan anlaşmalara benzetti.
10 Kasım 2025’te imzalanan prensip anlaşmasına göre Hydro-Québec, elektrik hatları için kullanılan araziler konusunda çiftçilere mülkün piyasa değerine göre ödeme yapıyor. Bunun yanında inşaat ve işletme amacıyla kullanılan araziler için piyasa değerinin yüzde 25’i oranında ek ödeme öngörülüyor.
Hydro-Québec ayrıca genç çiftçileri destekleyen bir fona 10 yıl içerisinde 25 milyon Kanada doları aktaracak. Şirketin önümüzdeki yıllarda yaklaşık 5 bin kilometrelik yeni iletim hattı inşa etmeyi planladığı belirtiliyor.
Ancak iki sistem arasında önemli bir fark bulunuyor. Hydro-Québec’in uygulamasında arazi mülkiyeti çiftçide kalırken elektrik hatları için irtifak hakkı kullanılıyor. Alto ise yüksek hızlı tren güzergahı için ihtiyaç duyduğu arazi şeritlerini satın almayı planlıyor.
Montreal-Ottawa Kesiminde Çiftçilerin Endişesi Sürüyor
Alto projesinin ilk aşamasının Montreal ile Ottawa arasındaki yaklaşık 200 kilometrelik kesimi kapsaması ve inşaat çalışmalarının 2030 gibi erken bir tarihte başlaması planlanıyor.
UPA’nın Outaouais-Laurentides federasyonuna göre yalnızca bu bölüm en az 1.700 mülkü ve yaklaşık 500 çiftliği etkileyebilir. Federasyon, arazi incelemeleri için erişim talebi alan çiftçilere, tarım arazilerine yönelik etkiler konusunda yeterli bilgi sağlanana kadar bireysel anlaşma imzalamamaları çağrısında bulunuyor.
UPA, son dönemde projenin ve Alto tarafından yürütülen saha çalışmalarının askıya alınmasını da talep etti. UPA Başkanı Martin Caron, Federal Ulaştırma Bakanı Steven MacKinnon’a gönderdiği mektupta projenin şeffaflığı konusunda endişelerini dile getirdi.
Caron, resmi maliyet tahmininin 60 milyar ila 90 milyar Kanada doları arasında olduğunu, ancak gerçek maliyetin 150 milyar ila 200 milyar Kanada dolarına ulaşabileceğini öne sürdü. 19 Eylül’de Rigaud’da Alto projesine karşı bir protesto da düzenlendi.
Alto ise UPA’yı yeniden görüşmelere davet ederek topluluklar ve paydaşlarla yapılan görüşmelerin projenin şekillenmesinde etkili olduğunu belirtti. Montreal-Ottawa arasındaki bölüm için güncellenmiş güzergahın sonbaharda açıklanması bekleniyor. Güzergahın kamuoyuna sunulmasının ardından yeni istişare sürecinin başlaması planlanıyor.
