Çalışma hayatında haftalık çalışma süresinin aşılması halinde çalışanların fazla mesai ücreti hakkı doğabiliyor. Fazla çalışmanın hangi durumda zamlı ücretle karşılandığı, haftalık çalışma süresi 45 saatin altında olan işçiler için hesaplamanın nasıl yapıldığı ve ücret yerine izin kullanılıp kullanılamayacağı merak ediliyor.
Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?
Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma kapsamında değerlendiriliyor. Bu durumda çalışanın normal saatlik ücretinin yüzde 50 artırılmış tutarı, her bir fazla çalışma saati için ödeniyor.
Örneğin normal saatlik kazancı 200 TL olan bir çalışanın bir saatlik fazla mesai ücreti şu şekilde hesaplanıyor:
200 TL × 1,5 = 300 TL
Aynı çalışanın 10 saat fazla mesai yapması halinde toplam fazla çalışma ücreti 3 bin TL oluyor.
Haftalık Çalışma Süresi 45 Saatin Altındaysa Hesaplama Nasıl Yapılır?
İş sözleşmesinde haftalık çalışma süresinin 45 saatin altında belirlenmesi durumunda, sözleşmede kararlaştırılan sürenin üzerinde ve 45 saate kadar yapılan çalışmalar “fazla sürelerle çalışma” olarak kabul ediliyor.
Örneğin haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 40 saat olarak belirlenen bir çalışan 44 saat çalışırsa, 4 saatlik süre fazla sürelerle çalışma kapsamında bulunuyor. Bu çalışmanın her saati için normal saatlik ücretin yüzde 25 artırılmış tutarının ödenmesi gerekiyor.
Fazla Mesai Karşılığında İzin Kullanılabilir Mi?
Çalışan, fazla çalışma karşılığında zamlı ücret almak yerine serbest zaman kullanmayı tercih edebiliyor.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın açıklamalarına göre her bir saatlik fazla çalışma karşılığında çalışana 1 saat 30 dakika serbest zaman kullandırılabiliyor. Kullanılan bu izin süresinde çalışanın ücretinden herhangi bir kesinti yapılamıyor.
Fazla Mesai Ücreti Ödenmezse Ne Yapılmalı?
Hak edilen fazla mesai ücretinin işveren tarafından ödenmemesi halinde çalışanın öncelikle yaptığı fazla çalışmaları ve ödenmeyen ücretleri gösteren kayıtları muhafaza etmesi önem taşıyor.
Bordrolar, puantaj kayıtları, işyerine giriş ve çıkış kayıtları, elektronik postalar ve mesajlaşmalar çalışma süresinin ispatında kullanılabilecek belgeler arasında yer alabiliyor.
Çalışanlar ayrıca çalışma hayatıyla ilgili bilgi ve yönlendirme almak amacıyla ALO 170 üzerinden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na başvurabiliyor. Bakanlığın resmi kaynaklarında çalışma hayatına ilişkin başvuruların ALO 170 ve CİMER üzerinden de değerlendirildiği belirtiliyor.
Fazla Mesai İçin Dava Açmadan Önce Arabuluculuk Şartı
Fazla mesai gibi işçilik alacaklarından kaynaklanan uyuşmazlıklarda doğrudan dava açılması yerine öncelikle zorunlu arabuluculuk sürecinin tamamlanması gerekiyor.
Tarafların arabuluculuk aşamasında anlaşmaya varamaması durumunda ise iş mahkemesinde dava açılması mümkün olabiliyor. İş uyuşmazlıklarında arabuluculuk sürecine ilişkin uygulamalar ve resmi bilgilendirmeler Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından da yayımlanıyor.
Hangi Çalışmalar Fazla Mesai Sayılıyor?
Genel uygulamada haftalık 45 saatin üzerindeki çalışmalar fazla çalışma olarak değerlendiriliyor. Ancak haftalık çalışma süresinin belirlenmesinde işyerinde geçirilen toplam süre ile fiilen çalışılan süre birbirinden ayrılıyor.
Yemek ve çay molaları gibi ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmadığı için yalnızca çalışanın işyerinde kaç saat bulunduğuna bakılarak fazla mesai hesabı yapılamıyor. Haftalık çalışma süresi ve fiilen gerçekleştirilen çalışma saatlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Fazla Mesai Hesabında Çalışma Kayıtları Önem Taşıyor
Fazla mesai alacağının miktarı her çalışan için aynı olmayabiliyor. İş sözleşmesindeki çalışma süresi, işyerindeki çalışma düzeni, bordrolar, puantajlar ve diğer çalışma kayıtları hesaplamayı doğrudan etkileyebiliyor.
Özellikle işveren ile çalışan arasında uyuşmazlık bulunması halinde somut çalışma koşullarının ve mevcut belgelerin birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Bu nedenle fazla mesai alacağına ilişkin hukuki bir sorun yaşanması durumunda iş hukuku alanında uzman bir hukukçudan destek alınması önem taşıyor.
