Küresel gıda ve gübre piyasalarında jeopolitik gerilimler, yüksek enerji maliyetleri ve olumsuz hava koşullarının etkisi devam ediyor. Orta Doğu’daki çatışmalar, Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle Karadeniz ticaretinde yaşanan belirsizlikler ve deniz taşımacılığındaki güvenlik sorunları, ürünlerin tedarik ve nakliye maliyetlerini artırıyor.
Kızıldeniz ve Babulmendeb Boğazı çevresindeki güvenlik riskleri nedeniyle bazı taşımacılık şirketlerinin rotalarını Ümit Burnu’na çevirmesi, teslimat sürelerini uzatırken yakıt, navlun ve sigorta giderlerini de yükseltiyor. Bu gelişmeler enerji ve gübrenin yanı sıra tahıl ve diğer gıda ürünlerinin taşıma maliyetleri üzerinde de baskı oluşturuyor.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile Dünya Bankası verilerine göre küresel gıda fiyatları ağustosta Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesine çıktı. Gübre fiyatları ise yılın ikinci çeyreğinde ulaştığı zirveden gerilemesine rağmen yüksek seviyelerde kalmayı sürdürüyor.
Gıda Fiyatlarında Kasım 2022 Sonrası En Yüksek Seviye
FAO Gıda Fiyat Endeksi, ağustosta aylık bazda yüzde 1,9 yükselerek 133,3 puana ulaştı. Böylece endeks, Kasım 2022’den bu yana gördüğü en yüksek seviyeye çıktı.
Küresel gıda fiyatları geçen yılın aynı ayına göre yüzde 2,5 artarken, Mart 2022’de Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlamasının ardından ulaşılan tarihi zirvenin altında kaldı.
Ağustos ayında endekste yer alan tahıl, bitkisel yağ, et, süt ürünleri ve şeker gruplarının tamamında fiyat artışı kaydedildi.
Şeker fiyatları aylık yüzde 11,9 artarak Haziran 2025’ten bu yana en yüksek seviyesine yükseldi. Avrupa Birliği’nde sıcak ve kurak hava nedeniyle şeker pancarı veriminde düşüş beklentisi, El Nino’nun Asya üretimine yönelik riskleri, Brezilya’nın orta-güney bölgesindeki üretim kayıpları ve Hindistan’ın gümrüksüz ham şeker ithalatı kararı fiyatları destekledi.
Aynı dönemde tahıl fiyatları yüzde 2,2, süt ürünleri yüzde 2,3 ve et fiyatları yüzde 1 arttı.
Buğday Ve Mısır Fiyatlarında Yükseliş
Buğday fiyatları, Karadeniz üzerinden gerçekleştirilen ihracattaki sorunlar ile Avrupa’daki sıcak ve kurak hava koşullarının etkisiyle ağustosta aylık yüzde 2,6 yükseldi. Buğdayın yıllık fiyat artışı ise yüzde 15 oldu.
Mısır fiyatları da ABD ve Avrupa Birliği’ndeki üretime ilişkin endişeler, yem ve etanol talebindeki hareketlilik ile Ukrayna’nın ihracatında yaşanan aksamaların etkisiyle yüzde 2,5 arttı. Pirinç fiyatlarında ise yüzde 0,5’lik yükseliş görüldü.
Bitkisel yağ fiyatları da güçlü ithalat talebi ve Güneydoğu Asya’da El Nino kaynaklı üretim kaybı endişeleriyle yükselişini sürdürdü. Fiyatlar, Haziran 2022’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
Küresel Tahıl Üretiminde Düşüş Bekleniyor
FAO, küresel tahıl üretiminin bu yıl geçen yıla göre yüzde 2 gerileyerek 2 milyar 980 milyon tona düşmesini bekliyor.
Tahminlere göre dünya genelinde mısır üretiminin 1 milyar 309 milyon ton, buğday üretiminin 810,7 milyon ton ve pirinç üretiminin 553,1 milyon ton olması öngörülüyor.
Küresel tahıl stoklarının halen makul seviyelerde bulunmasına rağmen üretim ve ticarette yaşanabilecek gerilemenin piyasalardaki arz endişelerini artırabileceği değerlendiriliyor.
Gübre Fiyatları Zirveden Geriledi
Dünya Bankası verileri, küresel gübre fiyatlarının yılın ikinci çeyreğinde ulaştığı yüksek seviyelerden gerilediğini ortaya koyuyor. Küresel gübre fiyat endeksi haziranda 156,1 puan seviyesindeyken ağustosta 146,4 puana geriledi. Böylece haziran-ağustos döneminde yüzde 6,2 düşüş yaşandı. Endeks ağustosta aylık bazda da yüzde 1,9 geriledi.
Ürenin ton fiyatı aynı dönemde yüzde 13,9 azalarak 453,1 dolardan 390 dolara indi. Triple süper fosfatın ton fiyatı yüzde 4,2 düşüşle 735,6 dolardan 704,4 dolara, potasyum klorürün fiyatı ise yüzde 3,9 gerileyerek 402,5 dolardan 386,9 dolara düştü.
Buna karşılık diamonyum fosfatın ton fiyatı yüzde 1,2 artarak 783,8 dolardan 793,5 dolara çıktı. Fosfat kayasının fiyatı da yüzde 8,3 yükselerek ton başına 156,9 dolardan 170 dolara ulaştı.
Gübre Piyasasında Arz Endişeleri Hafifledi
Üre fiyatlarındaki gerilemede, Orta Doğu’daki çatışmaların ilk döneminde oluşan arz endişelerinin kısmen azalması etkili oldu. Çatışmalar ve Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatlarda yaşanan aksamalar, küresel üre arzının önemli bölümünün kesintiye uğrayabileceği endişesini artırmış ve fiyatların ikinci çeyrekte hızla yükselmesine yol açmıştı.
Alternatif üreticilerin ihracatlarını artırması, Rusya ve ABD’nin pazardaki payının yükselmesi ve ithalatçı ülkelerin tedarik kaynaklarını çeşitlendirmesi arz baskısını hafifletti. Yüksek fiyatlar nedeniyle bazı alıcıların gübre alımlarını ertelemesi veya azaltması da fiyatlardaki düşüşü destekledi.
Dünya Bankası, Orta Doğu’daki çatışmaların enerji ve gübre piyasalarına etkisi nedeniyle gübre fiyatlarının 2026 genelinde ortalama yüzde 31 artmasını bekliyor. Kurum ayrıca gübrenin çiftçiler açısından erişilebilirliğinin 2022’den bu yana en düşük seviyeye gerileyebileceğini öngörüyor.
Bununla birlikte yüksek enerji maliyetleri, Hürmüz ve Babulmendeb Boğazı’ndaki deniz trafiği aksamaları, El Nino bağlantılı hava koşulları, Karadeniz ticaretindeki belirsizlikler ve fosfat arzındaki sıkışıklığın küresel gıda fiyatları üzerinde gelecek dönemde de yukarı yönlü risk oluşturabileceği belirtiliyor.
