İzmir’in Urla ilçesindeki Liman Tepe kazılarında yaklaşık 5 bin yıl öncesine tarihlenen bir drenaj sistemi gün yüzüne çıkarıldı. Taş kanallardan oluşan ve yağmur sularını yönlendirmek amacıyla kullanıldığı değerlendirilen sistemin, Ege ve Batı Anadolu’da benzerlerine az rastlanan yapılardan biri olduğu belirtildi. İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin destek verdiği kazılarda, antik yerleşimin sokakları, uzun evleri, surları ve su sistemi araştırılıyor.
İzmir Büyükşehir Belediyesi, kentin arkeolojik mirasının korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması amacıyla kazı çalışmalarına yönelik desteğini sürdürüyor. 2026 yılı destek programında 16 arkeolojik kazıya toplam 19 milyon 665 bin 625 lira kaynak ayrılırken, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ankara Üniversitesi’nin destekleriyle sürdürülen Liman Tepe çalışmalarında 35 kişilik ekip görev yapıyor.
5 Bin Yıllık Kentin Sokağında
Ankara Üniversitesi Deniz Arkeolojisi Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü ve Liman Tepe Kazı Başkanı Prof. Dr. Vasıf Şahoğlu, kazıların 1992 yılında Prof. Dr. Hayat Erkanal başkanlığında başladığını, 2020’den itibaren ise kendi başkanlığında devam ettiğini belirtti.
Şahoğlu, çalışmalarla Urla’nın yaklaşık 7 bin yıllık geçmişinin aydınlatılmaya çalışıldığını ifade ederek, kazı alanının yaklaşık 5 bin yıl önce surlarla çevrili bir kentin parçası olduğunu söyledi. Alanda uzun ev olarak tanımlanan yapıların arasında bulunan ekibin, binlerce yıl önce kullanılan bir sokağı ortaya çıkardığını aktardı.
Taş Kanallarla Yağmur Suyunu Yönlendirdiler
Kazıların bu yılki en önemli bulgularından biri, antik yerleşimde ortaya çıkarılan su sistemi oldu. Farklı kotlarda bulunan terasların arasında taşlarla inşa edilmiş kanallar tespit edildi.
Şahoğlu, kanalların içme suyu amacıyla yapılmış olmayabileceğini, yerleşimin merkezine doğru derinleşen yapıların yağmur sularını belirli bir noktaya yönlendirmek için kullanılmış olabileceğini söyledi. Taş kanallardan oluşan sistemin, Ege’de ve Batı Anadolu’da oldukça az bilinen örneklerden biri olduğu belirtildi.
Araştırmacılar, drenaj sisteminin işlevinin kesin olarak ortaya çıkarılması için daha ayrıntılı incelemeler yapacak. Böylece yaklaşık 5 bin yıl önce bölgede yaşayan insanların su yönetimine ilişkin uygulamalarına dair yeni bilgiler elde edilmesi hedefleniyor.
Uzun Evlerin Girişinde Büyük Çömlekler Bulundu
Kazı çalışmalarında yaklaşık 5 bin yıllık uzun evlerde de yeni buluntulara ulaşıldı. Evlerin giriş bölümlerinde zemine sabitlenmiş büyük çömlekler ortaya çıkarıldı.
Bu kapların su, tahıl veya başka ürünlerin depolanması amacıyla kullanılmış olabileceği değerlendiriliyor. Çömleklerden alınacak toprak örnekleri, botanik ve mikromorfoloji uzmanları tarafından incelenecek. Yanmış tohumların bulunması halinde kapların hangi ürünleri barındırdığına ilişkin daha net sonuçlara ulaşılması bekleniyor.
Evler Aynı Zamanda Üretim Alanıydı
Liman Tepe’nin yaklaşık 4 bin 500 ile 5 bin yıl önceki dönemine ait yerleşimin surlarla çevrili güçlü bir merkez olduğu ifade edildi. Bu döneme ait uzun evlerin Ege’de bilinen en büyük yapılardan bazıları olduğu belirtildi.
Yaklaşık 25 metreden uzun ve 5 metre genişliğindeki yapılarda yalnızca barınma faaliyetlerinin gerçekleşmediği, farklı üretim çalışmalarının da yürütüldüğü anlaşılıyor. Bir yapıda metal üretimine ilişkin bulgulara rastlanırken, başka bir evde tekstil üretiminde kullanılan dokuma ağırlıkları bulundu.
Bu bulgular doğrultusunda bazı yapıların “atölye-ev” niteliğinde olduğu değerlendiriliyor. Böylece aynı mekanlarda hem gündelik yaşamın sürdürüldüğü hem de üretim faaliyetlerinin gerçekleştirildiği ortaya konuluyor.
Ege Adalarıyla Binlerce Yıllık Ticaret
Liman Tepe kazılarında bulunan seramikler, yerleşimin Ege’deki deniz ticaretindeki rolüne ilişkin önemli veriler sunuyor. Kazılarda Kiklad Adaları kökenli olduğu belirlenen seramik örnekleri ortaya çıkarıldı.
Yaklaşık 4 bin 500 yıl öncesine tarihlenen bu buluntular, Liman Tepe ile Ege adaları arasında deniz yoluyla bağlantı kurulduğunu gösteriyor. Kiklad Adaları’nda üretilerek Liman Tepe’ye getirilen seramik kaplarda zeytinyağı veya şarap gibi ürünlerin taşınmış olabileceği değerlendiriliyor.
Buluntular, Liman Tepe’nin yalnızca yerel bir yerleşim olmadığını, aynı zamanda Ege’deki deniz ticaret ağlarının önemli merkezlerinden biri olduğunu ortaya koyuyor.
Deniz Aşırı Bağlantı 7 Bin Yıl Öncesine Uzandı
Liman Tepe’nin denizle bağlantısının yaklaşık 7 bin yıl önceye kadar uzandığı belirtiliyor. Bu döneme ait tabakalarda Melos Adası kaynaklı obsidyen örnekleri bulundu.
Volkanik cam olarak bilinen obsidyen, metalin kullanılmaya başlanmasından önce kesici aletlerin üretiminde önemli bir hammadde olarak kullanılıyordu. Melos’tan deniz yoluyla Liman Tepe’ye getirilen obsidyenlerin bölgede işlendiğine ilişkin bulgular da elde edildi.
Kazı ekibi tarafından küçük bir atölyenin bulunması, büyük obsidyen parçalarının adadan getirildikten sonra Liman Tepe’de aletlere dönüştürülmüş olabileceği ihtimalini güçlendiriyor. Bu veriler, yerleşimin binlerce yıl önce Ege Denizi üzerinden farklı merkezlerle bağlantı kurduğunu gösteriyor.
Türkiye’nin İlk Su Altı Liman Kazısı
Liman Tepe’yi Türkiye arkeolojisi açısından önemli kılan unsurlardan biri de araştırmaların kara ile sınırlı olmaması. Deniz altındaki limanda yürütülen kazı ve araştırmaların 2000 yılından bu yana devam ettiği belirtiliyor.
Liman Tepe’de Türkiye’nin ilk su altı liman kazılarının gerçekleştirildiğini aktaran Şahoğlu, bu yılki çalışmalarda özellikle limanın mendirek yapısının tarihlendirilmesine odaklanıldığını söyledi. Taşlık mendireğin farklı noktalarında sondajlar gerçekleştirilerek yapının ne zaman inşa edildiği ve ne kadar süre kullanıldığı araştırılıyor.
Deniz altı çalışmalarında amfora ve seramiklerin yanı sıra zeytin ve üzüm çekirdekleri ile fındık gibi organik kalıntılara da ulaşılıyor. Bu buluntular, antik yerleşimin ekonomik yapısı ve deniz ticareti hakkında önemli bilgiler sağlıyor.
Eserlerin Korunması Nesiller Boyu Sürecek
Denizden çıkarılan arkeolojik eserlerin araştırılması ve korunması uzun yıllar süren titiz bir çalışma gerektiriyor. Tuz ve deniz canlılarının etkisinden arındırılan parçalar, uzmanlar tarafından tek tek birleştirilerek yeniden bütün haline getiriliyor.
Kazı Başkanı Şahoğlu, bazı kapların parçalarının 10 yıldır tamamlanmaya çalışıldığını belirterek, su altından çıkarılan eserlerin bilim dünyasına kazandırılmasının uzun soluklu bir süreç olduğunu vurguladı.
Liman Tepe kazılarının farklı bilim insanlarının çalışmalarıyla nesiller boyunca sürmesi bekleniyor. Kazı ekibi, ortaya çıkarılan her buluntunun doğru biçimde korunması, belgelenmesi ve gelecek araştırmacılara aktarılmasını temel sorumluluklardan biri olarak görüyor.
