ABD Federal İddialar Mahkemesi, Maryland’de eski demiryolu hatlarının halka açık yürüyüş yoluna dönüştürülmesi nedeniyle açılan davada federal hükümeti 13 arazi sahibine karşı sorumlu tuttu. Mahkeme, 1890’lı yıllarda düzenlenen bazı demiryolu geçiş hakkı tapularının rekreasyon amaçlı yürüyüş yolu kullanımını kapsamadığına hükmetti.
Yargıç Ryan T. Holte’nin 14 Eylül 2026 tarihli kısmi özet kararı, hükümetin karşı talebinin de reddedilmesini içeriyor. Dava, Dorchester ve Caroline ilçelerinde eski Baltimore ve Eastern Shore Demiryolu koridorunun 14,73 millik bölümü üzerindeki 18 vergi parselini kapsıyor. Arazi sahiplerine ödenecek tazminat miktarı ise henüz belirlenmedi.
Tarafların, davanın bundan sonraki aşamasına ilişkin önerilen takvimi içeren ortak durum raporunu 14 Ekim 2026’ya kadar mahkemeye sunması gerekiyor.
Demiryolu Hattı Yürüyüş Yoluna Dönüştürüldü
Davanın temelini, Maryland ve Delaware Demiryolu Şirketi’nin 1 Mart 2024’te üç hat üzerindeki hizmetlerini sonlandırması oluşturuyor. Cambridge ile Linkwood yakınları arasındaki 8,23 millik bölüm, Hurlock-Preston arasındaki 6,1 millik hat ve Hurlock içerisindeki 0,4 millik bölümde demiryolu işletmesi sona erdirildi.
Dorchester County aynı gün Yüzey Ulaşım Kurulu’na başvurarak hatların yürüyüş yolu olarak kullanılmasına izin verilmesini istedi. Koridorun sahibi Maryland Transit İdaresi de bu talebe onay verdi.
Yüzey Ulaşım Kurulu, 29 Ağustos 2024’te Ulusal Patika Sistemi Yasası kapsamında Geçici Patika Kullanım Sertifikası düzenledi. Sertifika, koridorun halka açık bir rekreasyon yoluna dönüştürülmesine izin verirken, gelecekte demiryolu hizmetinin yeniden başlatılabilmesi için koridorun korunmasını da öngörüyordu.
Arazi sahipleri ise 3 Eylül 2024’te dava açarak yürüyüş yolu kullanımının ve buna bağlı yeni irtifak hakkının mülklerinin tazminat ödenmeden kamulaştırılması anlamına geldiğini savundu.
Mahkeme Tapu Senetlerindeki İfadeye Odaklandı
Federal hükümet, Maryland hukukuna göre hem demiryolu hattının hem de rekreasyon amaçlı yürüyüş yolunun kamuya açık bir yol niteliğinde olduğunu ileri sürdü. Bu nedenle demiryolu kullanımından yürüyüş yolu kullanımına geçilmesinin arazi sahiplerinin mülkiyet haklarında yeni bir kayıp oluşturmadığını savundu.
Hükümet bu görüşünü Maryland’in en yüksek mahkemesinin 1999 tarihli Chevy Chase Land Co. v. United States kararına dayandırdı. Söz konusu kararda, belirli bir amaç belirtilmeden verilen demiryolu geçiş hakkının yürüyüş yolu kullanımını da kapsayabileceğine hükmedilmişti.
Ancak Yargıç Holte, Maryland’deki bu davada yer alan tapu senetlerinin farklı bir dil kullandığına dikkat çekti. 1891 ile 1894 arasında düzenlenen dokuz tapuda Baltimore ve Eastern Shore Demiryolu’na verilen geçiş hakkı “yol yatağı için” şeklinde tanımlanıyordu.
“Yol Yatağı” İfadesi Belirleyici Oldu
Mahkemenin değerlendirmesine göre dönemin sözlükleri, “yol yatağı” ifadesini demiryolunun raylarını taşıyan temel veya demiryolu altyapısıyla ilişkilendiriyordu. Yargıcın tarihi İngilizce metinler üzerinde yaptığı incelemede ise bu ifadenin kamuya açık bir yürüyüş yolunu tanımlamak için kullanıldığına ilişkin bir örneğe rastlanmadı.
Holte, bu nedenle 1890’lı yıllara ait tapuların demiryolu amacıyla sınırlı bir irtifak hakkı oluşturduğuna karar verdi. Ayrıca tapu senetlerinde demiryolunun inşa edilmesinden elde edilecek faydaların arazi sahiplerine yapılan ödemenin unsurları arasında yer almasının da bu yorumu desteklediğini belirtti.
Buna karşılık Chevy Chase davasındaki 1911 tarihli tapuda geçiş hakkı “ücretsiz ve kalıcı” olarak tanımlanmış, ancak kullanım amacı açıkça sınırlandırılmamıştı. Mahkeme, bu nedenle iki davadaki tapu ifadelerinin aynı şekilde değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaştı.
Bir Parselde Demiryolu İrtifakı Zamanaşımıyla Kazanıldı
Davada Brewis mülkü olarak anılan bir parsel için tapu senedinin bulunmadığı belirtildi. Taraflar, demiryolunun bu taşınmaz üzerindeki hakkını zamanaşımı yoluyla elde ettiği konusunda anlaşmaya vardı.
Federal hükümet, söz konusu irtifak hakkının demiryolu kullanımından başka bir amaçla kullanılabileceğini gösteren herhangi bir kanıt bulunmadığını kabul etti. Mahkeme de bir yürüyüş yolunun, geçmişteki demiryolu kullanımının öngörülebilir bir uzantısı sayılamayacağına karar verdi.
Karar, tapu metinlerinin demiryolu koridorlarının gelecekteki kullanımının belirlenmesindeki önemini de ortaya koydu. Belirli bir demiryolu amacıyla sınırlandırılan geçiş hakları daha dar yorumlanırken, kullanım amacı belirtilmeyen daha geniş irtifak haklarının farklı değerlendirilmesi gerektiği belirtildi.
Arazi Sahiplerinin Tazminatı Henüz Belirlenmedi
Mahkemenin 14 Eylül tarihli kararı, arazi sahiplerinin haklılığı konusunda sorumluluğu belirliyor ancak ödenecek tazminat miktarını kesinleştirmiyor. Her bir mülk için adil tazminatın hesaplanması davanın sonraki aşamasında yapılacak.
Benzer tapu ifadelerinin bulunduğu Blake v. United States davasında da mahkeme aynı gün benzer yönde karar verdi.
Arazi sahiplerini temsil eden Lewis Rice hukuk firması, koridor boyunca yaklaşık 65 mülk sahibinin henüz hak talebinde bulunmadığını tahmin ediyor. Firmanın açıklamasına göre bu tür talepler için başvuru süresi Ağustos 2030’da sona erecek.
Maryland’in Doğu Kıyısındaki Demiryolu Ağı
Söz konusu koridor, Maryland’in 1982’de iflas eden Penn Central Railroad’un varlıklarından devraldığı demiryolu ağının bir parçası. Maryland Ulaştırma Bakanlığı’nın Ağustos 2024 tarihli raporuna göre Maryland Transit İdaresi bu tür koridorların yaklaşık 150 miline sahip ve bunun yaklaşık 92 mili Doğu Kıyısı bölgesinde bulunuyor.
Raporda Cambridge Hattı’nın 30 millik bölümünün 15 milinin aktif olarak kullanıldığı belirtilirken, yaklaşık 6,5 millik Preston Hattı’nın bir milden daha az kısmında işletme yapıldığı kaydedildi.
Eyalet yönetimi, hatların işletilmesi için 40 yıllık bir kamu-özel ortaklığı kiralaması planlarken, geçici olarak yürüyüş yolu kullanımına ayrılan bölümler kapsam dışında tutuldu. Bu bölümlerde demiryolu koridorunun gelecekte yeniden kullanıma açılabilmesi için mevcut mülkiyet ve ulaşım haklarının korunması öngörülüyor.
