Peru’da demiryolu altyapısının geliştirilmesine yönelik yeni bir yatırım gündeme geldi. Ferrocarril Transandino, ülkenin güneyindeki demiryolu sisteminin modernize edilmesi amacıyla yaklaşık 800 milyon ABD doları büyüklüğünde bir planı Ulaştırma ve Haberleşme Bakanlığı’nın (MTC) değerlendirmesine sundu. Projenin Cusco-Machu Picchu arasındaki Sur Oriente hattının yanı sıra Cusco, Puno ve Arequipa bağlantılarını sağlayan Sur demiryolunu da kapsaması öngörülüyor.
MTC ile Ferrocarril Transandino yetkilileri, 1 Eylül 2026’da demiryolu altyapısının geleceğine ilişkin bir toplantı gerçekleştirdi. Bakanlık, görüşmenin ardından şirket tarafından iletilen modernizasyon önerisinin inceleneceğini duyurdu. Ancak projenin nasıl finanse edileceği, hangi sözleşme modeliyle uygulanacağı ve çalışmaların ne zaman başlayacağı konusunda henüz resmi bir takvim açıklanmadı.
İki Önemli Demiryolu Hattı Yenilenecek
Ferrocarril Transandino tarafından sunulan plan, Peru’nun güneyindeki iki ayrı demiryolu bölümünü birlikte ele alıyor. Bunlardan daha uzun olan Ferrocarril Sur, Matarani ve Mollendo’dan başlayarak Arequipa, Juliaca, Puno ve Cusco’ya kadar uzanıyor. Aralık 2025 verilerine göre 854 kilometrelik hat üzerinde 54 istasyon bulunuyor.
Sur Oriente hattı ise Cusco’dan Hidroeléctrica’ya kadar uzanıyor ve Urubamba’ya bir bağlantı kolu içeriyor. Toplam 134 kilometre uzunluğundaki bu bölümde 11 istasyon yer alıyor. Hat, özellikle Machu Picchu’ya yönelik yolcu taşımacılığı açısından büyük önem taşıyor.
Önerilen 800 milyon dolarlık yatırım programının her iki demiryolu bölümünde de kapasite ve altyapı iyileştirmeleri sağlaması hedefleniyor. Bakanlığın açıklamasına göre çalışmaların tamamlanmasıyla taşıma kapasitesinin artırılması, hizmet kalitesinin yükseltilmesi ve demiryolu sisteminin doğal afetlere karşı daha dayanıklı hale getirilmesi amaçlanıyor.
Peru Ve Bolivya Arasında İntermodal Proje Gündemde
Ferrocarril Transandino’nun MTC’ye sunduğu çalışma yalnızca mevcut demiryolu altyapısının yenilenmesiyle sınırlı değil. Şirket aynı zamanda Peru ile Bolivya arasında yeni bir intermodal taşımacılık modeli üzerinde çalışıyor.
Taslak projeye göre demiryolu ve karayolu taşımacılığının bir liman terminaliyle entegre edilmesi planlanıyor. Böylece bölgesel yük hareketliliğinin artırılması ve farklı ulaşım türleri arasında daha etkin bir bağlantı kurulması hedefleniyor.
Bununla birlikte söz konusu intermodal projenin de hangi aşamada olduğu, yatırım miktarının ne kadar olacağı veya uygulamaya ne zaman geçileceği konusunda henüz ayrıntılı bir açıklama yapılmadı.
İmtiyaz Sözleşmesinin Süresi 2034’te Doluyor
Modernizasyon teklifinin en önemli başlıklarından biri, demiryolu işletmesinin mevcut imtiyaz sözleşmesinin son yıllarına yaklaşmış olması. Peru yönetimi Ferrocarril Sur ve Sur Oriente hatlarının işletme imtiyazını 1999 yılında verdi.
Ositrán kayıtlarına göre başlangıçta 30 yıllık süre için düzenlenen imtiyaz sözleşmesine beş yıllık uzatma imkanı da eklendi. Mevcut durumda sözleşmenin 2034 yılında sona ermesi öngörülüyor.
Ferrocarril Transandino daha sonraki dönemlerde ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci beş yıllık uzatma taleplerinde bulundu. Ancak Ulaştırma ve Haberleşme Bakanlığı bu talepleri kabul etmedi. Şirketin son uzatma talebi de 2024 yılında, başvuru tarihinden yaklaşık bir yıl sonra reddedildi.
Bu nedenle 800 milyon dolarlık yeni yatırım önerisinin, kalan yaklaşık sekiz yıllık imtiyaz dönemiyle nasıl ilişkilendirileceği önemli bir soru olarak öne çıkıyor. Resmi kaynaklarda şirketin bu yatırımı 2034 yılına kadar geri kazanmasını gerektiren bir hüküm bulunmuyor. Aynı şekilde yatırımın hangi finansman ve sözleşme yapısıyla gerçekleştirileceği de henüz açıklanmış değil.
Mevcut Sözleşmede Sabit Yatırım Hedefi Bulunmuyor
1999 yılında imzalanan imtiyaz sözleşmesi, belirli bir asgari yatırım tutarı ya da zorunlu fiziksel yatırım miktarı ortaya koymuyor. Bunun yerine şirketin ilk beş yıllık dönemde altyapıyı Amerika Birleşik Devletleri Federal Demiryolu İdaresi’nin Sınıf 2 standartlarına uygun hale getirmesi şartı bulunuyor.
Sözleşmede ayrıca rayların rehabilitasyonu ve bakımına yönelik belirli harcamaların devlete yapılacak ödemelerde mahsup edilmesine imkan tanıyan bir mekanizma oluşturuldu.
Yeni yatırımların kredi olarak değerlendirilmesine ilişkin uygulama Eylül 2009’da sona erdi. Buna rağmen daha önce kabul edilen kredi mekanizmasının etkisi 2018 yılına kadar devam etti. Ositrán verilerine göre bu kapsamda kabul edilen yatırım tutarı 213 milyon Peru Solu, başka bir ifadeyle yaklaşık 77,8 milyon ABD doları olarak kayıtlara geçti.
Şirketin gündeme getirdiği 800 milyon dolarlık yeni yatırım tahmini, bu rakamın nominal olarak on katından daha yüksek bir büyüklüğe işaret ediyor. Ancak 77,8 milyon dolarlık tutarın 1999’dan bu yana yapılan tüm yatırımları temsil etmediği belirtiliyor.
Ferrocarril Transandino’nun kendi bildirimlerine göre şirket 2024 yılında ray yatırımlarına 29,6 milyon Sol harcadı. Bu miktar, 2023 yılına kıyasla yüzde 5 daha düşük gerçekleşti.
Yolcu Sayısı 2025’te Rekor Kırdı
Modernizasyon teklifinin gündeme geldiği dönemde güney Peru demiryollarında yolcu trafiğinin de güçlü seviyelere ulaştığı görülüyor. 2025 yılında toplam yolcu sayısı 3,46 milyona çıkarak rekor seviyeye yükseldi.
Bir önceki yıla göre yolcu sayısında yüzde 10,2 artış yaşanırken, 2019 yılında kaydedilen 2,88 milyonluk seviyenin de üzerine çıkıldı. Yolcuların yüzde 99,2’si Sur Oriente bölümünü kullandı.
Yolcu taşımacılığında PeruRail yüzde 76’lık payla ilk sırada yer alırken, Inca Rail’in payı yüzde 24 olarak kaydedildi. Özellikle Machu Picchu’ya ulaşımda kullanılan Sur Oriente hattının bölgedeki turizm hareketliliği açısından kritik bir rol üstlendiği görülüyor.
Yük taşımacılığında ise farklı bir tablo ortaya çıktı. 2025 yılında taşınan toplam yük miktarı yüzde 4,7 gerileyerek 2,93 milyon tona düştü. Yüklerin yüzde 99,3’ü Sur Oriente bölümünde taşındı. Cerro Verde ve Las Bambas, hattın başlıca yük müşterileri arasında yer almaya devam etti.
Demiryolunda Kesintiler Ve Güvenlik Sorunları Yaşandı
Ferrocarril Transandino’nun modernizasyon gerekçeleri arasında altyapının doğal olaylara karşı dayanıklılığının artırılması da bulunuyor. Geçmiş dönemde hatta çeşitli nedenlerle operasyonel kesintiler yaşandı.
2025 yılı içerisinde heyelan nedeniyle meydana gelen boru çökmesi, kaya ve toprak hareketleri, protestolar ve iki trenin çarpışması gibi olaylar seferlerin geçici olarak durdurulmasına neden oldu.
Lokomotiflerin kullanılabilirlik oranı da dikkat çekti. 2025 yılında ortalama lokomotif kullanılabilirliği yüzde 76 seviyesinde kaldı. Bu oran, Dünya Bankası tarafından belirtilen yüzde 80’lik kıyaslama değerinin altında bulunuyor. Böylece lokomotif kullanılabilirliği üst üste beşinci yıl referans seviyenin gerisinde kaldı.
Raydan çıkma vakalarında ise artış görüldü. Fetransa tarafından bildirilen verilere göre 2025 yılında 33 raydan çıkma olayı yaşandı. Bu sayı, 2024 yılına göre yüzde 37,5 daha fazla oldu.
Ositrán, raydan çıkmaların yalnızca altyapı koşullarından kaynaklanmadığını, operasyon sırasında gerçekleştirilen manevraların da etkili olabileceğini belirtiyor. Denetim kurumu aynı zamanda imtiyaz sahibinin 2025 yılında geçerli güvenlik ve teknik standartlara uyduğunu bildiriyor.
Projenin Önünde Sözleşme Süreci Var
800 milyon dolarlık yatırım önerisinin hayata geçmesi halinde mevcut imtiyaz sözleşmesinde değişiklik yapılması gerekebilir. Böyle bir durumda değişikliklerin sözleşme ekiyle resmileştirilmesi ve Ositrán’ın teknik değerlendirme sürecine dahil olması bekleniyor.
Ferrocarril Sur ve Sur Oriente imtiyaz sözleşmesi 1999 yılından bu yana altı kez değiştirildi. Son değişiklik 27 Nisan 2026 tarihinde gerçekleştirildi. Ositrán’ın güncel sözleşme belgesinde başlangıçtaki 30 yıllık süre ile beş yıllık uzatma seçeneği yer almaya devam ediyor.
Buna karşın MTC’nin 1 Eylül’de yaptığı açıklamada projenin hangi finansman yöntemiyle yürütüleceğine ilişkin bir ayrıntı verilmedi. İhale, tedarik yöntemi veya yeni bir sözleşme modeli konusunda da henüz resmi bir karar bulunmuyor.
Dolayısıyla Peru’nun güney demiryolları için açıklanan 800 milyon dolarlık modernizasyon planı şimdilik değerlendirme aşamasında bulunuyor. Projenin kapsamı ve yatırım büyüklüğü şirket tarafından ortaya konulmuş olsa da finansman, sözleşme yapısı ve uygulama takviminin belirlenmesi için MTC’nin değerlendirme sürecinin tamamlanması gerekiyor.
