ABD Başkanı Donald Trump, 3 Kasım’da gerçekleştirilecek ara seçimler öncesinde seçmenlerin dikkatini çekecek yeni bir ekonomik vaat açıkladı. Trump, Cumhuriyetçilerin Kongre’nin hem Temsilciler Meclisi hem de Senato kanadında çoğunluğu sağlaması halinde ülkedeki her yetişkin yurttaşa 5 bin dolar ödeme yapılacağını söyledi.
Teksas’ın Dallas kentinde düzenlenen Cumhuriyetçi Parti kongresinde konuşan Trump, söz konusu ödemeyi “Trump temettüsü” olarak adlandırdı. ABD Başkanı, Cumhuriyetçilerin Kongre’nin iki kanadında da üstünlük sağlaması durumunda her yetişkine 5 bin dolar verileceğini belirterek ödemenin yalnızca ABD sınırları içerisinde harcanması gerektiğini savundu.
Ancak Trump, bu ödemelerin hangi mekanizma üzerinden gerçekleştirileceği, programın kapsamının nasıl belirleneceği ve paranın ülke içinde harcanmasının nasıl denetleneceği konusunda ayrıntı vermedi.
Programın Maliyeti 1,3 Trilyon Dolara Çıkabilir
ABD’de yaklaşık 270 milyon yetişkin bulunduğu dikkate alındığında, kişi başına 5 bin dolarlık ödeme yapılması halinde programın federal bütçeye maliyetinin yaklaşık 1,3 trilyon dolara ulaşabileceği hesaplanıyor.
Trump ise açıklamasında bu büyüklükteki kaynağın nasıl karşılanacağına ilişkin somut bir finansman planı ortaya koymadı. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise vaat sonrasında gümrük tarifelerinden elde edilen gelirleri işaret etti.
Vance, Trump yönetiminin yabancı ülke ve şirketlere uyguladığı tarifelerden yüksek miktarda gelir sağlandığını savunarak söz konusu kaynağın vatandaşlara yapılacak ödemelerin finansmanında kullanılabileceğini öne sürdü. Vance, planı “Amerikan çalışanlarına yönelik bir temettü” olarak nitelendirdi.
Trump Daha Önce 2 Bin Dolar Demişti
Trump daha önce de gümrük vergilerinden elde edilen gelirlerin vatandaşlara aktarılması fikrini gündeme getirmiş ve kişi başına 2 bin dolarlık ödeme yapılabileceğini söylemişti.
Yeni vaatle birlikte öngörülen miktarın 5 bin dolara çıkarılması, planın finansmanına ilişkin tartışmaları da beraberinde getirdi. Özellikle federal bütçeden yapılacak böylesi yüksek tutarlı bir harcamanın Kongre onayı gerektirmesi, uygulamanın nasıl hayata geçirileceği sorusunu gündeme taşıdı.
Trump konuşmasında, söz konusu ödeme programı için Kongre’den gerekli yasal ve bütçesel onayı nasıl alacağı konusunda ayrıntılı bir açıklama yapmadı.
Demokratlardan “Boş Vaat” Eleştirisi
Demokratlar ise Trump’ın 5 bin dolarlık ödeme sözünü “boş vaat” olarak değerlendirdi. Planın ekonomik açıdan uygulanabilirliği tartışılırken, federal harcamaların Kongre tarafından onaylanması gerektiğine dikkat çekiliyor.
Vaat, seçimlerden kısa süre önce doğrudan nakit ödeme yapılacağı açıklaması nedeniyle hukuki açıdan da tartışılıyor. ABD federal yasalarında, seçmenlerin oy verme tercihlerini etkilemek amacıyla doğrudan ödeme yapılması yasaklanıyor.
Bununla birlikte bazı hukukçular, Trump’ın açıklamasının belirli seçmen gruplarına yönelik bir ödeme yerine ülkedeki tüm yetişkin yurttaşları kapsayan genel bir ekonomik politika sözü olarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Bu nedenle vaadin doğrudan “oy satın alma” kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği konusunda farklı görüşler bulunuyor.
Ekonomik Baskının Arttığı Dönemde Geldi
Trump’ın 5 bin dolarlık ödeme vaadi, ABD’de hayat pahalılığı ve enerji maliyetlerinin yeniden önemli ekonomik başlıklar arasında yer aldığı bir dönemde açıklandı.
ABD ve İsrail’in şubat ayında İran ile başlayan savaşı sonrasında Tahran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğini büyük ölçüde aksatması, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz piyasalarında dalgalanmalara neden oldu.
Trump, Cumhuriyetçi Parti kongresindeki konuşmasında savaşın ara seçimler öncesinde sona ermeyebileceğini ve petrol fiyatlarının da yüksek seyretmesinin mümkün olduğunu söyledi. ABD Başkanı, yaşanan ekonomik sıkıntıların İran’ın nükleer silah geliştirmesinin önüne geçilmesi için katlanılması gereken kısa vadeli bir maliyet olduğunu savundu.
Ödeme İçin Kongre Desteği Gerekiyor
ABD’de ara seçimler 3 Kasım’da yapılacak. Seçimlerde Temsilciler Meclisi’ndeki tüm sandalyeler ile Senato’daki sandalyelerin bir bölümü için oy kullanılacak.
Trump’ın açıkladığı 5 bin dolarlık “Trump temettüsü”nün hayata geçirilmesi ise yalnızca seçim sonuçlarına değil, Cumhuriyetçilerin Kongre’de gerekli çoğunluğu sağlamasının ardından bütçe ve yasal düzenlemeler için gereken onayın alınmasına da bağlı olacak.
Ödemenin kaynağı, kapsamı ve uygulama yöntemi konusunda henüz ayrıntılı bir plan açıklanmamış olması, Trump’ın vaadinin önümüzdeki dönemde ABD siyasetinde ve ekonomi gündeminde tartışılmaya devam edeceğine işaret ediyor.
