Çin’in geliştirdiği gizli askeri uzay uçağına ait yüksek çözünürlüklü bir uydu fotoğrafı ilk kez kamuoyuyla paylaşıldı. 2024 yılında ABD merkezli uydu görüntüleme şirketi Maxar (Vantor) tarafından kaydedilen görüntü, ABD Savunma İstihbarat Ajansı’nın (DIA) uzaydaki tehditlere ilişkin gizliliği kaldırılmış değerlendirme raporunda yayımlandı. Fotoğraf, Çin’in yeniden kullanılabilir uzay aracının tasarımına ilişkin önemli ayrıntıları ortaya koydu.
X-37B’ye Benzer Tasarım Dikkat Çekti
Görüntüdeki Çin uzay uçağı, ABD Uzay Kuvvetleri tarafından kullanılan X-37B ile benzer özellikler taşıyor. Delta kanat yapısı, yük bölmesi kapakları, koyu renkli ısı kalkanı ve güneş panellerini barındıran arka bölümüyle araç, yeniden kullanılabilir uzay uçağı tasarımını temel alıyor.
Maxar’ın söz konusu gözlemi, 2024 yılında Güney Kore’de düzenlenen bir konferansta ABD Uzay Kuvvetleri yetkilisi tarafından daha önce duyurulmuştu. Ancak aracın genel şeklini ayrıntılı biçimde gösteren yüksek çözünürlüklü fotoğraf bugüne kadar kamuoyuna açıklanmamıştı.
Çin Dört Uzay Uçağı Görevi Gerçekleştirdi
DIA raporunda Çin’in uzay uçağının yörüngedeki faaliyetlerine ilişkin yeni operasyonel ayrıntılar paylaşılmadı. Bununla birlikte Çin’in 2020 yılından bu yana dört uzay uçağı görevi gerçekleştirdiği ve bu görevlerin dokuz aya kadar sürdüğü belirtiliyor. Şubat ayında fırlatılan dördüncü aracın ise halen yörüngede bulunduğu ifade ediliyor. Çin’in envanterinde kaç uzay uçağı olduğu ve görevlerin kesin amaçları bilinmiyor.
ABD Uzay Kuvvetleri ise dönüşümlü olarak kullandığı iki X-37B uzay uçağına sahip. Bugüne kadar sekiz görev gerçekleştiren araçlardan birinin en uzun görevi yaklaşık iki buçuk yıl sürdü. ABD yönetimi X-37B’nin tasarımını ve boyutlarını açıklarken bazı deneylerini de kamuoyuyla paylaştı. Ancak uzay aracının yürüttüğü faaliyetlerin önemli bölümü gizli tutuluyor.
Çin’in geliştirdiği araç da X-37B gibi geleneksel bir roketin yük kaplaması içerisinde uzaya gönderiliyor. Yörüngeye ulaştıktan sonra uydu benzeri görevler yürüten uzay uçağı, görevini tamamladığında atmosfere yeniden giriyor ve otonom şekilde bir piste iniş yapıyor. Tasarımıyla NASA’nın Uzay Mekiği’nin daha küçük ve insansız bir versiyonunu andırıyor.
Uzay Uçakları Uydulara Göre Farklı Avantajlar Sunuyor
DIA, uzay uçaklarının gelişmiş manevra kabiliyetlerinin belirli görevlerde geleneksel uydulara kıyasla avantaj sağladığını değerlendiriyor. Çin’in aracı şimdiye kadar alçak Dünya yörüngesinde (LEO) faaliyet gösterdi.
ABD’nin X-37B uzay uçağı ise görevlerinden birinde yaklaşık 38 bin 600 kilometre irtifaya ulaştı. Araç, daha sonra atmosfere yeniden giriş ve iniş hazırlıkları kapsamında aerodinamik frenleme tekniğini kullandı.
Çin Yörüngedeki Bir Nesneyi Yakalayıp Yeniden Bıraktı
Çin’in uzay uçağı, kargo bölmesinden küçük uydular bırakabilmesinin yanı sıra yörüngedeki nesneleri yakalama kabiliyetini de gösterdi. Astrofizikçi Jonathan McDowell’ın açık kaynaklı yörünge takip verileri üzerinde yaptığı incelemeye göre araç, haziran ayında küçük bir uyduyu yörüngeye bıraktı ve temmuz ayında yeniden yakaladı. Aynı işlemin ağustos ve eylül aylarında da tekrarlandığı değerlendiriliyor.
Bu işlemlerin robotik bir kol kullanılarak gerçekleştirilmiş olabileceği belirtiliyor. Söz konusu kabiliyet; uyduların yörüngede bakımının yapılması, diğer uzay araçlarıyla etkileşim kurulması ve yörüngedeki nesnelerin kontrol edilmesi gibi farklı amaçlara hizmet edebilir. Ancak Çin’in bu faaliyetlerdeki kesin hedefleri açıklanmış değil.
Aracın resmi adı da belirsizliğini koruyor. Batılı yayınlarda uzay uçağı, Çin’in 2000’li yıllardaki robotik uzay uçağı geliştirme çalışmalarına ilişkin haberlerde kullanılan Shenlong adıyla anılıyor. Çin devlet medyasında ise araç için çoğunlukla “Chongfu Shiyong Shiyan Hangtian Qi” (CSSHQ) ifadesi kullanılıyor. Bu ad, “yeniden kullanılabilir deneysel uzay aracı” anlamına geliyor.
Çin’in Lazer Silahı Kapasitesine İlişkin Değerlendirme
DIA raporunda Çin’in uydu karşıtı sistem geliştirme çalışmaları da ele alınıyor. Kurum, Çin ordusunun yönlendirilmiş enerji silahlarını (DEW), uyduları geçici veya kalıcı olarak devre dışı bırakabilecek sistemler arasında değerlendirdiğini bildiriyor.
Rapora göre Çin, alçak Dünya yörüngesindeki uyduların işleyişini bozmak, performanslarını düşürmek veya fiziksel hasar vermek amacıyla farklı güç seviyelerine sahip birden fazla kara konuşlu lazer sistemi işletiyor. DIA, 2020’li yılların sonlarına doğru Çin’in uzay tabanlı lazer silahlarını ve daha yüksek güçlü kara konuşlu sistemleri devreye alabileceğini öngörüyor. Bu sistemlerin daha yüksek yörüngelerdeki uyduları da tehdit edebilecek kapasiteye ulaşabileceği değerlendiriliyor.
Raporda ayrıca Çin’in kara konuşlu anti-uydu füzelerini test ettiği bilgisine yer veriliyor. Ülkenin geçen yıl Dünya’dan yaklaşık 36 bin kilometre yükseklikteki jeosenkron yörüngede uydu yakıt ikmali gerçekleştirdiği de belirtiliyor. DIA’nın değerlendirmesine göre bu gösterim, söz konusu irtifada başka hiçbir ülkenin gerçekleştirmediği bir başarı niteliği taşıyor.
ABD Ve Rusya Da Uzaydaki Askeri Kabiliyetlerini Geliştiriyor
ABD Uzay Kuvvetleri de jeosenkron yörüngede diğer uyduları incelemek üzere tasarlanmış bir uydu filosuna sahip. Kurum, bu araçların manevra kabiliyetlerini artırmak amacıyla yörüngede yakıt ikmali yapılabilecek yeni sistemler de tedarik etti.
ABD Hava Kuvvetleri Sekreteri Troy Meink, geçen ay Pentagon’un uzayda silah sistemleri konuşlandırdığını açıkladı. Bu açıklama, ABD yönetiminin yörüngede silah bulundurduğunu resmen kabul etmesi açısından dikkat çekti.
Rusya da yörüngede muharebe kabiliyetleri geliştirmeye yönelik çalışmalarını sürdürüyor. ABD istihbarat yetkilileri, Moskova’nın uzaya nükleer silah yerleştirme planı üzerinde de durduğunu belirtiyor. Çin, ABD ve Rusya’nın yürüttüğü çalışmalar, uzayın askeri faaliyetler açısından giderek daha önemli bir alan hâline geldiğine işaret ediyor.
