Avrupa Birliği’nin 9-20 Kasım tarihlerinde Antalya’da düzenlenecek COP31 iklim zirvesi için hazırladığı müzakere taslağı gündeme geldi. AB, sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik Birleşmiş Milletler çalışma programının 2040 yılına kadar uzatılmasını talep ederken zirvede yeni iklim finansmanı taahhütleri verilmesine mesafeli yaklaşıyor. Bu tutumun, iklim değişikliğiyle mücadele için daha fazla kaynak isteyen gelişmekte olan ülkelerle görüş ayrılıklarına neden olabileceği değerlendiriliyor.
12 Ekim’de ortaya çıkan ve AB Konseyi dönem başkanlığını yürüten İrlanda tarafından hazırlanan taslak, Birliğin Antalya’daki müzakerelerde hangi konulara öncelik vereceğini gösteriyor. AB, ülkelerin daha önce açıkladığı emisyon azaltım hedeflerinin somut politikalara dönüştürülmesini isterken yeni mali taahhütler konusunda aynı yaklaşımı benimsemiyor.
Emisyon Azaltım Programının 2040’a Kadar Sürmesi İsteniyor
AB’nin taslağında yer alan başlıca taleplerden biri, Birleşmiş Milletler bünyesinde yürütülen emisyon azaltım çalışma programının süresinin uzatılması oldu. 2022 yılında başlatılan program, ülkelerin sera gazı salımlarını düşürmek için uygulayabilecekleri önlemlerin değerlendirilmesine ve yeni iş birliği alanlarının belirlenmesine imkân sağlıyor.
Mevcut takvime göre 2026 sonunda tamamlanması öngörülen programın 2040 yılına kadar devam etmesini isteyen AB, emisyon azaltım politikalarının uzun vadede uluslararası gündemde kalmasını amaçlıyor. Böylece ülkelerin yalnızca açıkladıkları hedeflerin değil, bu hedeflere ulaşmak için hayata geçirdikleri uygulamaların da değerlendirilmesi hedefleniyor.
Taslakta belirtilen 2040 tarihi, ülkelerin emisyonlarını sıfırlaması için önerilen yeni bir son tarih değil. Bu tarih, AB’nin uzatılmasını istediği Birleşmiş Milletler emisyon azaltım çalışma programının süresini ifade ediyor.
Yeni İklim Finansmanı Taahhütlerine Mesafeli Duruyor
Taslağın tartışma yaratabilecek bölümlerinden biri, iklim finansmanına ilişkin yaklaşım oldu. AB, Antalya’daki zirvede yeni finansman taahhütleri verilmesi konusunda sınırlı bir hareket alanı bulunduğu görüşünde.
Bu yaklaşım, iklim değişikliğinin etkilerine uyum sağlamak ve enerji sistemlerini dönüştürmek için daha fazla kaynağa ihtiyaç duyan gelişmekte olan ülkelerle anlaşmazlık yaşanmasına yol açabilir. Özellikle düşük gelirli ülkeler, aşırı hava olaylarının neden olduğu zararlarla mücadele ederken yenilenebilir enerji, altyapı ve tarım yatırımlarını finanse etmekte zorlanıyor.
Gelişmekte olan ülkeler, emisyon azaltım yükümlülüklerinin artırılmasıyla birlikte daha güçlü finansman desteği sağlanmasını istiyor. AB ise yeni mali sözler vermekten çok daha önce kabul edilen hedeflerin uygulanmasına öncelik veriyor.
Bununla birlikte taslak, mevcut iklim fonlarının kapatılmasını veya daha önce kararlaştırılan finansman kaynaklarının iptal edilmesini öngörmüyor.
300 Milyar Dolarlık Mevcut Hedef Korunuyor
Uluslararası iklim finansmanına ilişkin daha önce kabul edilmiş önemli hedefler bulunuyor. 2024 yılında Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de düzenlenen COP29 zirvesinde, gelişmiş ülkelerin öncülüğünde gelişmekte olan ülkelere sağlanan yıllık iklim finansmanının 2035 yılına kadar en az 300 milyar dolara çıkarılması kararlaştırılmıştı.
Ayrıca kamu ve özel sektör dahil bütün finansman kaynaklarının katkısıyla yıllık toplam tutarın 2035’e kadar 1,3 trilyon dolara yükseltilmesi yönünde çağrı yapılmıştı.
AB maliye bakanları da 9 Ekim’de kabul ettikleri iklim finansmanı sonuç bildirgesinde yıllık 300 milyar dolarlık uluslararası hedefe bağlılıklarını yeniden teyit etti. Bu nedenle AB’nin yeni finansman taahhütlerine mesafeli yaklaşması, mevcut hedefinden vazgeçtiği anlamına gelmiyor.
Gelişmekte olan ülkeler açısından ise açıklanan hedeflerin ne kadarının gerçekten kullanılabilir finansmana dönüşeceği önem taşıyor. Antalya’daki müzakerelerde mevcut taahhütlerin uygulanması ve yeni kaynak ihtiyacı arasındaki ayrımın öne çıkması bekleniyor.
Fosil Yakıtlardan Uzaklaşma Ve Elektrikleşme Gündemde
AB’nin hazırladığı taslakta emisyonların azaltılmasının yanı sıra enerji dönüşümünün hızlandırılması da önemli bir yer tutuyor. İrlanda’nın İklim Bakanı Darragh O’Brien, ülkeler arasındaki ortaklıkları güçlendirerek özellikle fosil yakıtlardan uzaklaşma ve elektrikleşme alanlarında ilerleme sağlamayı amaçladıklarını belirtti.
Bu yaklaşım, ulaşım, sanayi ve binalarda elektrik kullanımının artırılmasını, elektriğin ise giderek daha fazla temiz enerji kaynaklarından üretilmesini kapsıyor.
Ancak fosil yakıt kullanımının azaltılmasına yönelik uluslararası kararlar, ekonomik büyümeyi ve enerji arz güvenliğini önceliklendiren ülkeler arasında görüş ayrılıklarına neden olabiliyor.
AB, geçen yıl Brezilya’da düzenlenen COP30’da yaşanan anlaşmazlıkların Antalya’da tekrarlanmasını önlemeyi hedefliyor. Bu doğrultuda ülkeler arasında açık çatışmalar yaşanması yerine mevcut taahhütlerin uygulanmasına ve ortak projelerin geliştirilmesine ağırlık verilmesi planlanıyor.
AB Çevre Bakanları Müzakere Taslağını Değerlendirecek
İrlanda tarafından hazırlanan taslağın, 12 Ekim’deki AB çevre bakanları toplantısında ele alınması öngörülüyor. Toplantıda COP31 hazırlıklarının değerlendirilmesi ve Birliğin ortak müzakere yaklaşımının belirlenmesi bekleniyor.
Görüşmelerin gündeminde AB’nin emisyon ticaret sistemiyle ilgili düzenlemeler de bulunuyor. Ancak bu düzenlemeler, Antalya’da uzatılması önerilen Birleşmiş Milletler emisyon azaltım çalışma programından ayrı bir süreç olarak yürütülüyor.
AB’nin COP31’e hangi ifadelerle katılacağı, üye ülkeler arasındaki değerlendirmelerin ardından netleşecek. Bu nedenle mevcut taslak, kabul edilmiş bir uluslararası anlaşma değil, Birliğin müzakere pozisyonunu şekillendirmeye yönelik bir hazırlık belgesi niteliği taşıyor.
Antalya’daki İklim Pazarlığı Türkiye İçin Neden Önemli?
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31, 9-20 Kasım tarihlerinde Antalya’da gerçekleştirilecek. Türkiye zirveye ev sahipliği yapacak ve başkanlık görevini üstlenecek. Avustralya ise müzakerelerin yürütülmesinde başkanlık sorumluluğunu paylaşacak.
Türkiye’nin ev sahipliğinde yapılacak görüşmelerde iklim hedefleri, enerji yatırımları ve gelişmekte olan ülkelerin finansmana erişimi öne çıkacak. Bu başlıklar, Türkiye’nin sanayi ve enerji politikaları açısından da önem taşıyor.
Sanayide düşük karbonlu üretime geçiş, yenilenebilir enerji kapasitesinin artırılması ve elektrik altyapısının güçlendirilmesi uzun vadeli finansman gerektiriyor. Özellikle Avrupa pazarına ihracat yapan Türk şirketlerinin enerji dönüşümünü finanse edebilmesi, uluslararası rekabet güçlerini korumaları bakımından önem taşıyor.
Bununla birlikte AB’nin COP31 taslağı tek başına Türkiye’ye yeni bir vergi, ihracat yükümlülüğü veya finansman kısıtlaması getirmiyor.
Antalya zirvesinin temel gündemlerinden biri, uluslararası iklim hedeflerinin hangi finansman koşullarıyla uygulanacağı konusunda uzlaşma sağlanması olacak. AB’nin emisyon azaltım çalışma programını 2040’a kadar uzatma talebi ile yeni finansman taahhütlerine mesafeli yaklaşımı arasındaki fark, müzakerelerin dikkat çeken başlıklarından birini oluşturacak.
