Letonya Ulaştırma Bakanlığı, mevcut finansman, planlama ve yönetim yaklaşımıyla Rail Baltica ana hattının ülke sınırları içindeki bölümünün 2030 yılına kadar tamamlanmasının teknik olarak mümkün olmadığını açıkladı. Hükümet, projenin sürdürülebilmesi için asgari uygulanabilir bir altyapı modeli hazırlanmasına karar verirken, Letonya üç Baltık ülkesi adına Avrupa Birliği’nden 10 milyar avroluk ek finansman talebini sürdürüyor.
Mevcut Yaklaşımın Sürdürülemez Olduğu Belirtildi
Letonya hükümeti, 1 Ekim’de Rail Baltica projesinin ülkedeki geleceğine ilişkin Ulaştırma Bakanlığı tarafından hazırlanan raporu değerlendirdi. Raporda projenin tamamlanabilmesi için farklı uygulama seçenekleri, bunların maliyetleri ve Letonya devlet bütçesinden ihtiyaç duyulabilecek ilave kaynaklar ele alındı.
Ulaştırma Bakanı Rihards Kozlovskis, hükümete projenin kapsamı, maliyeti ve finansman ihtiyacına ilişkin ilk kez bütüncül bir değerlendirme sunulduğunu belirtti. Bakanlık, yalnızca ilave kaynak aktarılmasının sorunları çözmeyeceğini, projenin yönetim ve planlama yapısında da köklü değişikliklere ihtiyaç bulunduğunu bildirdi.
10 Haziran 2025 tarihli Bakanlar Kurulu kararı doğrultusunda Rail Baltica’nın yönetimi, finansmanı, ekonomisi, teknolojisi ve hukuki yapısını incelemek üzere uluslararası danışmanlık şirketi Alvarez & Marsal Infrastructure & Capital Projects görevlendirildi.
Danışmanların yaptığı değerlendirmede, mevcut sermaye maliyetleri, beklenen finansman açığı ve takvim dikkate alındığında mevcut yaklaşımın sürdürülmesi halinde Rail Baltica’nın Letonya’da uygulanabilir olmadığı sonucuna varıldı.
Projenin Yeniden Yapılandırılması Gündemde
Letonya hükümeti, danışmanların tavsiyeleri doğrultusunda Rail Baltica için “asgari uygulanabilir konfigürasyon” olarak tanımlanan MVC modelinin hazırlanmasına karar verdi. Bu modelle ana hattın çalışabilmesi için gerekli olan en temel altyapı ve hizmetlerin belirlenmesi amaçlanıyor.
Letonya Ulaştırma Bakanlığı, 2026 yılı sonuna kadar MVC çalışmasını yürütecek bağımsız bir danışmanın belirlenmesi için piyasa araştırması yapacak. Çalışmanın tamamlanmasının ardından ortaya çıkacak sonuçlar ve ihtiyaç duyulan finansman hükümete sunulacak.
Bu süreçte mevcut çalışmalar, daha önce tahsis edilen kaynaklar çerçevesinde devam edecek. Ancak Bakanlar Kurulu’nun onayı olmadan Rail Baltica için yeni mali veya sözleşmeye dayalı yükümlülük oluşturulamayacak.
Devlet bütçesinden yeni kaynak aktarılması da MVC çalışmasının tamamlanmasının ardından, ilgili yılın bütçe taslağı hazırlanırken değerlendirilecek. Ayrıca Devlet Şansölyeliği ile Ulaştırma Bakanlığı’nın 2026 yılı sonuna kadar proje için yeni bir yönetim modeli önermesi bekleniyor.
Baltık Demiryolu Ağı İçin Stratejik Öncelik
Ulaştırma Bakanı Kozlovskis, Rail Baltica’nın Baltık ülkelerinin Avrupa demiryolu ağına bağlanması açısından önemini koruduğunu vurguladı. Bakan, mevcut jeopolitik ortamda Avrupa demiryolu koridorunun askeri hareketlilik ve sivil güvenlik açısından da önemli bir unsur haline geldiğini ifade etti.
Ancak projenin makul bir maliyetle hayata geçirilmesi gerektiğini belirten Kozlovskis, Rail Baltica’nın uygulanabilir hale gelmesi için projenin temel unsurlarının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Projenin zamanlaması ve finansmanının da Avrupa Komisyonu ile birlikte ele alınması gerektiği belirtildi.
Letonya hükümeti ayrıca ülkede halihazırda inşa edilmiş Rail Baltica altyapısının korunması ve işletilmesi için gelecekte ihtiyaç duyulacak devlet kaynaklarına ilişkin ayrı bir rapor hazırlayacak.
Letonya 10 Milyar Avroluk AB Desteğinde Israrcı
Projenin geleceğine ilişkin belirsizliklere rağmen Letonya, Avrupa Birliği’nden talep ettiği finansman konusunda pozisyonunu değiştirmedi. Letonya Dışişleri ve Ulaştırma Bakanlıkları, AB kurumlarıyla yürütülen görüşmelerde Baltık ülkelerinin Rail Baltica’nın tamamlanması için 2028-2034 dönemindeki Avrupa Birliği uzun vadeli bütçesinden yüzde 85 oranında, toplam 10 milyar avroluk eş finansman sağlanması talebini savunmaya devam ediyor.
Estonya, Letonya ve Litvanya hükümet başkanları tarafından 22 Eylül 2026’da kabul edilen ortak bildiride de 10 milyar avroluk finansman talebi öne çıktı. Üç ülke, Rail Baltica ana hattının yeni Çok Yıllık Mali Çerçeve döneminde faaliyete geçirilmesini hedeflediklerini açıkladı.
İlk Aşamanın Hedefi 2030
9 Temmuz 2025 tarihli Komisyon Uygulama Kararı’nda Rail Baltica’nın ilk aşamasının 31 Aralık 2030’a kadar tamamlanması öngörülüyor. Bu kapsamda Tallinn’den Varşova’ya uzanan öncelikli güzergâhta elektrikli standart demiryolu altyapısının kurulması ve Avrupa Demiryolu Trafik Yönetim Sistemi’nin (ERTMS) devreye alınması planlanıyor.
Belirlenen takvime göre Tallinn-Pärnu ile Pärnu-Estonya-Letonya sınırı arasındaki demiryolu altyapısının 31 Aralık 2028’e kadar tamamlanması hedefleniyor. Estonya-Letonya sınırı ile Salaspils arasındaki bölüm için son tarih 2029 olarak belirlenirken, Salaspils’ten Letonya-Litvanya sınırına ve buradan Panevėžys’e uzanan bölümlerde çalışmaların 2029 ortalarında tamamlanması planlanıyor.
Litvanya tarafında Panevėžys-Kaunas hattındaki ray üstyapısının 2029 ortasında tamamlanması, Marijampolė-Kaunas bölümünün ise 2029 sonuna kadar bitirilmesi öngörülüyor. Polonya tarafında Varşova-Ełk hattındaki yükseltme çalışmalarının 2029 sonuna kadar tamamlanması, Ełk ile Litvanya-Polonya sınırı arasındaki bölümün ise 2030 sonuna kadar bitirilmesi planlanıyor.
Böylece Tallinn-Varşova güzergâhının tamamında elektrikli standart hat ve ERTMS sisteminin 31 Aralık 2030’a kadar devreye alınması hedefleniyor.
Rail Baltica’nın Maliyeti 15,3 Milyar Avro
Rail Baltica ortak girişimi RB Rail AS tarafından Haziran 2024’te yayımlanan güncellenmiş maliyet-fayda analizinde, projenin ilk aşamasının 2022 fiyatlarıyla yaklaşık 15,3 milyar avroya mal olacağı hesaplandı.
Söz konusu tahmin, üç Baltık ülkesini kapsayan ve Polonya’ya bağlanan demiryolu hattının 2030 yılına kadar faaliyete geçirilmesi varsayımına dayanıyor. Analizde kilometre başına yaklaşık 26 milyon avroluk maliyet öngörülürken, mevcut kaynakların üzerinde ihtiyaç duyulacak AB finansmanının büyük ölçüde yeni AB bütçesine ilişkin müzakerelere bağlı olduğu belirtildi.
Avrupa Komisyonu ise 2028-2034 dönemi için 81,4 milyar avroluk Avrupa Bağlantı Tesisi bütçesi önerdi. Bu kaynağın 51,5 milyar avroluk bölümünün ulaştırma ve askeri hareketlilik alanlarına ayrılması planlanıyor.
Baltık ülkelerinin talep ettiği 10 milyar avroluk Rail Baltica finansmanı, önerilen ulaştırma ve askeri hareketlilik bütçesinin yaklaşık beşte birine karşılık geliyor. Letonya’nın yeni yapılandırma arayışının, projenin maliyetlerini ve uygulanabilirliğini yeniden değerlendirme sürecinde belirleyici olması bekleniyor.
