İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), kentin tarihi ve kültürel mirasını koruyarak yeniden kamusal yaşama kazandırma çalışmalarını sürdürüyor. Beyoğlu Perşembe Pazarı’nda bulunan tarihi Kuyumcu Han, İBB Miras tarafından yürütülen restorasyon çalışmalarının ardından Şehir Araştırmaları Merkezi olarak hizmete açıldı. Tarih Vakfı, Tarihi Kentler Birliği, Türkiye Anıt Çevre Turizm Değerlerini Koruma Vakfı (TAÇ Vakfı) ve İBB Miras’ı aynı çatı altında buluşturan merkez, İstanbul’un kent tarihine yönelik araştırmalar için yeni bir buluşma noktası olacak.
Açılış törenine İBB Başkanvekili Nuri Aslan, Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş, Kayseri Büyükşehir Belediye Başkanı Memduh Büyükkılıç, İBB Genel Sekreteri Prof. Dr. Volkan Demir, Tarihi Kentler Birliği yöneticileri, belediye temsilcileri, akademisyenler, araştırmacılar ve İstanbullular katıldı. Saygı duruşu ve İstiklal Marşı’nın okunmasıyla başlayan programda İBB Genel Sekreter Yardımcısı Mahir Polat, Mansur Yavaş ve Nuri Aslan konuşma yaptı.
Polat: “Galata’nın Tarihsel Kimliği Açısından Çok Önemli Bir Yapıdayız”
Açılışta konuşan İBB Genel Sekreter Yardımcısı Mahir Polat, Kuyumcu Han’ın Galata’nın ticaret ve kent tarihindeki önemine dikkat çekti. Yapının, geçmişi Ceneviz kolonisi dönemine uzanan tarihi bölgede bulunduğunu belirten Polat, Perşembe Pazarı ve çevresinin yüzyıllar boyunca İstanbul’un ticari hayatında önemli bir rol üstlendiğini söyledi.
Polat, Galata’nın tarihsel süreçte finans ve ticaret faaliyetlerinin merkezlerinden biri olduğunu ifade ederek Ayasofya Bedesteni, Rüstem Paşa Bedesteni ve Kurşunlu Han gibi tarihi yapılarla aynı bölgede bulunan Kuyumcu Han’ın, kentin geçmişini anlamak açısından önemli bir yere sahip olduğunu vurguladı.
Dört Kurum İstanbul’un Kent Tarihi Araştırmaları İçin Buluştu
Kuyumcu Han’ın 19. yüzyılda Galata’nın sarraflık ve bankerlik faaliyetleriyle bağlantılı olduğunu belirten Polat, arşiv kayıtlarında yapının daha önceki Komando Hanı ile ilişkisine yönelik bilgilere ulaşıldığını aktardı. 1881 tarihli ticaret yıllıkları başta olmak üzere farklı yıllara ait kayıtlarda binadaki iş yerleri ve faaliyetlere ilişkin ayrıntıların bulunduğunu söyledi.
Yapının 2023 yılında İBB mülkiyetinde bulunduğu dönemde bakımsız ve işgal altında olduğunu anlatan Polat, restorasyon öncesinde binanın bazı bölümlerinin atıl durumda kaldığını belirtti. İBB tarafından yürütülen çalışmalarla yapının özgün niteliğini bozan eklentilerin kaldırıldığını, güçlendirme işlemlerinin gerçekleştirildiğini ve yeni kullanım alanlarının oluşturulduğunu ifade etti.
Polat, Tarih Vakfı’nın arşiv ve kent araştırmaları çalışmalarını sürdürebileceği yeni bir mekân oluşturulması amacıyla başlayan iş birliğinin zamanla genişlediğini belirtti. TAÇ Vakfı ve Tarihi Kentler Birliği’nin de merkeze katılmasıyla dört kurumun aynı yapı altında buluştuğunu kaydeden Polat, İBB Miras’ın da burada faaliyet göstereceğini söyledi.
Merkezin yalnızca kurumlara çalışma alanı sunmakla kalmayacağını, Karaköy ve Perşembe Pazarı’nın tarihi kimliğinin korunmasına da katkı sağlayacağını belirten Polat, restorasyonda emeği geçenlere teşekkür etti.
Mansur Yavaş: “Eserlerini Kaybeden Kentler De Kimliklerini Yitirirler”
Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş, Tarihi Kentler Birliği’nin kültürel mirasın korunmasına yönelik çalışmalarına değinerek birliğin 2000 yılında 52 belediyenin katılımıyla kurulduğunu, üye sayısının ise bugün 500’e yaklaştığını söyledi.
Tarihi yapıların geçmişte çoğu zaman korunması gereken değerler olarak görülmediğini belirten Yavaş, yapılan çalışmalarla bu anlayışın değişmeye başladığını ifade etti. Kentlerin yaşayan yapılar olduğunu vurgulayan Yavaş, tarihi eserlerin kaybedilmesinin kent hafızasının da kaybolması anlamına geldiğini dile getirdi.
Yavaş, “Hafızasını kaybetmiş bir insan nasıl kimliğini yitirirse, eserlerini kaybeden kentler de kimliklerini yitirirler” sözleriyle kültürel mirasın korunmasının önemine dikkat çekti.
Milli Mücadele Rotası Ve Somut Olmayan Kültürel Miras Çalışmaları
Tarihi Kentler Birliği’nin çalışmalarına yeni başlıklar eklendiğini belirten Yavaş, bunlardan birinin Milli Mücadele Rotası olduğunu söyledi. Milli Mücadele döneminde yaşananların ve bu ülkenin bağımsızlığı için mücadele eden insanların hatıralarının gelecek kuşaklara aktarılmasının önemini vurguladı.
Yavaş, diğer çalışma alanının ise somut olmayan kültürel miras olduğunu belirtti. Anadolu’nun farklı bölgelerinde yaşatılan gelenek, görenek ve kültürel değerlerin kaybolmaması için bu alandaki çalışmaların da desteklendiğini ifade etti.
Kuyumcu Han’ın yeniden işlevlendirilmesini kültürel mirasın korunması açısından önemli bir adım olarak değerlendiren Yavaş, merkezin çevresindeki tarihi alanların iyileştirilmesine de katkı sunmasını beklediğini söyledi.
Aslan: “Bu Kadim Kentin Unutulmuş, Unutturulmuş Mirasını Yeniden Ayağa Kaldıracağız”
İBB Başkanvekili Nuri Aslan, konuşmasına İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun selamlarını ileterek başladı. İstanbul’un tarihi mirasını korumak ve yeniden kent yaşamına kazandırmak amacıyla 2019’dan bu yana çalışmalar yürüttüklerini belirten Aslan, Kuyumcu Han’ın bu yaklaşımın yeni örneklerinden biri olduğunu söyledi.
Perşembe Pazarı’nın İstanbul’un ticaret, üretim ve emek tarihindeki önemine dikkat çeken Aslan, Şehir Araştırmaları Merkezi’nin kentin geçmişiyle geleceği arasında bağ kuracağını ifade etti.
İBB’nin kültürel miras alanındaki çalışmalarından Çubuklu Siloları, Müze Gazhane, Artİstanbul Feshane ve Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Merkezi’ni örnek gösteren Aslan; Anadolu Hisarı, Rumeli Hisarı, Yedikule Gazhanesi, Bakırköy Baruthanesi ve İstanbul kara surları gibi çok sayıda tarihi yapıya yönelik çalışmaların da sürdüğünü kaydetti.
Aslan, İstanbul’un tarihine, geçmişine, bugününe ve geleceğine sahip çıkmanın uzun soluklu bir çalışma olduğunu belirterek yeni projeler geliştirmeye devam edeceklerini vurguladı.
İstanbul’un Geçmişi Araştırılacak, Bugünü Tartışılacak
Kuyumcu Han’ın uzun yıllar bakımsız kaldığını hatırlatan Aslan, restorasyonun ardından yapının bilim insanları, mimarlar, şehir plancıları, tarihçiler ve genç araştırmacılar için ortak bir çalışma alanına dönüştürüldüğünü söyledi.
Merkezde Tarih Vakfı, Tarihi Kentler Birliği, TAÇ Vakfı ve İBB Miras’ın faaliyet göstereceğini belirten Aslan, ayrıca 2 bin 200 eserden oluşan İBB Kütüphanesi’nin de burada hizmet vereceğini açıkladı.
Bir zamanlar zanaatkârların, kalfaların ve tüccarların çalıştığı binanın artık araştırma ve bilgi üretiminin merkezlerinden biri olacağını ifade eden Aslan, İstanbul’un geçmişine ilişkin belgelerin incelenmesi ve yeni araştırmaların yapılması için farklı kuşaklardan insanları bir araya getirmeyi hedeflediklerini kaydetti.
Akademisyenler Ve Genç Araştırmacılar Aynı Çatıda Buluşacak
Şehir Araştırmaları Merkezi’nin farklı deneyim ve yaş gruplarından araştırmacıları buluşturacağını belirten Aslan, deneyimli bir akademisyenle üniversiteye yeni başlayan bir öğrencinin aynı ortamda çalışabileceğini söyledi.
Merkezde öğrencilerin tarihi belgelerle tanışabileceğini, araştırmacıların ise İstanbul’un geçmişine ilişkin yeni kaynaklara ulaşabileceğini ifade eden Aslan, bu çalışmaların kentin tarihine dair yeni bilgilerin ortaya çıkmasına katkı sunacağını dile getirdi.
Konuşmasında Mansur Yavaş’ın aktardığı tarihi bir belge örneğine de değinen Aslan, geçmişe ait kayıtların yeni araştırmalarla farklı tarihsel olaylara ışık tutabileceğini belirtti.
“Herkesin Bu Şehir Üzerinde Hakkı Olduğuna İnanıyoruz”
Kültür ve bilgiye erişimi kent hakkının bir parçası olarak gördüklerini belirten Aslan, İBB’nin bugüne kadar 50 yeni sergi ve müze mekânı ile 79 kütüphaneyi hizmete açtığını söyledi. Bu çalışmalarla kültürün ve bilginin herkes için erişilebilir olmasını amaçladıklarını ifade etti.
Aslan, Haliç Tersanesi’nde de bir Performans Sanatları Merkezi açmayı planladıklarını açıkladı. 1455 yılında kurulan tarihi tersanedeki merkezin açılışının afet nedeniyle ertelendiğini belirten Aslan, projenin İstanbul’un kültür ve sanat yaşamına katkı sağlayacağını kaydetti.
İstanbul’da Yeni Restorasyon Projeleri Yolda
İstanbul’un tarihi yapılarını yeniden kent yaşamına kazandırmaya yönelik çalışmaların süreceğini belirten Aslan, Süleymaniye Sıra Dükkânları Tasarım Müzesi’nin ikinci etabının açılacağını söyledi. Rumeli Hisarı ve Aşiyan Müzesi’ne yönelik çalışmaların yanı sıra Anemas Zindanları ve Bukoleon Sarayı’nın da gündemde olduğunu ifade etti.
Tarihi yapıların korunmasının Türkiye’nin kültürel birikimini gelecek kuşaklara aktarmak açısından önem taşıdığını vurgulayan Aslan, İstanbul’un hikâyesinin her yeni kuşak, araştırmacı ve sanatçının katkısıyla gelişmeye devam edeceğini dile getirdi.
Açılışta emeği geçen İBB Miras ekiplerine, kültür çalışanlarına, restorasyon uzmanlarına, mimarlara ve belediye yöneticilerine teşekkür eden Aslan, Şehir Araştırmaları Merkezi’nin İstanbul’a hayırlı olmasını diledi.
Tarihi Kuyumcu Han 61,3 Milyon Liralık Çalışmayla Yeniden İşlevlendirildi
Beyoğlu Perşembe Pazarı’nda bulunan ve 19. yüzyıla ait olduğu tahmin edilen Kuyumcu Han, uzun yıllar ticari faaliyetlere ev sahipliği yaptı. 1980’li yıllardan itibaren giderek terk edilen ve harap duruma gelen dört katlı tarihi yapı için İBB Miras tarafından 2022 yılında kapsamlı restorasyon çalışmaları başlatıldı.
Yaklaşık 61,3 milyon lira maliyetle restore edilerek Şehir Araştırmaları Merkezi’ne dönüştürülen Kuyumcu Han, kütüphanesi ve araştırma kurumlarıyla yeniden kamusal kullanıma kazandırıldı. Merkezde ayrıca 24-25 Ekim tarihlerinde iki günlük konferans programı düzenlenecek.
