İran, ABD ile yürütülen diplomatik temaslarda Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve nükleer program konusunda taviz vermeyeceğini duyurdu. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ABD’nin deniz ablukasını kaldırmadan boğazın açılamayacağını belirtirken, zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılmasına da izin vermeyeceklerini açıkladı.
2 Kasım Pazartesi günü basın toplantısı düzenleyen Bekayi, Katar’ın arabuluculuğunda devam eden görüşmelerde İran’ın çözüm önerisinin halen masada olduğunu söyledi. Tahran yönetimi, müzakerelerin ilerleyebilmesi için Washington’ın öncelikle somut adımlar atması gerektiğini savunuyor.
Hürmüz Boğazı’nın Açılması İçin Ablukanın Kaldırılması İsteniyor
Bekayi, ABD’nin İran’a yönelik deniz ablukasını sürdürürken bölgede güvenliğin sağlanmasını bekleyemeyeceğini ifade etti. Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılabilmesi için ablukanın sona erdirilmesi ve İran’ın taleplerinin karşılanması gerektiğini vurguladı.
Washington’ın Tahran’dan tek taraflı yükümlülükler beklemesini kabul edilemez olarak nitelendiren Bekayi, İran’ın koşullarını ABD yönetimine ilettiğini bildirdi. İranlı Sözcü, söz konusu talepler karşılanmadan boğazın açılmasına yönelik bir ilerleme sağlanamayacağını kaydetti.
İran’ın Yedi Aşamalı Önerisi İki Günlük Takvime Uyarlandı
İran’ın daha önce gündeme getirdiği diplomatik girişime ilişkin değerlendirmelerde bulunan Bekayi, taraflar arasındaki mesaj ve görüş alışverişinin sürdüğünü belirtti. Tahran yönetiminin yedi aşamadan oluşan çözüm önerisinin, iki gün içinde uygulanabilecek bir takvime dönüştürüldüğünü açıkladı.
İran, uygulama süresinin kısaltılmasını diplomatik çözüm arayışındaki iyi niyetinin göstergesi olarak değerlendiriyor. Ancak bu takvim, Hürmüz Boğazı’nın iki gün içerisinde kesin olarak açılacağı anlamına gelmiyor. Planın uygulanması, ABD’nin İran tarafından iletilen koşullara vereceği yanıta bağlı bulunuyor.
Katar Aracılığıyla Diplomatik Temaslar Sürüyor
ABD ile İran arasındaki dolaylı görüşmelerde Katar’ın arabuluculuk faaliyetleri devam ediyor. Bekayi, İran Dışişleri Bakan Yardımcısının Doha ziyaretinin, iki ülke arasındaki işlemleri kolaylaştırmayı hedeflediğini söyledi. Tarafların mesaj alışverişini sürdürdüğünü belirten Sözcü, çözüm bekleyen meselelerin ise giderek daha karmaşık hale geldiğini ifade etti.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai’ye gönderdiği mektuba da değinen Bekayi, diplomatik yazışmalarda kullanılan ifadelerden ziyade Washington’ın uygulamalarının belirleyici olduğunu savundu. ABD’nin geçmişte diplomatik girişimlere zarar verdiğini ileri süren Bekayi, İran’ın çözüm önerisinin halen geçerliliğini koruduğunu bildirdi.
Zenginleştirilmiş Uranyumun İran Dışına Çıkarılmasına İzin Verilmeyecek
Nükleer program, İran ile ABD arasındaki görüşmelerin diğer önemli başlıklarından biri olmayı sürdürüyor. Bekayi, zenginleştirilmiş uranyumun İran dışına çıkarılmasını öngören herhangi bir düzenlemeyi kabul etmeyeceklerini açıkladı.
Basın toplantısında bu yöndeki olasılığa ilişkin soruyu yanıtlayan Sözcü, Tahran’ın böyle bir uygulamaya onay vermeyeceğini kesin bir dille dile getirdi. İran’ın nükleer faaliyetlerinin barışçıl amaçlar taşıdığını savunan Bekayi, ülkesinin yıllardır bu konuda güvence vermesine rağmen suçlamaların devam ettiğini söyledi.
Bekayi, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’da faaliyetleri devam eden nükleer tesislere yönelik saldırı tehditlerini de eleştirdi. Bu açıklamaların uluslararası hukuka ve diplomatik çözüm çabalarına zarar verdiğini ileri sürdü.
NPT’den Çekilme İhtimali Gündemde
İran’ın Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’ndan (NPT) ayrılmasına yönelik tartışmalara da değinen Bekayi, bu konunun ülke gündeminde ele alınmaya devam ettiğini doğruladı. Son 15 yılda yaşanan gelişmelerin, İran kamuoyunda antlaşmaya bağlı kalmanın faydalarına ilişkin soru işaretleri yarattığını belirtti.
Buna karşın Tahran yönetiminin henüz antlaşmadan çekilme yönünde bir karar almadığını vurgulayan Bekayi, İran’ın NPT’ye taraf olmayı ve yükümlülüklerini yerine getirmeyi sürdürdüğünü kaydetti.
ABD’nin İran’daki nükleer tesisleri hedef alabileceğine yönelik açıklamalarına karşı Birleşmiş Milletler ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Yönetim Kurulunun sessiz kaldığını savunan Bekayi, Washington’ın yaklaşımının nükleer silahların yayılmasını önleme çabalarına zarar verdiğini öne sürdü.
Hürmüz Boğazı’nda Petrol Sevkiyatı Belirsizliğini Koruyor
Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına ilişkin anlaşmazlık, küresel enerji piyasalarının gündemindeki yerini koruyor. Körfez ülkelerinin petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatı açısından kritik öneme sahip olan boğazdaki kısıtlamalar, enerji arzı ve uluslararası taşımacılık maliyetleri üzerinde baskı yaratıyor.
Katar’ın arabuluculuğunda yürütülen temaslar diplomatik çözüm ihtimalini gündemde tutarken, İran’ın ablukanın kaldırılması ve zenginleştirilmiş uranyumun ülke dışına çıkarılmaması yönündeki ısrarı müzakerelerdeki anlaşmazlık başlıklarını belirginleştiriyor.
Enerji piyasaları açısından bundan sonraki süreçte, tarafların açıklamalarının yanı sıra Hürmüz Boğazı’ndaki fiilî sevkiyat koşullarını değiştirecek bir uzlaşmaya varılıp varılamayacağı önem taşıyor.
