Kanada’nın 2026 yılı bütçesinde, VIA Rail’in işletme ve bakım faaliyetleri için 2027-28 mali yılından itibaren üç yıl boyunca toplam 1,2 milyar Kanada doları kaynak ayrılması öngörülüyor. Yeni finansman teklifi, 2024 bütçesinde yolcu demiryolu ağının işletilmesi amacıyla beş yıllık dönem için açıklanan 462,4 milyon Kanada dolarlık desteğin ardından geldi.
Söz konusu kaynak, federal hükümetin feribot ve yolcu demiryolu hizmetlerine yönelik bütçe düzenlemeleri arasında yer alıyor. Hükümet, finansmanın Kanadalıların ülke genelindeki toplulukları birbirine bağlayan yolcu demiryolu hizmetlerine erişimini sürdürmesine katkı sağlayacağını belirtiyor.
Nakit esasına göre açıklanan 1,2 milyar Kanada dolarlık tutarın yıllara göre dağılımı ise bütçe belgelerinde ayrıntılı biçimde paylaşılmadı.
Yeni Finansman Önceki Bütçe Ödenekleriyle Nasıl Karşılaştırılıyor?
Kanada Ulaştırma Bakanlığı’nın VIA Rail’e ilişkin bilgilendirme notunda, 2024 bütçesi kapsamında beş yıllık dönem için ayrılan 462,4 milyon Kanada dolarlık ödenek yer alıyor. Bu kaynağın 120,7 milyon Kanada dolarlık bölümünün amortismanla ilgili olduğu belirtiliyor.
Aynı belgede, kamu kuruluşunun 2025-26 yılı ana bütçe tahminlerinin 1 milyar 337,8 milyon Kanada doları olduğu ifade ediliyor. Bu toplamın yalnızca günlük işletme giderlerinden oluşmadığı, filo yenileme gibi sermaye harcamalarını da içerdiği aktarılıyor.
Üç yıllık yeni finansman teklifinin yıllık ortalaması yaklaşık 400 milyon Kanada dolarına karşılık geliyor. Parlamento Kütüphanesi’nin VIA Rail yıllık raporlarından derlediği verilere göre şirket, 2024 mali yılında Kanada Hükümeti’nden 385,2 milyon Kanada doları işletme finansmanı aldı. Bu tutar 2019 yılında 280,7 milyon Kanada doları seviyesindeydi.
Bununla birlikte, iki finansman serisinin doğrudan karşılaştırılması mümkün değil. Yeni bütçe teklifinde tutar nakit esasına göre açıklanırken bakım giderleri de kapsam içine alınıyor. Ayrıca 1,2 milyar Kanada dolarının mevcut ödeneklere ilave bir kaynak mı olduğu, yoksa belirtilen üç yıllık dönem için VIA Rail’in toplam işletme ve bakım ihtiyacını mı karşılayacağı henüz netleşmiş değil.
VIA Rail’in Kanada Hükümeti’nden Aldığı İşletme Finansmanı:
| Yıl | İşletme finansmanı (milyon Kanada doları) |
|---|---|
| 2019 | 280,7 |
| 2020 | 415,8 |
| 2021 | 370,5 |
| 2022 | 354,3 |
| 2023 | 381,8 |
| 2024 | 385,2 |
Son altı yılda VIA Rail’in yıllık işletme finansmanı 280,7 milyon ile 415,8 milyon Kanada doları arasında değişti. Yeni bütçede öngörülen yıllık yaklaşık 400 milyon Kanada dolarlık ortalama, geçmiş yıllardaki finansman seviyeleriyle benzer bir büyüklüğe işaret ediyor.
Bu ortalama, 1,2 milyar Kanada dolarlık toplam teklifin üç yıla bölünmesiyle hesaplandı. Ancak bütçede yıllık ödeme takvimi veya her yıl için ayrı bir finansman programı açıklanmadı. Geçmiş dönem verileri ise Parlamento Kütüphanesi tarafından VIA Rail’in yıllık mali raporlarından derlendi.
Uzak Bölgelerdeki Demiryolu Ve Feribot Hizmetlerine De Kaynak Ayrılıyor
2026 bütçesindeki ulaşım destekleri yalnızca VIA Rail ile sınırlı kalmıyor. Manitoba, Quebec ve Newfoundland ve Labrador eyaletlerinde bulunan, çoğunlukla yerli toplulukların yaşadığı uzak bölgelere yolcu taşımacılığı sağlayan Uzak Yolcu Demiryolu Programı’nın yenilenmesi de planlanıyor.
Bu kapsamda Kanada Ulaştırma Bakanlığı’na 2027-28 mali yılında kullanılmak üzere 35,1 milyon Kanada doları ayrılması öneriliyor.
Bütçede ayrıca Feribot Hizmetleri Katkı Programı’nın 2032 yılına kadar yenilenmesi gündeme alındı. Program için 2026-27 döneminden başlayarak sekiz yıl boyunca nakit esasına göre toplam 1,3 milyar Kanada doları kaynak öngörülüyor. Finansman kapsamında Wood Islands ve Caribou bölgelerinde yeni terminallerin yapılması ve geçici yedek gemilerin temin edilmesi gibi çalışmalar da bulunuyor.
2026 Bütçesinde Yer Alan Feribot Ve Yolcu Demiryolu Destekleri:
| Destek Kalemi | Önerilen Finansman | Dönem | Alıcı |
|---|---|---|---|
| VIA Rail işletme ve bakım faaliyetleri | 1,2 milyar Kanada doları | 2027-28’den itibaren üç yıl | VIA Rail Kanada |
| Uzak Yolcu Demiryolu Programı | 35,1 milyon Kanada doları | 2027-28 | Kanada Ulaştırma Bakanlığı |
| Feribot Hizmetleri Katkı Programı | 1,3 milyar Kanada doları | 2026-27’den itibaren sekiz yıl | Kanada Ulaştırma Bakanlığı |
Bütçe kalemleri karşılaştırıldığında, en yüksek toplam kaynağın sekiz yıllık dönem için feribot hizmetlerine ayrıldığı görülüyor. VIA Rail desteği üç yıllık bir dönemi kapsarken, uzak bölgelerdeki yolcu demiryolu hizmetlerine yönelik yenileme ödeneği 2027-28 mali yılıyla sınırlandırılıyor.
Öte yandan, bütçede yer alan Verimlilik Mega İndirimi kapsamında ulaşım altyapısına yönelik işletme yatırımlarının da desteklenebileceği belirtiliyor. Demiryolu hatları, yolcu vagonları, lokomotifler ve köprüler, bu kapsamda değerlendirilebilecek varlıklara örnek gösteriliyor.
VIA Rail’in Filo Yenileme Süreci 2035’e Kadar Tamamlanacak
2026 bütçesinde, VIA Rail’in uzun mesafeli, bölgesel ve uzak bölgelere yönelik hizmetlerinde kullanılacak yeni yolcu vagonları ve lokomotiflerin satın alınması ile bakımı için Eylül 2026’da açıklanan 6,6 milyar Kanada dolarını aşan yatırım paketine de yer veriliyor.
Hükümetin açıklamasına göre, yeni vagonlar VIA Rail için 40 yıl aradan sonra Kanada’da üretilecek ilk yolcu vagonları olacak. Tasarım ve mühendislik çalışmaları Quebec eyaletindeki Saint-Bruno-de-Montarville’de yürütülecek. Üretim faaliyetleri ise Ontario’daki Thunder Bay ile Quebec’teki La Pocatière tesislerinde gerçekleştirilecek.
Yenilenecek filoda bulunan bazı vagonların 70 yıldan daha eski olduğu belirtiliyor. Kanada Ulaştırma Bakanlığı’nın bilgilendirme belgesine göre yatırım paketinin ana kalemlerini Alstom Canada’dan alınacak 313 vagon için 4,7 milyar Kanada dolarını aşan sipariş, Stadler’den temin edilecek 45 lokomotif için 1,6 milyar Kanada dolarlık anlaşma ve Montreal’de kurulacak montaj ve bakım tesisi için ayrılan 357 milyon Kanada doları oluşturuyor.
Alstom’a verilen 313 vagonluk sipariş, dokuz farklı araç tipini kapsıyor. Sipariş kapsamında standart yolcu vagonlarının yanı sıra yataklı, kubbeli ve yemek vagonları da bulunuyor.
Filo yenileme programının teslimat takvimi aşamalı olarak ilerleyecek. İlk lokomotiflerin 2029 yılında ticari hizmete girmesi, tüm lokomotiflerin ise 2032 yılına kadar faaliyete başlaması bekleniyor. İlk yeni vagonların 2031’de teslim edilmesi, filonun tamamının yenilenmesinin ise 2035 yılında bitirilmesi planlanıyor.
Yeni araçların hizmete alınması sırasında mevcut ekipmanlar da kullanılmaya devam edecek. Böylece eski filodan yeni filoya geçişin kademeli biçimde gerçekleştirilmesi hedefleniyor.
VIA Rail’in İşletme Finansmanı Federal Ödeneklere Bağlı
Parlamento Kütüphanesi’nin VIA Rail hakkında hazırladığı araştırmada, şirketin bağımsız bir yasal düzenlemeye sahip olmadığına dikkat çekiliyor. Kurum, federal hükümet tarafından zorunlu tutulan yolcu demiryolu hizmetlerinin işletilmesinden kaynaklanan açığı kapatmak için her yıl Parlamento tarafından onaylanan ödeneklere ihtiyaç duyuyor.
Araştırmada, VIA Rail’e istikrarlı ve öngörülebilir yıllık finansman sağlayan bir federal düzenlemenin bulunmadığı vurgulanıyor. Şirketin 1977 yılında kurulmasından bu yana mali açıdan kendi kendine yeterli bir yapıya ulaşamadığı da belirtiliyor.
Bu çerçevede 2026 bütçesinde açıklanan 1,2 milyar Kanada dolarlık yeni kaynak, VIA Rail’in önümüzdeki üç yıllık dönemde işletme ve bakım faaliyetlerini sürdürebilmesi açısından önemli bir finansman teklifi olarak öne çıkıyor. Ancak kaynağın yıllık dağılımı ve mevcut ödeneklerle ilişkisi konusunda hükümetin daha ayrıntılı açıklama yapması bekleniyor.
