Rusya’da petrol rafinerilerine yönelik saldırıların ardından akaryakıt tedarikinde yaşanan sorunlar yeniden büyüyor. Ülkenin farklı bölgelerinde sürücülere satılan benzin ve motorin miktarına sınır getirilirken, Moskova’nın ABD ile yaptığı motorin ihracatı anlaşmasını uygulamaya devam etmesi dikkat çekiyor.
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, 10 Kasım’da yaptığı açıklamada ABD ile varılan mutabakatın uygulanmaya başladığını ve uluslararası yakıt fiyatlarının gerilemesine katkı sağladığını savundu. Ancak Rusya’dan ABD’ye gönderilmesi planlanan motorin sevkiyatlarında yaşanan rota değişiklikleri, anlaşmanın fiili teslimatlara ne ölçüde dönüştüğü konusunda soru işaretleri oluşturuyor.
Benzin 30, Motorin 50 Litreyle Sınırlandı
Rusya’nın kuzeybatısındaki Karelya Cumhuriyeti’nde, Rosneft’e ait akaryakıt istasyonlarında geçici satış kısıtlamaları yeniden uygulanmaya başladı. Bölge yönetiminin açıkladığı kurallara göre şehirlerde araç başına en fazla 30 litre, şehirlerarası yollarda ise 50 litre benzin alınabiliyor.
Motorin satışında 50 litrelik sınır uygulanırken, ağır taşıtların kullandığı yüksek kapasiteli pompalarda bu miktar 200 litreye kadar çıkıyor. Karelya’daki Rosneft istasyonlarında bidonla akaryakıt satışı da durduruldu.
Bölge yönetimi, 8 Kasım’da duyurulan kısıtlamaların geçici olduğunu ve aşırı talebi önleyerek mevcut yakıt stoklarının sürücüler arasında dengeli dağıtılmasını amaçladığını bildirdi.
Benzer önlemler Buryatya, Zabaykalye, Krasnoyarsk, Novosibirsk, Arhangelsk ve Penza gibi bölgelerde de gündeme geldi. Ancak satış sınırları bölgelere göre değişiklik gösteriyor. Krasnoyarsk’taki bazı Rosneft istasyonlarında 95 oktan benzinde 30, 92 oktan benzinde 50, motorinde ise 100 litrelik sınırlar uygulanıyor.
St. Petersburg Çevresinde De Kısıtlama Önerildi
Rusya’nın önemli sanayi ve lojistik merkezlerinden St. Petersburg’u çevreleyen Leningrad bölgesinde de akaryakıt satışlarının sınırlandırılması için harekete geçildi.
Bölge Valisi Aleksandr Drozdenko, 9 Kasım’da akaryakıt şirketlerine tek seferde en fazla 30 litre benzin ve 50 litre motorin satılması yönünde tavsiyede bulunulduğunu açıkladı. Öneri, yalnızca Rosneft istasyonlarını değil, bölgedeki diğer akaryakıt dağıtıcılarını da kapsıyor.
Ancak Leningrad bölgesindeki uygulama, bütün istasyonlarda yürürlüğe girmiş zorunlu bir satış yasağı niteliği taşımıyor. Bölge yönetimi, şirketlere ortak bir satış sınırı uygulanmasını önerirken uygun yakıt kaplarına belirlenen miktarlar dahilinde satış yapılmasını istedi.
Yetkililer, önlemlerin temel amacının istasyonlarda aşırı talebi önlemek ve mevcut stokların kısa sürede tükenmesinin önüne geçmek olduğunu belirtiyor.
İki Haftada En Az Sekiz Rafineri Saldırıya Uğradı
Rusya’daki akaryakıt sıkıntısının temel nedenleri arasında, Ukrayna’nın petrol işleme tesislerine yönelik saldırılarının yeniden yoğunlaşması bulunuyor. Ekim ayının sonundan itibaren iki haftalık süreçte en az sekiz büyük rafineri saldırıların hedefi oldu.
Son saldırılardan biri, 9 Kasım’da Leningrad bölgesinde bulunan Kirişi Rafinerisi’ne düzenlendi. Rusya’nın en büyük petrol işleme tesisleri arasında yer alan rafineride yangın çıktığı bildirildi. Bununla birlikte saldırının üretim üzerindeki etkisinin boyutuna ilişkin bilgilerin tamamı bağımsız kaynaklar tarafından doğrulanmış değil.
Daha önce Ryazan, Yaroslavl, Samara ve Ufa çevresindeki petrol işleme tesisleri de saldırılardan etkilenmişti.
Rafinerilerin zarar görmesi, Rusya’nın ham petrol üretiminden ziyade bu petrolü benzin, motorin ve diğer petrol ürünlerine dönüştürme kapasitesini doğrudan etkiliyor. Bu nedenle dünyanın önde gelen petrol üreticilerinden biri olan ülke, geniş ham petrol kaynaklarına rağmen bazı bölgelerinde akaryakıt tedarik sorunları yaşayabiliyor.
ABD İle 300 Bin Tonluk Motorin Anlaşması
Rusya’da iç piyasaya yönelik satış kısıtlamaları yayılırken Moskova, ABD ile ekim ayında varılan motorin ihracatı anlaşmasını uygulamayı sürdürüyor.
ABD Başkanı Donald Trump ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında 9 Ekim’de sağlanan mutabakat, ilk aşamada Rusya’dan ABD ve diğer uluslararası pazarlara 300 bin ton motorin sunulmasını öngörüyordu. Takvimde kasım ayı için 500 bin ton, sonraki aşama için ise 1 milyon tonluk ek miktar yer alıyordu.
Anlaşmanın ardından Rusya, motorin ihracatına yönelik kendi kısıtlamalarını kısmen gevşetti. ABD yönetimi de Rus motoriniyle bağlantılı belirli ticari işlemlere geçici olarak izin veren yaptırım istisnasını yürürlüğe koydu.
Lavrov, 10 Kasım’da yaptığı değerlendirmede anlaşmanın uygulanmaya başladığını ve bunun yakıt fiyatlarının gerilemesine katkı sağladığını ileri sürdü.
Ancak Rusya’nın ihracat anlaşmasının uygulamaya konulduğunu açıklaması, planlanan miktarın tamamının sevk edildiği veya ABD’ye teslim edildiği anlamına gelmiyor.
ABD’ye Giden Tankerlerin Rotaları Değişti
Motorin anlaşmasının fiilen uygulanmasına ilişkin en önemli belirsizliklerden biri, Rusya’dan yüklenen ürünlerin nihai varış noktaları oldu.
Ekim ayında Baltık Denizi’ndeki Primorsk Limanı’ndan yaklaşık 40 bin ton motorin yükleyen Agioi Fanendes adlı tanker, ilk gemi takip verilerinde New York’a yönelmiş görünüyordu. Ancak geminin işletmecisi daha sonra boşaltma limanının ve ülkesinin kesinleştirilmediğini açıkladı.
Kasım ayının ilk haftasında ABD’nin doğu kıyılarını hedef gösteren bazı Rus motorin tankerlerinin rotalarını değiştirdiği belirlendi. Diğer sevkiyatlarda da alıcı ve boşaltma limanlarına ilişkin belirsizlik devam etti.
Mevcut bilgilerde ABD’ye tamamlanmış bir motorin teslimatı doğrulanmış değil. Bu nedenle Rusya’nın ihracata başladığı yönündeki açıklaması ile ABD’nin fiilen ne kadar Rus motorini ithal ettiği ayrı değerlendirilmesi gereken konular olarak öne çıkıyor.
Sevkiyat sürecini zorlaştıran unsurlar yalnızca lojistik sorunlarla sınırlı değil. Rus petrol ürünlerinin ithalatını kısıtlayan Amerikan mevzuatı, geçici yaptırım muafiyetlerinin kapsamı ve ticari şirketlerin karşılaşabileceği hukuki riskler de teslimatları etkiliyor.
Uluslararası Motorin Fiyatları İle Pompa Fiyatları Ayrıştı
Rusya ile ABD arasındaki anlaşmanın temel hedeflerinden biri, küresel motorin arzını artırarak fiyatlar üzerindeki baskıyı hafifletmek.
Anlaşmanın 9 Ekim’de açıklanmasından bu yana ABD motorin vadeli fiyatlarında yaklaşık yüzde 11 gerileme yaşandı. Ancak söz konusu düşüşün tamamını Rusya ile yapılan mutabakata bağlamak mümkün değil.
Üstelik ABD’de perakende motorin fiyatları geçen hafta rekor seviyeye ulaştı. Böylece uluslararası piyasalardaki vadeli fiyat düşüşü ile sürücülerin akaryakıt istasyonlarında ödediği tutar arasında belirgin bir fark oluştu.
Rusya açısından da benzer bir tablo söz konusu. Moskova uluslararası pazarlara daha fazla motorin sunmayı hedeflerken ülke içindeki bazı sürücüler istasyonlardan sınırlı miktarda yakıt satın alabiliyor.
Bununla birlikte benzin ve motorin üretim dengeleri birbirinden farklılık gösteriyor. Rusya’nın motorin üretiminde ihracata ayırabildiği miktar, benzin üretimine kıyasla daha yüksek. Bu nedenle bazı bölgelerde yaşanan benzin sıkıntısı, ülkenin motorin ihraç edemeyeceği anlamına gelmiyor.
Önümüzdeki dönemdeki en önemli risk ise rafinerilere yönelik saldırıların devam etmesi halinde motorin üretiminin ve ülke içindeki yakıt dağıtımının da giderek daha fazla etkilenmesi olarak değerlendiriliyor.
