Hicaz Demiryolu için “Benim eski rüyamdır” diyen Sultan İkinci Abdülhamid Han’a göre, bu projenin birçok maddî ve manevî hizmeti olacaktı. “Haccın kolaylaşması” sağlanacak, aylarca süren hac yolculuğu ve hac farîzasının ifası da dâhil Şam-Mekke arası gidiş-dönüş olarak 18 güne inecekti.
Ömer Faruk Yılmaz’ın kaleme aldığı, “Sultan İkinci Abdülhamid Han’ın Hicaz Demiryolu Projesi” kitabı, Çamlıca Basım Yayın’dan çıktı. Binlerce fotoğraf, harita ve vesikadan seçilerek hazırlanan bu eser, Abdülhamid Han’ın yaptığı hizmetlerin ne kadar stratejik ve ileri görüşlü olduğunu ortaya koyuyor.
Tarih boyunca insanlar, ulaşım ve nakliyeyi daha hızlı ve kolay yapmak için pek çok buluşlan gerçekleştirmişlerdir. Nakliyat işini daha hızlı bir şekilde sağlayan bu icatların en önemlisi tekerleğin buluşudur. Ardından tekerleğin makine ve motorla birleşmesiyle, mesafeler kısalmış, uzak cografî bölgeler arasında hem beşerî hem ticari münasebetler hızla artmıştır. Bu artış beraberinde daha fazla faaliyet ve ticareti getirmiştir. Bu gelişmeyi ve ticareti bir sömürge hakimiyeti kurma amacıyla kullanan bazı milletlere en ciddi kolaylığı ise demiryolları sağlamıştır.
Dünyada buharlı demiryolu işletmesinden önce, çeşitli maden ocaklarında, raylı sistemle çalışan motorsuz vagonların kullanıldığı bilinmektedir. Buhar makinesinin icadı ile demiryolu nakliyatının çehresi de değişmiştir. Demiryolunun gelişmesi dünyada bölgeler arasında farklılıklar göstermiştir. Sanayinin ilerlemiş olduğu yerlerde daha hızla gelişmesine rağmen, arazi şartlarının zorluğu ve iktisadi imkanların kısıtlı olduğu bölgelerde daha yavaş ve hatta onlarca yıl geç gelişmiştir. Bunun yanında sömürülen topraklarda demiryolunun, sömürünün bir vasıtası olarak, bizzat buraları sömüren devletler tarafından yapılıp işletildiği görülmektedir.
Mesela Hindistan’da İngiliz hükümetinin desteğiyle hususi şirketlerin faaliyetleri neticesi kurulan demiryolları, Hindistan coğrafyasını en ücra köşelerine varıncaya kadar İngiliz sermayesine açmıştır. Demiryollarının gelişmesi sömürgecilik, imar veya iktisadi refahı temin maksadıyla da olsa dünya tarihi bakımından yeni bir devrin başlamasına sebep olmuştur.
Osmanlı Devleti bölge insanına hizmet etti
Osmanlı Devleti’nde İlk Demiryolları Osmanlı Devleti, hızla değişen dünya şartları karşısında kendi dışındaki devletlerin yürüttüğü sömürgecilik faaliyetleri içinde asla yer almamış, daima idaresi altında barındırdığı toplulukların hayatlarını huzur içinde devam ettirebilme gayretinde olmuştur. Sömürgeci devletlerin sömürgelerinden elde ettikleri ucuz hammaddeleri köleler ve ucuz iş gücü sayesinde işleyerek dünya pazarına sürmeleri Osmanlı Devleti’nin iktisadi hayatını da tesir altına almış ve devlet büyük bir buhranla karşı karşıya kalmıştır. Sömürge güçlerinin ucuz insan ve iş gücü ve hammadde sayesinde bir malı ve hizmeti neredeyse sıfır maliyetle başarırken, emeğin ve hammaddenin karşılığını hakkıyla vermeye çalışan devlet ve milletleri iktisadi buhranlarla karşı karşıya bırakmıştır.
Hicaz Demiryolu için “Benim eski rüyamdır” diyen Sultan ikinci Abdülhamid Han’a göre, bu projenin birçok maddi ve manevi hizmeti olacaktı. “Haccın kolaylaşması” sağlanacak, aylarca süren hac yolculuğu ve hac farizasının ifası da ahil Şam-Mekke arası gidiş-dönüş olarak 18 güne inecekti. Demiryolunun Cidde’ye bağlanması ile de deniz yoluyla dünyanın her yerine rahatlıkla ulaşılacaktı. Bunun yanında devletin Müslümanlar arasındaki irtibatı güçlendirmesi, asayişin daha seri ve güçlü sağlanması da çok kolaylaşacaktı.
