İki nokta arasında gerili bir tel üzerinde insan ve yük taşımaya yarayan hava taşıt aracı. Teleferikler, sınaî işletmeler ya da insan taşımacılığında, kara ve demiryolu kurulmasının güç ve masraflı olduğu noktalar arasında kurulur. Teleferikle kum, kömür, cevher, cüruf taşınabildiği gibi dağlık bölgelerde insan da taşınır. Teleferik kabinini taşıyan kablolar tek ya da çift olur. Tek kablolar hem taşıma hem de çekme işi yapar. Çift kablolu teleferiklerde bir kablo taşıma için, diğer kablo da çekme için kullanılır.
Teleferik kabininin üstünde yer alan oluklu galelere asılan kepçeler yuvarlanma yolu görevini yapar. Kablolar belirli aralıklarla dizilmiş pilonlara asılıdır. Biri altta, diğeri üstte olmak üzere genellikle iki istasyon bulunur. Daha uzun mesafeler için istasyonlarda teleferik kabini değiştirilerek yola devam edilir. Çekme, elektrik ya da dizel motorlarıyla sağlanır. 40-70 kişilik olan teleferikler saniyede 10 m. hızla yukarı çıkabilir.
Teleferik, birbirinden uzak iki yer arasında, havada gerilmiş olan bir ya da birkaç çelik halat üzerinde bağlanarak yol alan asılı taşıta verilen genel isimdir. Teleferikler, asansör prensibiyle çalışırlar ancak özellikle vadi geçişlerinde tıpkı bir helikopter gibi yer zemininden oldukça yüksek noktalara çıkabilirler.
Teleferik, ulaşımı güç yükseklikler arasında kurulur. Bir deniz ya da boğaz üzerinde mevcut olanları da vardır. Teleferiklerin kurulduğu yerler kara, demir ve deniz yoluyla ulaşımı çok zor ya da çok pahalı olan bölgelerdir. Böylesi bölgelerde belirli iki nokta arasında kurulan teleferik, insan ya da malzeme iletiminin gerçekleştirilmesinde kullanılır. İnsanların taşındığı teleferikler çelik halatlara asılı yolcu kabinlerinden oluşur.
Genelde tek yöne ve tek halat dolaşımlı olan teleferik sistemleri iki ve daha fazla çelik halat ile de tasarlanmaktadır. Burada bir halat çekici diğer halat(lar) taşıyıcı halat görevi görmektedir.
Teleferik sistemleri halata bağlama aparatı olan klem (Grip) vasıtasıyla birbirinden ayrılmaktadır.
- Babylift (başlangıç lifti)
- Teleski En yüksek hız 2,4 m/sn
- Telesiyej (2/4/6 kişilik sandalyeli) En yüksek hat hızı saniyede 3,0 m/sn
- Otomatik Klemli Telesiyej (Detachable Chairlift) En yüksek hat hızı 5 m/sn
- Otomatik Klemli Gondol (Detachable Gondola) En yüksek hat hızı 6 m/sn
- Grup Gondollar (Pulsed Movement Aerial Ropeways) En yüksek hat hızı 7 m/sn, genelde bu sistemler kısa mesafelere kurulduğu için hat hızı 3,0 m/sn hız olarak ayarlanır.
- Var-Gel Tipi Teleferikler (Reversible ropeways) Bu sistemler genellikle direk montajının zor olduğu arazi koşullarında ve geniş vadilerde kullanılmaktadır. En yüksek hat hızı 12,0 m/sn.
Kombine Sistemler Bu sistemlerin temelini otomatik klem oluşturmaktadır. Genel yapıları sandalye ve gondola göre dizayn edilmektedir.
Çok halatlı sistemleri, genel anlamda Var-Gel tipi teleferikleri oluşturmaktadır. Bir çekiçi ve birkaç taşıyıcı halat ile çalışan sistem rüzgar oranın fazla olduğu arazilerde gondol teleferik sistemleri için kullanılmaktadır.
Bazı maden ocaklarında da materyal taşımacılığı için teleferik sistemleri kullanılmaktadır.
Dünyanın en uzun teleferiği olan Norsjö Teleferiği, İsveç’in Norsjö kentinde,Örträsk ve Mensträsk yerleşim birimleri arasında çalışır.1942 ‘de kurulan bu hattın uzunluğu 13,2 km’dir. Yolculuk süresi 1,5 saattir.
Türkiye’nin en uzun teleferiği olan Uludağ Teleferiği, Bursa’dadır.Yıldırım’daki Teferrüç semti ile Uludağ’daki Sarıalanyaylası arasında 1963′te kurulmuştur. Kadıyayla istasyonundaki aktarma ile toplam 4766 metre uzunluğundadır. 374 m’lik rakımdan başlayan yolculuk, yaklaşık 20 dakika sonra 1634 m’lik rakımda sona erer. Bu teleferik aynı zamanda Türkiye’nin ilk teleferiğidir.
