Adıyaman Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde görevli Dahiliye ve Acil Tıp Uzmanı Dr. Tayfun Börta, son dönemlerde dünya genelinde bir salgın haline gelen maymun çiçeği hastalığı hakkında önemli bilgiler paylaştı.
Hastalığın kökeninin Afrika’dan geldiğini ifade eden Dr. Börta, “Maymun çiçeği virüsü, çoğunlukla Orta ve Batı Afrika’da görülen, Ortopoksvirüs cinsine ait bir zoonotik hastalıktır. İnsanlara genellikle enfekte bir kişi ya da hayvanın cilt lezyonlarına veya vücut sıvılarına doğrudan temas yoluyla bulaşır. Hastalığın belirtileri arasında ateş, baş ağrısı, lenf bezlerinde şişlik, kas ağrısı ve yorgunluk bulunmaktadır. Döküntüler ise genellikle yüz, eller, ayaklar ve ağızda ortaya çıkar, zamanla sıvı dolu lezyonlara dönüşebilir.” dedi.
Dr. Börta, maymun çiçeği hastalığının, daha önce dünyada görülen çiçek hastalığına benzer özellikler taşıdığını ve bu hastalığın kaynağının tam olarak belirlenemediğini belirtti. “Maymun çiçeği virüsü, artık görülmeyen çiçek hastalığına neden olan variola virüsü ile aynı virüs ailesine mensup olsa da, etkileri daha hafif seyretmekte ve nadiren ölümcül sonuçlar doğurmaktadır. ‘Maymun çiçeği hastalığı’ olarak adlandırılsa da, hastalığın kesin kaynağı bilinmemektedir. Ancak daha çok Afrika’da yaşayan kemirgenler ve maymunlar virüsü taşıyabilmektedir.” şeklinde konuştu.
İlk insan vakasının 1970 yılında kayıtlara geçtiğini vurgulayan Börta, “Dünya, bu virüsün adını 2022 salgını ile birlikte daha fazla duymuştur. Genellikle 2-4 hafta süren belirtileri olan ve kendi kendini sınırlayan bir hastalık olarak bilinir. Yaygın belirtileri arasında ateş, kaşıntılı deri döküntüsü, lenf düğümlerinde şişme ve halsizlik bulunur. Ancak hastalık şiddetli vakalarda daha ağır seyredebilmektedir. Maymun çiçeği virüsü, Poksviridae ailesinden Orthopoksvirus türüne ait çift sarmallı ve zarflı bir DNA virüsüdür. Bu virüsün Orta Afrika (Kongo Havzası) menşei olduğu ve daha bulaşıcı olduğu bilinmektedir.” ifadelerini kullandı.
Bulaşma Yöntemleri ve Belirtiler
“Çok Kolay Bulaşıyor”
Hastalıktan etkilenen bir kişiyle her türlü temasta bulunmanın virüsün kolaylıkla bulaşmasına neden olduğunu belirten Dr. Börta, bulaş yollarını şu şekilde açıkladı:
- Maymun çiçeği virüsü, enfekte bir kişiyle öpüşme, cinsel ilişki gibi ten teması yoluyla, uzun süre yüz yüze yakın mesafede konuşma ile damlacıklar aracılığıyla bulaşabilir.
- Virüslü kişinin dokunduğu giysi, çarşaf, havlu gibi eşyalara temasta bulunulması da bulaşma riskini artırır.
- Hayvanlardan bulaşma, enfekte olmuş hayvanın derisiyle temas, ısırılma, sıvı ya da hayvan atıklarıyla doğrudan temasta bulunma yoluyla gerçekleşebilir. Özellikle sincap, sıçan ve fare gibi küçük yabani hayvanlar bu virüsü taşıyabilir.
Maymun Çiçeği Virüsü Belirtileri
Maymun çiçeği virüsü belirtileri, genellikle şu şekildedir:
- Döküntüler: Genellikle kaşıntılı olup, yüz bölgesinde başlar ve avuç içi ile ayak tabanlarına kadar yayılabilir.
- Ateş: Hastalığın başlangıcında yüksek ateş görülebilir.
- Boğaz ağrısı, lenf düğümlerinde şişlik, baş ağrısı ve kas ağrıları gibi grip benzeri belirtiler de ortaya çıkabilir.
Döküntüler, başlangıçta düz, kırmızı şişlikler olarak meydana gelir. Bu şişlikler, irinle dolan kabarcıklara dönüşerek kabuklanır ve düşer. Bu süreç iki ila dört hafta sürebilir. Döküntüler kabuklanıp düşene kadar virüsü bulaştırma riski devam eder.
Semptomların Ortaya Çıkma Süresi
Maymun çiçeği virüsünün semptomları genellikle virüse maruz kaldıktan sonraki 3 hafta içinde kendini gösterir. Kişi grip benzeri belirtiler göstermeye başladığında, genellikle 1-4 gün içinde kızarıklık gelişir. Veriler, kişilerin semptom göstermeden 4 gün önce bile virüsü bulaştırabileceğini göstermektedir.
Teşhis Yöntemleri
Maymun çiçeği virüsünü teşhis etmek için, suçiçeği, kızamık, bakteriyel deri enfeksiyonları, uyuz, uçuk ve frengi gibi hastalıkların belirtileri ile karışabileceği için test yapılması gerekmektedir. Ciltteki lezyondan alınan örnekle PCR (polimeraz zincir reaksiyonu) testi yapılabilir. Eğer ciltte bir yara oluşmadıysa, anal veya rektal sürüntü alınarak da test yapılabilir. Ayrıca, bağışıklık sisteminin antikor üretip üretmediğini belirlemek için kan testi de istenebilir.
Korunma Yöntemleri
Virüsün yayılımını kontrol altına almak için sürveyans, yani sistematik gözlemler ve yeni vakaların hızlı tanımlanması kritik öneme sahiptir. Salgın dönemlerinde enfekte kişilerle yakın temas, maymun çiçeği virüsü enfeksiyonu için en önemli risk faktörüdür. Seyahat ederken bu tedbirleri almak önemlidir:
- Virüs belirtileri gösteren kişilerden uzak durun, özellikle cilt teması yapmaktan kaçının.
- Hasta olduğunuzu bildiğiniz kişilerin yatak takımlarına, havlularına veya giysilerine dokunmayın.
- Hasta bir kişiyle temas ettiyseniz, ellerinizi sık sık sabun ve su ile yıkayın ya da alkol bazlı el dezenfektanı ile temizleyin.
- Virüsü taşıyabilecek hayvanlardan kaçının.
Tedavi Yöntemleri
Maymun çiçeği virüsü için spesifik bir tedavi bulunmamaktadır. Hastalığın belirtilerine yönelik tedavi, ağrı ve yaralar gibi semptomları kontrol altına almayı amaçlamaktadır. Eğer hastalığın belirtilerini gösteriyorsanız, derhal bir sağlık kuruluşuna başvurmanız ve erken tedavi almanız hayati önem taşımaktadır.
