İlk yardım uygulamaları, olay anında hayati öneme sahip olabilir. Öğretim Görevlisi Duygu Deniz, ilk yardımın doğru bir şekilde gerçekleştirilmesi için koruma, bildirme ve kurtarma aşamalarının sırasıyla ve uygun bir biçimde yapılmasının gerekliliğine dikkat çekmektedir. Bilinçsizce uygulanan ilk yardım, hasta veya yaralının durumunu daha da kötüleştirebilir, kalıcı sakatlıklara yol açabilir ya da en kötü senaryo olarak hayatını kaybetmesine neden olabilir.
İlk Yardım Nedir?
İlk yardımı, “Herhangi bir kaza veya yaşamı tehlikeye düşüren bir durumda, sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar, hayatın kurtarılması veya durumun kötüye gitmesini önlemek amacıyla olay yerinde, tıbbi araç gereç aranmaksızın, mevcut kaynaklarla yapılan ilaçsız uygulamalar” olarak tanımlayan Deniz, ilk yardımın ana amaçlarını yaşamın devamını sağlamak, durumun kötüleşmesini önlemek ve iyileşmeyi kolaylaştırmak olarak sıralamaktadır.
Bilinçsiz İlk Yardımın Riskleri
Deniz, ilk yardımın yalnızca sertifika sahibi kişiler tarafından yapılması gerektiğini vurgulamaktadır. Bilinçsiz bir şekilde yapılan ilk yardım, ciddi sonuçlar doğurabilir. “İlk yardım, bu konuda sertifika almış kişilerce uygulanmalıdır. Aksi takdirde, bilgisizce ya da kulaktan dolma yanlış bilgilerle yapılan müdahaleler, hasta veya yaralının durumunun kötüleşmesine, kalıcı sakatlıklara ve hatta ölümüne yol açabilir” uyarısında bulunmaktadır.
Doğru İlk Yardımın Hayat Kurtardığı
Doğru ve bilinçli yapılan ilk yardımın, hayat kurtardığını belirten Deniz, “Doğru ilk yardım sayesinde, hasta veya yaralı kişilerin sağlık kuruluşuna nakledilinceye kadar mevcut durumlarının kötüye gitmesi engellenir. Ayrıca, doğru ve bilinçli yapılan ilk yardım, hastalığın veya sakatlığın ilerleyen süreçte daha hızlı bir şekilde iyileşmesini sağlar” şeklinde konuşmaktadır. Deniz, ilk yardım eğitiminin Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş bir eğitim kurumundan alınması gerektiğini de vurgulamaktadır.
Doğru İlk Yardım Nasıl Uygulanmalıdır?
İlk yardımın etkili bir şekilde uygulanabilmesi için koruma, bildirme ve kurtarma basamaklarının dikkatle takip edilmesi gerekmektedir. Duygu Deniz, bu aşamaların detaylarını şu şekilde açıklamaktadır:
Koruma:
Olay yerinin değerlendirilmesi ile hastalık veya yaralanma sonuçlarının ağırlaşmasını önlemeyi hedefler. En önemli adım, olay yerindeki tehlikeleri belirleyip güvenli bir çevre oluşturmaktır. Bu şekilde hem ilk yardımcı hem de hasta veya yaralı, ikincil kazalardan korunmuş olur.
Bildirme:
Olay veya kaza, mümkün olan en kısa sürede telefon veya diğer iletişim yollarıyla gerekli yardım kuruluşlarına bildirilmelidir. Türkiye’de ilk yardım gerektiren her durumda 112 acil telefon numarası üzerinden iletişim sağlanmalıdır. Bildirme aşamasının sistematik yapılması, etkinliği artıracaktır. 112’yi ararken dikkat edilmesi gerekenler:
- Sakin olunmalı veya sakin bir kişinin araması sağlanmalıdır.
- 112 merkezi tarafından sorulan sorulara net bir şekilde cevap verilmelidir.
- Kesin yer ve adres bilgileri verilirken, olayın olduğu yere yakın bir caddenin veya çok bilinen bir yerin adı belirtilmelidir.
- Kimin, hangi numaradan aradığı bildirilmeli.
- Hasta veya yaralı(lar)ın adı ve olayın tanımı yapılmalıdır.
- Hasta/yara sayısı ve durumu belirtilmelidir.
- Eğer herhangi bir ilk yardım uygulaması yapıldıysa, nasıl bir yardım verildiği belirtilmelidir.
- 112 hattında bilgi alan kişi, gerekli tüm bilgileri aldığını söyleyene kadar telefon kapatılmamalıdır.
Kurtarma (Müdahale):
Olay yerinde hasta veya yaralılara müdahale, hızlı ama sakin bir şekilde gerçekleştirilmelidir. Kurtarma aşamaları dikkatlice takip edilmelidir:
- Hasta/yarlının durumu değerlendirilir (ABC) ve öncelikli müdahale edilecekler belirlenir.
- Hasta/yarlının korku ve endişeleri giderilir.
- Hasta/yarlıya müdahalede yardımcı olacak kişiler organize edilir.
- Hasta/yarlının durumunun ağırlaşmasını önlemek için kendi kişisel olanakları ile gerekli müdahalelerde bulunulur.
- Hasta/yarlının baş-boyun-gövde ekseni korunarak müdahale gerçekleştirilir.
- Kanaması varsa kanama kontrolü yapılmalıdır.
- Kırıklara yerinde müdahale edilir.
- Hasta/yarlının yarasını görmesine izin verilmez.
- Hasta/yarlıyı hareket ettirmeden müdahale yapılır.
- Hasta/yarlının sıcak tutulması sağlanır.
- Ambulans gelene kadar hasta/yarlı yalnız bırakılmaz.
- Hasta/yarlının ağır ve hayati tehlikesi yoksa asla yerinden kıpırdatılmaz.
