Joker: İkili Delilik – Bir Devam Filminin Derinlikleri
2019 yılında Venedik Film Festivali’nde büyük ödül olan Altın Aslan’ı kazanan ve 2020’de Joaquin Phoenix’e en iyi erkek oyuncu, besteci Hildur Guonadottir’e ise en iyi müzik Oscar’ını kazandıran Todd Phillips’in Joker filmi, izleyiciler üzerinde derin bir etki bıraktı. 60 milyon dolarlık bir bütçeyle çekilen bu yapım, dünya genelinde 1 milyar dolardan fazla gişe hasılatı elde etti. Joaquin Phoenix, karanlık ve psikopat Joker karakterini canlandırabilmek için tam 35 kilo vererek büyük bir dönüşüm geçirdi. Bu başarılı filmin ardından, aradan beş yıl geçtikten sonra Todd Phillips, Joker’in devamı niteliğindeki Joker: İkili Delilik yapımını hayata geçirdi.
Yönetmen Phillips, bu filmde süper kahraman filmlerinin alışılmış kodlarını bırakıp, aksiyonsuz bir komedi müzikal olarak tanımladığı bir eser ortaya koydu. Joker karakterini, Robert Louis Stevenson’un klasik eseri Doktor Jekyll ve Bay Hyde‘daki gibi çift kimliği mercek altına alarak yeniden yorumladı.
Hayranların Tehlikeli Bağımlılığı
Arthur Fleck, ya da bilinen adıyla Joker, tıpkı Doktor Jekyll ve Bay Hyde gibi iki kimliği arasında sıkışarak, başta annesi olmak üzere altı kişiyi öldürdükten sonra Gotham Şehri’ndeki suçluların bulunduğu Arkham tutukevine hapsedilir. Todd Phillips’in dramatik komedi müzikal, psikolojik gerilim ve fantastik unsurları harmanladığı bu devam filminde, Joker idam cezasıyla yargılanmaktadır. Filmin açılış sekansında, 1940’larda büyük stüdyo filmlerinin öncesinde yer alan Looney Tunes tarzı bir animasyonda Joker’in alter egosuyla mücadelesini izliyoruz. Phillips, bu kısa animasyonu ünlü meslektaşı Sylvain Chomet’e emanet etmiş, Chomet de Belleville’de Randevu ve Sihirbaz gibi eserlerinden tanınan yeteneğini sergilemiştir.
Hapishanedeki polislerin uyguladığı şiddet ve aşağılamalar içinde, dava gününü bekleyen Arthur, bir gün dişil alter egosu Lee ile karşılaşır. Süper kahramanların ve onların pek çok alter egosunda görülen çoklu kimlik olgusu, karakterlerin kim olduklarını keşfetmelerine olanak tanır. Arthur’un avukatı, onun gerçek kimliğini ortaya çıkarmaya çalışırken, savcı idamını talep eder. Lee ve hayranları için Arthur, katil Joker’den başka birisi olamaz. Yönetmen Phillips, “Canavar kimdir, nedir?” sorusunu gündeme getirir. Arthur, zihninin kurbanı mıdır, yoksa bilinçli bir manipülatör mü?
ABD Eleştirisi ve Psikolojik Derinlikler
1877 yılında Fransız psikiyatrlar Ernest Charles Lasègue ve Jean-Pierre Falret, bu tür taşkınlık durumuna “folie à deux” yani “paylaşılan psikotik rahatsızlık” adını vermiştir. Papin kız kardeşlerinin hizmetçilik ettikleri evin sahibesi ve kızını öldürmeleri (1933), çifte cinayet vakası Jean Genet’in Hizmetçiler adlı eserine ilham vermiştir; bu durum, Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir gibi ünlü yazarların da ilgisini çekmiştir. Yönetmen, kurmaca şiddetin bulaşıcı olduğunu, kitleleri etkilediğini ve taklit edilerek gerçeğe dönüşebileceğini gösterirken, devam filminde şiddete daha az yer vermeyi tercih etmiştir. Arthur, Joker davasında kendini savunurken, gerçek ile düş iç içe geçmektedir; katilin iç dünyasını, kimliğini, psikiyatrik sorunlarını ve eylemlerinin nedenlerini derinlemesine inceliyoruz.
Arthur’un terapisi, Lee ile tanıştığı andan itibaren başlar. Lee, Arthur için itici bir güç haline gelir; Joker’i uyandırır, müziği getirir ve kaosu besler. Müzikal sahnelerdeki gösteriler, küçük şeyler için büyük gürültüler yaratmaktadır. Arthur’un alter egosu, onun en büyük düşmanı haline gelir; “ben Joker değilim” dediğinde, Lee ona olan ilgisini hemen kaybeder ve uzaklaşır. Dava sürecinde Arthur, Joker fanatiklerinin gözünde onun Arthur değil, hep Joker olmasını istediklerini anlar; tıpkı büyük aşkı sandığı Lee gibi.
Düş sahnelerinde Arthur ve Lee birlikte şarkı söylerler. Phillips, müzikal komedilerin ustası Jacques Demy’ye Les Parapluies de Cherbourg (Cherbourg Şemsiyeleri/1964) ile gönderme yaparak saygı duruşunda bulunur. Hollywood’un unutulmaz müzikalleri olan Easter Parade, That’s Entertainment gibi eserler ve kült şarkılar Get Happy, For Once in My Life, What the World Needs Now is Love, That’s Life yeniden sahnelenmektedir. Todd Phillips, Johnny Depp ve Amber Heard davasına, Donald Trump’ın başkanlık tartışmalarına, seçim öncesi Trump’a yapılan suikast girişimlerinin kurgusal olarak düzenlendiğine dikkat çekerek ABD’yi eleştirmektedir.
Joaquin Phoenix, Lady Gaga, Brendan Gleeson, Steve Coogan, Catherine Keener, Leigh Gill ve Zazie Beetz’in yer aldığı Joker: İkili Delilik, sinemalarda gösterimde.
